THCL Điều 100 Luật DN 2014 có hiệu lực từ 1/7/2015 đã quy định cha mẹ, vợ chồng, anh chị em ruột thịt... của người đứng đầu cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn ở DNNN không được bổ nhiệm vào chức danh TGĐ, GĐ DNNN đó. Phóng viên đã có cuộc phỏng vấn TS. Ngô Minh Hải, Phó chủ nhiệm CLB DNNN (Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương) xung quanh câu chuyện này.

TS. Ngô Minh Hải, Phó chủ nhiệm CLB DNNN (Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương)

Ông đánh giá thế nào về nội dung Điều 100 Luật DN 2014 nêu trên?

Theo tôi, quy định đó là rất cần thiết bởi thực tế thời gian qua cho thấy, có nhiều trường hợp "cài cắm" con cháu vào các vị trí lãnh đạo trong DNNN, mà một trong những ví dụ điển hình đó là BQL dự án (PMU).

Tôi từng làm việc với các PMU của ngành hàng không, dầu khí... Khi tôi đến làm việc, họ thường giới thiệu người này người kia là con cháu của những vị quan chức nào đó. Tôi không rõ những người ấy có tài năng gì nổi trội, nhưng họ rất "sáng ngời", đi đâu cũng được giới thiệu về vai vế của gia đình. Đó chính là hiện tượng trong xã hội hiện nay và là hiện tượng xấu. Luật DN 2014 đã đưa quy định kiểm soát như thế này là rất hay, song điều 100 vẫn không thể giải quyết triệt để vấn nạn này của xã hội.

Ông có thể phân tích rõ hơn những tồn tại, thiếu sót của điều 100 Luật DN trong việc "siết chặt" tiêu chuẩn, điều kiện chức danh lãnh đạo trong DNNN?

Nói thiếu sót cũng không hẳn. Luật DN rất nghiêm túc khi đưa vào quy định kiểm soát việc cho người thân của đại diện chủ sở hữu, thành viên HĐTV... vào chức vụ TGĐ, GĐ DNNN. Đây là vấn đề nhạy cảm của xã hội hiện nay. Điều 100 Luật DN không thiếu sót, nhưng cũng không có cơ hội giải quyết triệt để tình trạng "con ông cháu cha" trong các DNNN. Nói cách khác, luật DN lần này rất tiến bộ, song chưa giải quyết được cái gốc của vấn đề "con ông cháu cha" trong DNNN. Gốc của vấn đề là thể chế. Điều 100 Luật DN là bước đi tốt, nhưng nếu hy vọng điều 100 này làm trong sạch bộ máy lãnh đạo của DNNN thì không thể.

Như vậy, giải quyết căn bản vấn đề này chỉ có thể cải cách thể chế?

Vấn đề nằm ở thể chế. Bên cạnh những mặt được thì DNNN còn bộc lộ nhiều yếu kém, gây tổn hại cho nền kinh tế. Đây là điều đã được phân tích, mổ xẻ nhiều. DNNN hiện đang nắm nguồn lực lớn của đất nước. Hiện nay, việc đẩy mạnh CPH khối DN này đang được thúc đẩy. Song, tôi thấy những người lãnh đạo các DNNN sau CPH vẫn là những cán bộ nhà nước cũ, kể cả ở những DNNN CPH từ rất lâu rồi. Họ vẫn mang tư duy trì trệ thời quan liêu bao cấp... không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Nhân sự là vấn đề không nhỏ trong hoạt động của DNNN. Mấu chốt của mọi vấn đề nằm trong yếu tố con người. Luật chuẩn đến mấy mà không có người thực hiện thì không giải quyết được vấn đề gì. Yếu tố con người là rất quan trọng. Nếu để con cháu ông nọ bà kia không có kiến thức, không có cái tâm vào lãnh đạo DNNN thì họ chỉ phá hoại là chủ yếu.

Trong suốt quá trình theo dõi hoạt động của DNNN, ông có thấy điều gì ấn tượng với hiệu quả SXKD của những DN mà người đứng đầu là con cháu của ai đó?

Tôi không quá cực đoan nói tất cả con cháu các vị có chức sắc đều kém cỏi cả. Tôi nhìn thấy một số người là con cháu của quan chức, nhưng làm việc rất hiệu quả, đưa đơn vị đi lên. Nhưng đại đa số những người được đưa vào đều làm việc rất kém hiệu quả và đẩy DN đi xuống. Hiện tượng cài cắm con ông cháu cha vào các DNNN, các tổ chức nhà nước là vấn nạn xã hội ngày nay theo kiểu nhất hậu duệ, nhì tiền tệ. Luật pháp đưa vào là rất dũng cảm và có lý, nhưng không giải quyết triệt để được. Bởi lẽ, vấn nạn ấy vượt quá tầm của luật DN này.

Theo ông, có hiện tượng lãnh đạo DNNN mời con ông cháu cha vào làm để có thêm quan hệ, có thêm chỗ dựa...?

Đó là một thực tế. Những người lãnh đạo DNNN muốn con, cháu các vị có chức sắc vào làm để gây dựng mối quan hệ nhằm đạt được mục đích nào đó. Những trường hợp như vậy không phải là cá biệt, mà có rất nhiều.

Trân trọng cảm ơn ông!

Bùi Quyền (Thương hiệu & Công luận)