Cần nhiều hơn nữa chính sách hỗ trợ ngư dân bám biển bền vững

Thời gian gần đây, tình hình Biển Đông đang diễn biến theo chiều hướng phức tạp, Trung Quốc liên tục có những hành vi đe dọa chủ quyền biển đảo của nước ta, ảnh hưởng đến hoạt động khai thác thủy hải sản của ngư dân. Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước ta có những chủ trương, chính sách kịp thời hỗ trợ, khuyến khích ngư dân bám biển. Tuy nhiên, để ngư dân bám biển bền vững, còn nhiều việc phải làm, báo Thương hiệu & Công luận đã có cuộc trao đổi với ông Trần Cao Mưu, Tổng Thư ký Trung ương Hội nghề cá Việt Nam xung quanh những vấn đề liên quan đến việc hỗ trợ ngư dân bám biển bền vững.

Ông Trần Cao Mưu, Tổng Thư ký Trung ương Hội nghề cá Việt Nam

Ông có nhận xét gì về chính sách hỗ trợ, khuyến khích ngư dân bám tàu, bám biển của chúng ta hiện nay?

Trong những năm vừa qua, Nhà nước có nhiều chính sách và chủ trương để hỗ trợ ngư dân phát triển kinh tế biển. Đặc biệt, từ năm 1997, Nhà nước ta đã có chương trình “Khai thác xa bờ”. Sau 3 năm thực hiện, dự án này đã triển khai được khoảng 1.250 tỷ và đóng mới được khoảng 5.000 tàu có công suất lớn từ 90 – 500 mã lực và khai thác ở biển khơi. Sau 1 thời gian dài thực hiện, dự án này đã đạt được một kết quả nhất định, đó là có số lượng tàu lớn và lực lượng đông đảo khai thác ở biển khơi. Tuy nhiên, dự án này chưa đạt được như mong muốn của Nhà nước cũng như những người thực hiện dự án. Trong quá trình khai thác chưa có hiệu quả. Vậy nên, việc trả nợ của dân với ngân hàng chưa bảo đảm; ngân hàng không thu hết nợ và phải chịu vốn thất thoát sau dự án này là rất lớn. Trong ngành thì đánh giá đây là một thắng lợi lớn do nhiều năm vừa qua, Chính phủ có nhiều quyết định để hỗ trợ ngư dân như vay vốn với lãi suất thấp để đóng tàu khai thác ở vùng biển khơi; đóng phí bảo hiểm tàu thuyền và thuyền viên; hỗ trợ nhiều mặt khác nữa.

Cho tới bây giờ, tiếp tục dự án trước, Chính phủ đang lên kế hoạch, chủ trương mở gói hỗ trợ vốn lớn (khoảng 10.000 tỷ đồng) giúp ngư dân Việt Nam vay vốn đóng mới tàu thuyền bằng vỏ sắt, vỏ gỗ… để nâng cấp tàu với công suất lớn hơn.  Đồng thời, Quốc hội sẽ hỗ trợ 16.000 tỷ cho cảnh sát biển, kiểm ngư và ngư dân. Trước tình hình khó khăn trong quá trình ngư dân khai thác, đây là dịp tạo lòng tin của ngư dân, để ngư dân yên tâm hơn trong quá trình sắm, đóng mới tàu lớn để khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam. Chủ trương đóng tàu mới, khai thác vùng khơi là chủ trương hoàn toàn đúng đắn của Chính phủ và rất hợp lòng dân.

Ngư dân đã bắt đầu vay được vốn, trong đó một số vay được, một số chưa tiếp cận được nguồn vốn. Trong quá trình thực hiện quyết định cho ngư dân vay vốn còn nhiều trở ngại,  vốn vay lãi suất thấp thì tỉ lệ vay không được nhiều. Ngân hàng chịu áp lực là phải cho vay nhưng họ cũng có nguyên tắc của mình là phải bảo tồn vốn của ngân hàng…

Ngày 13/6 vừa qua, họp Chính phủ tại Đà Nẵng do Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Văn Ninh chủ trì cũng đưa ra nhiều tham gia góp ý của các ngành các địa phương. Rút kinh nghiệm của các dự án trước (1997 – 1999) thì dự án này phải đầy đủ, hoàn thiện hơn. Ngoài việc đầu tư đóng tàu lớn ra khơi, trang bị đầy đủ thiết bị thì vấn đề quan trọng nhất là cần phải đồng bộ.

