Các hồ sơ điều tra bị lực lượng chức năng bóc gỡ từ năm 2025 đến nay cho thấy quy mô vi phạm đã đạt mức độ công nghiệp hóa, vận hành tinh vi qua thương mại điện tử và để lại những tổn thương y khoa nghiêm trọng cho người sử dụng.
Quy mô công nghiệp hóa và mạng lưới tiêu thụ liên tỉnh
Số liệu từ cơ quan công an và các lực lượng chức năng giai đoạn 2025 – 2026 cho thấy các đường dây hàng giả y tế, chăm sóc sức khỏe không còn hoạt động nhỏ lẻ ở chợ truyền thống mà đã liên kết thành các chuỗi cung ứng khép kín, len lỏi sâu vào đời sống người dân qua mạng xã hội và dịch vụ chuyển phát nhanh.
Cuối tháng 4 năm 2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố vụ án, khởi tố các bị can trong đường dây sản xuất, buôn bán sữa bột giả quy mô đặc biệt lớn tại Hà Nội và các tỉnh lân cận về các hành vi sản xuất hàng giả, lừa đảo và vi phạm kế toán. Cùng thời điểm, Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thuốc phòng bệnh và chữa bệnh giả liên tỉnh, xử lý hình sự 14 đối tượng liên quan.
Bước sang năm 2026, các chuyên án lớn liên tiếp được mở rộng với quy mô và thủ đoạn ngày càng táo tợn. Tháng 1/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh khởi tố vụ án sản xuất, buôn bán mỹ phẩm giả quy mô lớn, bắt tạm giam Lê Thị Phương Liên và khởi tố Vũ Thị Thu Hà. Ngay sau đó, Công an tỉnh Quảng Trị chủ trì phối hợp triệt phá đường dây buôn bán mỹ phẩm giả trên Shopee và Facebook tại Hà Nội, Ninh Bình, khởi tố Nguyễn Văn Chung, Phạm Thị Tuyết và Lê Hữu Minh, thu giữ hơn 25 tấn hàng hóa cùng lượng lớn tem chống giả điện tử.
Đến tháng 8/2026, Công an tỉnh Thanh Hóa tiếp tục khởi tố Huỳnh Văn Mẩn, Nguyễn Thị Bích Phương và Nguyễn Thị Kim Thoa về hành vi mạo danh các danh xưng "Lương y Nguyễn Văn Sáu", "Đông y Đỗ Thái Nam" để sản xuất và phân phối thuốc đông y giả trên toàn quốc. Bên cạnh đó, các vụ sản xuất kem trộn quy mô lớn tại Thành phố Hồ Chí Minh cung cấp cho các đối tượng ở Tây Ninh chốt trót lọt hơn 100.000 đơn hàng qua livestream mạng xã hội, thu lời bất chính khoảng 10 tỷ đồng, minh chứng cho một cuộc khủng hoảng an toàn sức khỏe có tính chất hệ thống.
Để tối ưu lợi nhuận và đối phó cơ quan chức năng, các đối tượng thiết lập chuỗi sản xuất khép kín, thuê in tem chống giả điện tử và mã QR giả mạo. Mạng xã hội như TikTok, Facebook và các sàn thương mại điện tử như Shopee trở thành kênh phân phối chính thông qua việc tuyển mạng lưới cộng tác viên bán lẻ, chạy livestream dồn dập và cắt ghép video giả danh bác sĩ, lương y uy tín để dẫn dụ người tiêu dùng. Hàng hóa được chia nhỏ, tập kết tại các kho ngầm vùng giáp ranh, trong khi toàn bộ dòng tiền thu hộ COD hàng chục tỷ đồng được phân tán qua các tài khoản ngân hàng không chính chủ nhằm xóa sạch dấu vết truy thu tài chính.
Tổn hại y khoa khôn lường đối với cơ thể người bệnh
Khi một sản phẩm giả xâm nhập vào cơ thể qua đường uống hoặc bôi ngoài da, tổn thương gây ra mang tính chất vĩnh viễn và có thể dẫn đến tử vong.
Trong lĩnh vực tân dược, thủ đoạn rút bỏ hoàn toàn dược chất điều trị và thay thế bằng bột ngô hoặc chất độn trơ khiến người mắc bệnh mãn tính như tim mạch, tiểu đường, huyết áp rơi vào tình trạng gián đoạn phác đồ. Việc thiếu hụt hoạt chất kiểm soát sinh hiệu làm mất đi khoảng thời gian vàng can thiệp y khoa, trực tiếp dẫn tới biến chứng đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy đa tạng cấp tính.
Đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, cơ quan kiểm nghiệm đã phát hiện nhiều dòng sản phẩm giảm cân giả mác nhập khẩu như Best Slim Collagen bị trộn trái phép độc chất Sibutramine. Đây là hoạt chất bị cấm lưu hành do có cấu trúc tương tự Amphetamine, kích thích mạnh hệ thần kinh giao cảm gây co mạch, tăng vọt huyết áp và rối loạn nhịp tim. Ghi nhận lâm sàng tại các cơ sở y tế cho thấy nhiều trường hợp bệnh nhân ngộ độc cấp sau khi dùng sản phẩm giảm cân chứa Sibutramine đã rơi vào trạng thái co giật, hôn mê sâu và tổn thương não lan tỏa.
