Ngay sau khi Quyết định số 15/2024/QĐ-UBND của UBND tỉnh Lào Cai về theo dõi, quản lý việc thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh qua Cửa khẩu quốc tế đường bộ số II (Kim Thành) trên nền tảng cửa khẩu số được ban hành, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai đã phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn triển khai đến các cơ quan chuyên ngành và cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Đồng thời, các quy định, quy trình được phổ biến rộng rãi thông qua nhiều hình thức như hội nghị, tập huấn, cổng thông tin điện tử, website chuyên ngành và kênh Zalo “Cửa khẩu số Lào Cai”, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhanh chóng tiếp cận và thực hiện các thủ tục trên môi trường số.
Việc triển khai nền tảng cửa khẩu số đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác quản lý, theo dõi toàn bộ quá trình thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh, bảo đảm tính công khai, minh bạch và thống nhất giữa các lực lượng chức năng hoạt động tại cửa khẩu.
Thực tiễn triển khai cho thấy, nền tảng cửa khẩu số đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp. Điển hình như, thông qua hệ thống khai báo điện tử tập trung, doanh nghiệp giảm đáng kể tình trạng khai báo trùng lặp thông tin giữa các cơ quan chức năng, đồng thời có thể tra cứu, chỉnh sửa hồ sơ và theo dõi trạng thái xử lý theo thời gian thực. Qua đó, thời gian thực hiện thủ tục được rút ngắn, chi phí vận hành được tiết giảm.
Một trong những kết quả nổi bật là thời gian xử lý phương tiện tại Barie số 1 luôn được duy trì dưới 2 phút mỗi phương tiện. So với phương thức quản lý truyền thống, đây là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, góp phần giảm ùn tắc phương tiện và nâng cao năng lực thông quan tại cửa khẩu.
Không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, nền tảng cửa khẩu số còn hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý nguồn thu từ phí sử dụng công trình kết cấu hạ tầng cửa khẩu. Trong hai năm 2024 và 2025, số thu từ nguồn này đạt trên 112 tỷ đồng, vượt kế hoạch được giao hằng năm, đóng góp tích cực vào ngân sách địa phương.
Hiệu quả của quá trình chuyển đổi số tại cửa khẩu còn được thể hiện qua kết quả tăng trưởng hoạt động xuất nhập khẩu. Năm 2024, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn tỉnh đạt 2,87 tỷ USD, tăng 70% so với năm 2023. Sang năm 2025, mặc dù hoạt động xuất nhập khẩu chịu tác động từ việc phía Trung Quốc tăng cường các biện pháp kiểm dịch đối với một số mặt hàng nông sản, tổng kim ngạch vẫn đạt khoảng 2,4 tỷ USD, tiếp tục duy trì ở mức cao.
Những kết quả trên cho thấy nền tảng cửa khẩu số đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao năng lực thông quan, giảm thời gian chờ đợi và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động thương mại biên giới.
Cùng với việc số hóa quy trình thủ tục, nhiều công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), hệ thống camera giám sát và barie tự động cũng được ứng dụng trong công tác quản lý cửa khẩu. Thông tin về người, phương tiện và hàng hóa được chia sẻ tự động giữa các lực lượng chức năng, giúp giảm tối đa các khâu trung gian, hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính.
Dữ liệu từ các ngành hải quan, đăng kiểm, vận tải, thuế, kiểm dịch và các đơn vị liên quan được tích hợp vào cơ sở dữ liệu tập trung, phục vụ hiệu quả công tác thống kê, phân tích và điều hành. Qua đó, hiệu quả phối hợp liên ngành tiếp tục được nâng cao, góp phần từng bước hình thành mô hình chính quyền số tại khu vực cửa khẩu.
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình vận hành nền tảng cửa khẩu số vẫn còn một số khó khăn cần tiếp tục khắc phục. Một số doanh nghiệp còn xảy ra sai sót trong quá trình khai báo thông tin phương tiện, nhất là việc nhập chưa chính xác ký tự Latin trên biển kiểm soát xe Trung Quốc hoặc khai báo chưa đúng biển số phương tiện, làm phát sinh thêm công đoạn kiểm tra, đối chiếu và điều chỉnh dữ liệu.
Ngoài ra, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa nền tảng cửa khẩu số với Cổng thông tin một cửa quốc gia và các hệ thống chuyên ngành hiện chưa được triển khai đầy đủ do cơ sở pháp lý ở cấp Trung ương vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Các quy định liên quan đến vận hành cửa khẩu thông minh và quản lý phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn (IGV) cũng đang được các bộ, ngành nghiên cứu, xây dựng.
Trong thời gian tới, tỉnh Lào Cai sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về quản lý hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh trên nền tảng cửa khẩu số; đồng thời nghiên cứu xây dựng văn bản thay thế Quyết định số 15/2024/QĐ-UBND nhằm bảo đảm phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành và mô hình tổ chức bộ máy mới.
Cùng với đó, tỉnh Lào Cai cũng sẽ tập trung nâng cấp hạ tầng công nghệ, mở rộng khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với Cổng thông tin một cửa quốc gia và các hệ thống chuyên ngành; đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và các công nghệ số hiện đại trong quản lý cửa khẩu.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng cửa khẩu thông minh theo Quyết định số 453/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nâng cao năng lực cạnh tranh của khu kinh tế cửa khẩu, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, logistics và phát triển kinh tế biên mậu trong giai đoạn mới.
Hải Minh