Các chính sách của Nhà nước hiện nay là đúng và trúng. Tuy nhiên để giúp ngư dân bám biển bền vững, cần hoàn thiện hơn những vấn đề gì?

Bên cạnh những thuận lợi được Nhà nước hỗ trợ như hiện nay, ngư dân vẫn còn gặp nhiều khó khăn đòi hỏi các cơ quan liên quan phải quan tâm hơn nữa và có chính sách dài hơn hơn nữa. Cụ thể phải xây dựng cơ sở hậu cần cho nghề cá: cảng cá, luồng lạch, phao tiêu, nơi neo trú đậu, nơi tránh bão. Đặc biệt, một số lạch ở Quảng Ngãi, Phú Yên, Nghệ An.. hầu như các cửa lạch đều cạn và tàu bè không vào được. Bởi vậy, phải có các chương trình đầu tư, nạo vét để tạo thuận lợi cho hoạt động của tàu thuyền. Cần phải đầu tư nhiều hơn số lượng cảng cá và các cơ sở hậu cần, dịch vụ cho tàu thuyền đánh bắt xa bờ như đá, dầu, nước, lương thực, thực phẩm khi đi biển.

Hậu cần sau khai thác như thu mua cá, giải quyết sản phẩm cá sau khi tàu cập bến cũng đang còn nhiều vấn đề bất cập nên dẫn tới hao hụt sản lượng, chất lượng hải sản bị giảm. Nguyên nhân chính do hầm bảo quản, chế biến chưa hoàn thiện, chủ yếu dùng đá lạnh; khi về bến, lực lượng tiêu thụ sản phẩm nhanh và nhiều còn chưa cao, chủ yếu là buôn bán nhỏ lẻ, chục tấn sản phẩm mà bán vài ngày mới hết nên thất thoát sau thu hoạch là rất lớn, chất lượng bị giảm sút.

Cần phải hoàn thiện hơn nữa tất cả những khía cạnh trên để kịp thời hỗ trợ, giúp đỡ các ngư dân bám tàu, bám biển theo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Hiện nay việc hỗ trợ vốn cho ngư dân đang được Chính phủ ưu tiên. Theo ông nguồn đầu tư có thuận lợi đến tận tay ngư dân?

Về vấn đề vay vốn, ngư dân sẽ trực tiếp vay vốn qua ngân hàng. Thủ tục vay vốn không đơn giản. Người dân muốn vay bao nhiêu thì ngân hàng sẽ đáp ứng bấy nhiêu, tuy nhiên việc có vay được hết khoản tiền đó hay không, lấy bằng cách nào, có thuận lợi không lại là vấn đề cần xem xét. Còn việc hỗ trợ vật chất, ủng hộ ngư dân mùa lụt bão thì sẽ có các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương phụ trách, hỗ trợ.

Thưa ông, trong công tác hỗ trợ ngư dân bám tàu bám biển Hội Nghề cá đã có vai trò như thế nào?

Hội Nghề cá Việt Nam có nhiều mạng lưới và tỉnh hội địa phương luôn theo dõi sát sao tình hình ngư dân và kịp thời gửi mọi thông tin thông báo về Hội. Từ 1/5/2014, chúng tôi cũng kêu gọi một số tổ chức, cá nhân trong Hội để hỗ trợ cảnh sát biển, kiểm ngư và ngư dân. Đến thời điểm này cũng đã hỗ trợ một khoản tiền khá lớn. Các tổ chức xã hội muốn gửi tiền hỗ trợ sẽ gửi về Hội, Hội sẽ chuyển qua các tỉnh hội, tỉnh hội sẽ chuyển để hỗ trợ ngư dân và làm danh sách báo về Hội.

Mặc dù Trung Quốc có những hành vi xâm phạm đến chủ quyền biển đảo của nước ta, đâm, phá tàu thuyền của các ngư dân đang khai thác ngoài vùng khơi nhưng Hội Nghề cá Việt Nam luôn động viên, cổ vũ để các ngư dân Việt Nam vẫn tiếp tục cố gắng ra khơi vì đây không chỉ là vụ cá lớn nhất, quan trọng nhất trong năm, quyết định sản lượng của cả năm mà còn góp phần bảo vệ và khẳng định chủ quyền đất nước.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Vương Ngân (thực hiện)