Nguy hiểm không kém là nhóm thuốc đông y gia truyền giả mạo trị xương khớp, viêm xoang. Nhằm tạo cảm giác giảm đau nhanh nhằm đánh lừa người bệnh, các đối tượng đã trộn tân dược giảm đau và Corticoid nồng độ cao vào các viên hoàn. Việc người cao tuổi vô tình lạm dụng Corticoid kéo dài dẫn tới hội chứng Cushing, suy tuyến thượng thận cấp, giòn xương, loét dạ dày xuất huyết và làm suy sụp hoàn toàn hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể. 
Ở nhóm hóa mỹ phẩm, các loại kem trộn tự chế chứa Thủy ngân, Corticoid, Hydroquinone và phẩm màu công nghiệp bào mòn lớp sừng bảo vệ da, gây teo da, giãn mao mạch và viêm da hoại tử. Độc chất Thủy ngân thẩm thấu qua mao mạch vào hệ tuần hoàn máu, tích tụ lâu dài dẫn tới nhiễm độc thần kinh trung ương và suy thận mãn tính.
Đặc biệt, hành vi sản xuất sữa bột giả cho trẻ em bằng cách rút bỏ đạm, chất béo và vi chất thiết yếu khiến trẻ nhỏ đối mặt nguy cơ suy dinh dưỡng thể thấp còi và rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng trong giai đoạn phát triển đầu đời. Quy trình gia công thủ công, mất vệ sinh tại các xưởng chui còn khiến sữa bị nhiễm khuẩn E. coli, nấm mốc, làm bùng phát các đợt tiêu chảy cấp, nhiễm trùng đường ruột và sốc nhiễm khuẩn ở trẻ sơ sinh.
Bịt kín kẽ hở thể chế để bảo vệ an toàn tính mạng người dân
Sự hoành hành của hàng giả liên quan đến sức khỏe bắt nguồn từ nhiều khoảng trống trong quản lý. Việc mở gian hàng trực tuyến hiện quá dễ dàng mà không qua tiền kiểm giấy phép lưu hành y tế. Bên cạnh đó, cơ chế tự công bố chuyển trọng tâm sang hậu kiểm của mỹ phẩm và thực phẩm chức năng đang bị lợi dụng khi lực lượng thanh tra mỏng, không thể bao quát toàn bộ thị trường. Ngoài ra, mức xử phạt hành chính chưa đủ sức răn đe so với khoản siêu lợi nhuận hàng chục tỷ đồng, trong khi việc giám định chứng minh quan hệ nhân quả giữa sản phẩm giả và mức độ tổn hại sức khỏe cụ thể của người tiêu dùng gặp nhiều rào cản tố tụng.
Nhằm thiết lập lại kỷ cương thị trường và bảo vệ sức khỏe nhân dân, các cơ quan chức năng cần triển khai đồng bộ các giải pháp căn cơ:
Một là, quy định trách nhiệm pháp lý liên đới về tài chính và hình sự đối với các đơn vị vận hành sàn thương mại điện tử, nền tảng mạng xã hội nếu để xảy ra buôn bán thuốc, sữa, mỹ phẩm giả. Bắt buộc các nền tảng ứng dụng công nghệ để tự động rà soát, quét mã và gỡ bỏ ngay lập tức các phiên livestream, tài khoản quảng cáo sản phẩm chăm sóc sức khỏe không có mã số lưu hành hợp lệ do Bộ Y tế cấp phép.
Hai là, chuyển đổi mô hình quản lý sang số hóa thông qua việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về truy xuất nguồn gốc, bắt buộc áp dụng mã định danh số đối với toàn bộ thuốc phòng chữa bệnh, sữa công thức và thực phẩm bảo vệ sức khỏe lưu thông trên thị trường, giúp người dân và lực lượng chức năng dễ dàng tra cứu nguồn gốc thực tế từ nhà máy đến điểm phân phối.
Ba là, hoàn thiện thể chế tố tụng theo hướng nâng khung hình phạt tiền căn cứ trên tổng doanh thu bất chính thay vì chỉ tính theo giá trị tang vật thu giữ tại chỗ, đồng thời áp dụng mức án hình sự cao nhất đối với hành vi cố ý đưa chất cấm, độc chất vào các sản phẩm chăm sóc sức khỏe con người.
Bốn là, tăng cường phối hợp liên ngành giữa Công an, Quản lý thị trường, Thanh tra Y tế và Hải quan nhằm chặn đứng nguồn nguyên liệu hóa chất trôi nổi từ biên giới, kết hợp đẩy mạnh thông tin tuyên truyền để người dân từ bỏ thói quen mua thuốc, thực phẩm chức năng trôi nổi trên mạng và chủ động tố giác các cơ sở vi phạm đến cơ quan chức năng.
Cuộc chiến chống hàng giả trong lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khỏe không đơn thuần là hoạt động bảo vệ thị trường hay chống thất thu thuế, mà chính là mệnh lệnh bảo vệ sinh mạng con người và tương lai giống nòi. Những đồng tiền bất chính thu được từ thuốc giả, sữa giả hay mỹ phẩm độc hại đang được đánh đổi bằng sự suy kiệt sức khỏe và tính mạng của người tiêu dùng. Đã đến lúc các cơ quan quản lý cần chuyển từ tư duy xử lý sự vụ sang việc bẻ gãy toàn bộ chuỗi giá trị phi pháp bằng các công cụ pháp lý và công nghệ sắc bén, kiên quyết loại bỏ những mầm họa vô nhân tính này ra khỏi đời sống xã hội.
Tâm An
