Cơ hội không chỉ nằm ở việc mở rộng quan hệ nghiên cứu, mà ở khả năng tiếp nhận, làm chủ và đưa công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.
Từ ngày 13 đến 15/10/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức COSTI-90 cùng các hội nghị liên quan tại TP. Đà Nẵng, dự kiến đón khoảng 250 đại biểu. Chương trình gồm: Bảy cuộc họp chính thức, trong đó các tiểu ban chuyên môn làm việc ngày 13/10; phiên toàn thể COSTI-90 dự kiến diễn ra từ chiều 14/10 đến ngày 15/10.
Hội nghị diễn ra trong giai đoạn đầu thực hiện Kế hoạch hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2026–2035 (APASTI). Với Việt Nam, ý nghĩa của sự kiện không chỉ là vai trò chủ nhà, mà còn là cơ hội tìm kiếm đối tác cho những vấn đề đòi hỏi tri thức, hạ tầng và nguồn lực vượt quá khả năng của một tổ chức nghiên cứu riêng lẻ.
ASEAN đổi mới cơ chế, hướng tới kết quả cụ thể
Lần đầu tiên, năm tiểu ban chuyên môn COSTI họp theo cơ cấu tinh gọn từ chín tiểu ban. Các nhóm phụ trách hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, công nghệ chuyên sâu và mới nổi, công nghệ sinh học và thực phẩm, vật liệu và năng lượng, cùng khoa học Trái đất, đại dương và vũ trụ. Việc sắp xếp lại có thể giúp giảm phân tán đầu mối, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào cách lựa chọn và triển khai nhiệm vụ chung.
Một cơ hội cụ thể đang mở ra là đợt kêu gọi đề xuất năm 2026 của Quỹ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (ASTIF), với tổng ngân sách 1,2 triệu USD. Hồ sơ được tiếp nhận đến ngày 16/10/2026, tập trung vào ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế và an ninh lương thực; khí hậu, biển và không gian; vật liệu và chuyển dịch năng lượng; năng suất doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển nhân lực.
Theo thể lệ, nhóm dự án phải có thành viên từ ít nhất hai quốc gia ASEAN, thời gian thực hiện không quá 24 tháng và hồ sơ phải gửi qua đầu mối COSTI quốc gia. Điều kiện này cho thấy hợp tác đa quốc gia là yêu cầu thực chất, không thể thay thế bằng việc gắn tên đối tác vào đề xuất. Quan trọng hơn, thời hạn tiếp nhận đang đến gần: Viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp muốn tham gia phải chuẩn bị từ năng lực liên kết đến phương án triển khai.
ASEAN đã phát triển nền tảng hỗ trợ quản lý, chuyển giao công nghệ và hạ tầng tính toán hiệu năng cao ASEAN–Hàn Quốc tại Indonesia. Hệ thống tính toán có công suất lý thuyết khoảng 4,28 petaflops. Song hạ tầng hay quỹ tài trợ mới là điều kiện cần; kết quả cuối cùng còn tùy thuộc vào quyền tiếp cận, chất lượng nhân lực và khả năng đưa nghiên cứu vào ứng dụng.
Việt Nam đứng trước bài toán nâng chất lượng đổi mới sáng tạo
Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam xếp thứ 43 trong 139 nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026, tăng một bậc so với năm trước. Đáng chú ý, thứ hạng đầu ra đổi mới sáng tạo tăng từ 37 lên 35, trong khi thứ hạng đầu vào giảm từ 50 xuống 54. Trụ cột nguồn nhân lực và nghiên cứu chỉ đứng thứ 79.
Khoảng cách ấy không có nghĩa các kết quả đổi mới sáng tạo kém giá trị; ngược lại, nó đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì thành quả khi nền tảng nghiên cứu và nhân lực chưa tương xứng. Nếu chỉ mua hoặc tiếp nhận sản phẩm công nghệ mà thiếu đội ngũ làm chủ, Việt Nam khó gia tăng giá trị trong chuỗi phát triển, thiết kế và thương mại hóa.
