LTS: Quản lý thị trường vàng luôn là một trong những bài toán vĩ mô trọng điểm, tác động trực tiếp đến an ninh tiền tệ, dự trữ quốc gia và sự ổn định của nền kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập và số hóa nền tài chính, nhằm thiết lập một thị trường minh bạch, chống thất thu thuế và ngăn chặn triệt để các rủi ro về rửa tiền, Chính phủ cùng các bộ, ngành đã liên tục hoàn thiện hành lang pháp lý. Tiêu biểu phải kể đến các quy chuẩn khắt khe về việc bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử có kết nối với cơ quan thuế và yêu cầu kiên quyết thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên.
Những thiết chế pháp luật này được kỳ vọng sẽ là "bộ lọc" hiệu quả, nắn dòng chảy của thị trường vàng vận hành theo đúng quỹ đạo công khai, công bằng và đóng góp xứng đáng vào nguồn thu ngân sách. Thế nhưng, khoảng cách từ chính sách vĩ mô đến thực tiễn tuân thủ tại cơ sở vẫn đang là một thách thức lớn đối với các cơ quan quản lý. Tình trạng lách luật, giao dịch "ngầm" bằng lượng lớn tiền mặt hay sự mập mờ trong việc xuất hóa đơn bán lẻ của những vi phạm vẫn đang âm thầm hoạt động, làm méo mó môi trường kinh doanh.
Nhằm cung cấp một lăng kính chân thực về nhịp đập thực tế của thị trường, đồng thời thực hiện chức năng phản biện xã hội, Tạp chí Thương hiệu và Công luận ghi nhận những góc khuất trong hoạt động giao dịch vàng bạc tại các cơ sở kinh doanh hiện nay.
Khai trương từ cuối năm 2023, Trung tâm Vàng bạc Trang sức HJL tọa lạc tại số 539 Trường Chinh (Khu dân cư số 5, phường Thanh Bình, thành phố Hải Dương cũ – nay thuộc phường Lê Thanh Nghị, thành phố Hải Phòng) nhanh chóng nổi lên như một điểm đến quy mô. Doanh nghiệp này được giới thiệu là đơn vị hàng đầu chuyên phân phối độc quyền bạc thỏi Phú Quý tại Hải Dương; sản xuất vàng trang sức; đồng thời là trung tâm kiểm định vàng bạc đầu tiên tại vùng đồng bằng sông Hồng.
Với một hồ sơ năng lực ấn tượng như vậy, dư luận có quyền kỳ vọng mọi hoạt động kinh doanh tại đây đều phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Thế nhưng, ghi nhận thực tế cho thấy, một quy trình bán hàng mang nhiều dấu hiệu “lách luật” đang diễn ra tại đây.
Những giao dịch tiền mặt và tờ hóa đơn "nội bộ"
Đầu tháng 5/2026, trong vai một người có nhu cầu mua sắm trang sức, phóng viên đã trực tiếp có mặt tại sảnh tầng 1 của trung tâm. Không khí mua bán tại đây diễn ra khá nhộn nhịp, quan sát nhanh có khoảng 4-5 nhóm khách hàng đang thực hiện các bước giao dịch.
Sau khi tham khảo bảng giá được niêm yết trên bảng điện tử, chúng tôi ngỏ ý muốn mua 1,5 chỉ vàng. Tại thời điểm cập nhật, giá trị đơn hàng tương đương với hơn 23 triệu đồng. Theo lẽ thường và cũng là quy định bắt buộc, những giao dịch vượt ngưỡng 20 triệu đồng phải được thực hiện thông qua tài khoản ngân hàng để đảm bảo tính minh bạch. Tuy nhiên, khi chúng tôi đặt câu hỏi về phương thức thanh toán, nhân viên đứng quầy đáp lại một cách thản nhiên, không chút ngần ngại: “Thanh toán bằng tiền mặt”.
Để ghi nhận trọn vẹn quy trình vận hành của cơ sở này, chúng tôi đồng ý đi rút đủ số tiền mặt theo yêu cầu và quay lại quầy thu ngân. Tại đây, nhân viên đề nghị khách hàng cung cấp họ tên, số điện thoại để làm thủ tục. Tuy nhiên, điều bất ngờ đã xảy ra: Dù đọc rất rõ ràng, chậm rãi và chính xác thông tin cá nhân của mình, tờ phiếu in ra lại mang những thông tin cá nhân hoàn toàn sai lệch.
