Sau cách mạng tháng Tám, vào ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tuy nhiên, không có gì bảo đảm nền độc lập của Việt Nam sẽ được duy trì trong bối cảnh tình hình trong nước và quốc tế diễn biến rất phức tạp, nhất là giới cầm quyền pháp vẫn coi Việt Nam là thuộc địa cũ của nước Pháp.Trong giai đoạn này, chính sách ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành yếu tố quyết định cho sự tồn tại của chính quyền Việt Nam non trẻ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chèo lái con thuyền Việt Nam vượt qua sóng gió với chính sách ngoại giao cực kỳ linh hoạt, mềm dẻo. Người rất coi trọng và luôn dành cho báo giới một vị thế quan trọng trong việc truyền tải thông tin với quốc tế về nền độc lập và chính sách của Chính phủ Việt Nam. Trong cuộc đời mình, tính từ năm 1945 đến khi qua đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có 95 cuộc trả lời phỏng vấn. Riêng các năm 1945- 1946, Bác đã thực hiện 11 cuộc trả lời phỏng vấn. Bằng lối trả lời ngắn gọn, súc tích và thân thiện, Bác luôn nhấn mạnh đến quyết tâm bảo vệ độc lập, thống nhất của Việt Nam.

Tại cuộc họp báo ở Bắc Bộ phủ vào ngày 27-10-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp nhiều nhà báo trong và ngoài nước, trong đó có phóng viên Palmer, Hoyt đại diện tờ France Press của pháp, và một số báo của Trung Hoa Dân Quốc như Vân Nam Nhật báo, Trung ương Nhật báo Thương Hải, Thanh Niên báo; và hơn 20 phóng viên đại diện cho các nhật báo và tuần báo của Việt Nam.

Sau phần giới thiệu, Người mỉm cười và nói với phóng viên người pháp De Gunzburg: “Ở ngoài tuy là kẻ thù địch, nhưng bên trong vẫn là bạn” và người nói tiếp: “ buổi họp hôm nay là buổi họp báo giới quốc tế, đúng với câu: “Tứ hải nhất gia” ( Bốn biển một nhà)”. Trong buổi phỏng vấn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trả lời từng vấn đề cụ thể mà các phóng viên quan tâm bằng ba thứ tiếng (Việt, Trung, Anh) với các câu trả lời ngắn gọn, súc tích, giản dị và gần gũi.

Dưới đây là trích dẫn các câu trả lời phỏng vấn báo giới quốc tế của Chủ tịch Hồ Chí Minh, được đăng trên tuần báo Tương Lai ngày 1-11-1945.

Trả lời câu hỏi về Hiến pháp và Tổng tuyển cử ở Việt Nam, Người nói: “Hiến pháp Việt Nam thảo rồi, vài hôm nữa công bố cho nhân dân biết, nhưng chỉ để phê bình thôi, khi nào có Đại hội toàn quốc lúc ấy Hiến pháp mới ban hành”. Khi đại diện France Press hỏi về ngày Tổng tuyển cử, Bác trả lời: “ Ngày 23-12-1945 và nếu không có việc gì to tát xảy ra thì nhất định vào ngày ấy. Nhưng nếu có chiến tranh thì tất nhiên phải hoãn”. Về phương thức tổng tuyển cử, Người nói: “ Cứ sáu vạn dân thì cứ một đại biểu. Trai, gái từ 18 tuổi trở lên đều được quyền ứng cử và bầu cử, kể cả dân tộc thiểu số”.

Trả lời câu hỏi của đại biểu báo Thanh Niên về quyền lợi bầu cử của người nước ngoài sinh trưởng ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định, người nước ngoài có quốc tịch Việt Nam thì cũng hưởng các quyền bầu và ứng cử như mọi công dân khác. Khi đại diện một số báo Trung Hoa Dân Quốc đặt câu hỏi về tình hình tài chính ( đây là vấn đề rất nhạy cảm) của chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Người khéo léo trả lời: “Tình hình tài chính nước tôi đang ở vào hoàn cảnh khó khăn. Nhưng theo như lời Khổng Phu Tử đã nói “ có người thì có đất, có đất thì có của”. Chính phủ đã có kế hoạch làm cho nền tài chính được vững vàng”.

Khi báo Mỹ hỏi về tương lai của Chính phủ Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đáp: “Khi nào Quốc dân Đại hội chuẩn y Hiến pháp thì khi ấy mới thật có một chính phủ chính thức”. Về vấn đề ngoại giao, Bác đã trả lời các báo gồm: “Hiện nay Chính phủ chưa cử đại biểu đi ngoại giao với các nước Đồng minh. Nhưng ngoại giao chỉ là bước thứ hai. Bước đầu là liên lạc với các nước bạn”. Đối với chính sách và địa vị của Việt Nam trong đối nội và đối ngoại, Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời: “ Một là toàn dân đoàn kết (các tôn giáo, các dân tộc thiểu số, các đảng phái). Hai là toàn quốc quyết tâm vì tự do và độc lập, phấn đấu vì chính nghĩa”.

Về giao thiệp với Pháp, Người nói ngay: “ Nếu có đại biểu pháp công nhận nền độc lập của Việt Nam và muốn điều chỉnh, thì sẽ được hoan nghênh. Hoặc Chính phủ pháp công khai viết thư mời đại biểu Việt Nam thì Việt Nam có thể gửi đại biểu qua pháp đàm phán”. Đối với việc trọng dụng nhân tài, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố: “ Chính phủ sẵn lòng trọng dụng những người có tài, có đức, thực tâm làm việc cho quốc dân đồng bào, không phân biệt đẳng phái, đoàn thể. Chính phủ trọng dụng cả những tài năng không thuộc đoàn thể nào tùy theo kinh nghiệm chuyên môn”.

Sau cùng, các báo Trung Hoa Dân Quốc đưa ra tình huống về việc nếu các quốc gia Đồng minh trao trả chính quyền Việt Nam cho Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh lập tức nhấn mạnh quyết tâm bảo vệ chính quyền: “ Không thể được. Chúng tôi tin vào nguyên tắc “ độc lập tự quyết”. Nhưng giả sử Đồng minh có giao cho pháp nước Việt Nam thì buộc lòng dân tộc Việt Nam phải chiến đấu đến cùng để tìm một con đường sống”.

Cuộc họp báo kết thúc sau hơn hai giờ đồng hồ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thông điệp quan trọng đến các báo trong và ngoài nước về tính chính danh của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, sự đoàn kết, thống nhất các đảng phái, giai cấp, về đường lối đối nội, đối ngoại của Chính phủ cũng như quyết tâm của cả dân tộc trong việc bảo vệ nền độc lập non trẻ. Các thông điệp này được truyền tải thông qua cách trả lời phỏng vấn thân thiện, cô đọng, cực kỳ linh hoạt, mền dẻo nhưng vô cùng uyên bác của Bác Hồ.

Đã 69 năm kể từ mùa thu năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ nay đã trưởng thành nhưng bài học về chính sách ngoại giao linh hoạt, mềm dẻo và kiên quyết của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn bổ ích cho các thế hệ người Việt Nam trong công cuộc bảo vệ độc lập chủ quyền của dân tộc.

Theo Thời nay