Vì vậy, điều cần tranh thủ từ COSTI-90 là các nhóm nghiên cứu chung, chương trình trao đổi chuyên gia và cơ chế tiếp cận hạ tầng khu vực. Trong trí tuệ nhân tạo, ưu tiên nên dành cho giải pháp giải quyết những nhu cầu rõ ràng như y tế, quản lý thiên tai và sản xuất. Với bán dẫn, liên kết đào tạo, thiết kế và kiểm thử có thể phù hợp hơn việc chạy theo những mục tiêu đầu tư vượt quá nguồn lực hiện có.
Thước đo tốt không phải số thỏa thuận được ký, mà là bao nhiêu nhóm nghiên cứu cùng làm việc, bao nhiêu công nghệ được thử nghiệm và bao nhiêu doanh nghiệp có thể tiếp nhận kết quả.
Đà Nẵng cần tận dụng cơ hội từ những chính sách đã có
Đăng cai COSTI-90 đem đến cho Đà Nẵng dịp kết nối các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp với mạng lưới đối tác ASEAN. Thành phố đã có bước chuẩn bị về chính sách: Nghị quyết 21/2026/NQ-HĐND về phát triển nhân lực vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và Nghị quyết 24/2026/NQ-HĐND về điều kiện, thủ tục miễn thuế đối với những hoạt động đổi mới sáng tạo, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo thuộc phạm vi quy định. Cả hai có hiệu lực từ ngày 10/6/2026.
Tuy nhiên, chính sách ưu đãi không tự tạo ra dự án thành công. Muốn biến cơ hội tiếp xúc thành hợp tác lâu dài, thành phố cần chuẩn bị danh mục bài toán cụ thể để mời gọi đối tác: Dự báo và cảnh báo thiên tai, quản lý tài nguyên biển, tối ưu logistics, ứng dụng AI trong du lịch, đào tạo và kiểm thử vi mạch.
Mỗi đề xuất cần làm rõ đơn vị chủ trì, năng lực đối tác, nguồn kinh phí, cơ chế chia sẻ dữ liệu và tiêu chí nghiệm thu. Một chương trình có doanh nghiệp tham gia từ khâu đặt hàng nghiên cứu thường có triển vọng ứng dụng rõ ràng hơn hoạt động chỉ dừng ở trao đổi kinh nghiệm.
Đây là điểm Đà Nẵng có thể tạo dấu ấn sau khi hội nghị khép lại: Không chỉ quảng bá môi trường đầu tư, mà còn chứng minh năng lực kết nối nghiên cứu với nhu cầu phát triển của địa phương.
Thước đo thành công nằm ở giai đoạn sau hội nghị
Theo chương trình của Bộ Khoa học và Công nghệ, các đại biểu COSTI-90 dự kiến rà soát tiến độ APASTI, xem xét sáng kiến mới và cập nhật hợp tác với các đối tác quốc tế. Tính đến ngày 13/10, chưa thể coi những nội dung còn nằm trong chương trình ngày 14–15/10 là quyết định hay kết quả đã hoàn tất.
Để hợp tác mang lại giá trị bền vững, cần theo dõi từng nhiệm vụ bằng sản phẩm đầu ra, thời hạn và đơn vị chịu trách nhiệm. Dự án nghiên cứu phải trả lời được vấn đề cần giải quyết; chương trình đào tạo phải cho thấy năng lực được nâng lên; hoạt động chuyển giao công nghệ cần có bên tiếp nhận và phương án ứng dụng.
Với Việt Nam, đăng cai COSTI-90 là cơ hội thể hiện vai trò chủ động trong hợp tác khoa học khu vực. Với TP. Đà Nẵng, giá trị lâu dài phải nằm ở những nhóm nghiên cứu, dự án và quan hệ đối tác được hình thành hoặc củng cố sau hội nghị. Thành công sau cùng cần được đo bằng công nghệ đi vào đời sống và đóng góp thực tế cho năng suất, năng lực cạnh tranh, chứ không chỉ bằng số cuộc họp hay bản ghi nhớ.
Từ ngày 13 đến 15/10, Việt Nam sẽ đăng cai Hội nghị lần thứ 90 của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI-90) cùng các hội nghị liên quan tại TP.Đà Nẵng.
Hoàng Hữu Quyết – Đình Lương