Đáng chú ý hơn, xem xét kỹ tờ giấy mà nhân viên đưa cho khách hàng, đây chỉ đơn thuần là một dạng “hóa đơn bán hàng” thông thường. Tuyệt nhiên, trên chứng từ này không có bất kỳ ký hiệu, mã tra cứu hay dấu hiệu nào cho thấy trung tâm đã khởi tạo hóa đơn điện tử, kết nối và truyền dữ liệu giao dịch tới cơ quan thuế theo quy định.
Mọi quy trình nhận tiền, đưa qua máy đếm và giao vàng cho khách diễn ra trơn tru, thuần thục. Không một lời nhắc nhở, không một khuyến cáo nào từ phía nhân viên về việc giao dịch này đang đi ngược lại những quy chuẩn quản lý hiện hành. Mọi thứ trôi qua gọn gàng, để lại phía sau một khoảng trống về sự minh bạch dòng tiền và quyền lợi của người tiêu dùng (bởi một tờ phiếu sai thông tin cá nhân sẽ tiềm ẩn rất nhiều rủi ro nếu phát sinh tranh chấp, bảo hành về sau).
Trách nhiệm giải trình và dấu hỏi về năng lực giám sát
Câu chuyện tại Trung tâm Vàng bạc Trang sức HJL không chỉ dừng lại ở quyền lợi của một cá nhân, mà chạm đến tính toàn vẹn của thị trường vàng - lĩnh vực vốn đang được quản lý bằng những thiết chế đặc biệt.
Cần nhắc lại, theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP (vừa được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 232/2025/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn), hoạt động kinh doanh vàng được định hình lại với mục tiêu kiểm soát dòng tiền tối đa. Theo đó, việc thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên trong ngày của một khách hàng bắt buộc phải thực hiện qua tài khoản thanh toán của doanh nghiệp mở tại ngân hàng. Quy định này áp dụng cho cả người mua và người bán, là "chốt chặn" then chốt nhằm minh bạch hóa thị trường, ngăn chặn rửa tiền.
Việc một cơ sở lớn như HJL vô tư thu hơn 23 triệu đồng tiền mặt, đi kèm với đó là việc xuất hóa đơn nội bộ qua loa, cho thấy những dấu hiệu bất thường không thể xem nhẹ. Nếu hàng chục, hàng trăm khách hàng trong ngày đều giao dịch theo kịch bản "tiền mặt, hóa đơn nội bộ" này, doanh thu thực tế của doanh nghiệp sẽ được ghi nhận ra sao? Cơ quan quản lý lấy cơ sở nào để kiểm soát nghĩa vụ thuế nếu dữ liệu không được truyền đi bằng hóa đơn điện tử?
Với tinh thần khách quan, tôn trọng quyền phản hồi của doanh nghiệp và mong muốn mang đến góc nhìn đa chiều, phóng viên đã chính thức liên hệ với Công ty Cổ phần vàng bạc HJL. Chúng tôi đề nghị doanh nghiệp làm rõ các vấn đề về: Quy trình thu tiền mặt với giao dịch trên 20 triệu đồng; thực trạng xuất hóa đơn điện tử; và biện pháp kiểm soát nội bộ để tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, phía doanh nghiệp vẫn không đưa ra bất kỳ phản hồi nào, bỏ ngỏ hoàn toàn trách nhiệm giải trình trước dư luận.
Thị trường vàng chỉ có thể phát triển lành mạnh khi các thành viên tham gia, đặc biệt là những doanh nghiệp mang danh xưng "hàng đầu", tự giác thượng tôn pháp luật. Những dấu hiệu vi phạm tại Trung tâm Vàng bạc Trang sức HJL cần sớm được các cơ quan chức năng có liên quan vào cuộc xác minh, kiểm tra chéo dữ liệu. Đây không chỉ là câu chuyện chống thất thu thuế hay rửa tiền, mà còn là thước đo năng lực giám sát, bảo vệ môi trường kinh doanh minh bạch của các cơ quan chức năng.
Tạp chí Thương hiệu và Công luận sẽ tiếp tục bám sát sự việc và thông tin kịp thời đến bạn đọc ngay sau khi có thông tin mới nhất.
T.N - T.A
