Hoàn thiện thể chế để kích hoạt đầu tư đổi mới sáng tạo
AI không chỉ mở ra một thị trường mới mà còn kéo theo chu kỳ đầu tư quy mô lớn vào hạ tầng số trên phạm vi toàn cầu. Theo báo cáo ngành công nghệ Việt Nam của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS), tổng chi tiêu công nghệ thông tin toàn cầu năm 2026 dự kiến đạt khoảng 6,37 nghìn tỷ USD, tăng 14,2% so với năm trước. Riêng chi tiêu cho AI được dự báo tăng bình quân hơn 40% mỗi năm trong giai đoạn 2025-2027.
Xu hướng này khiến dòng vốn dịch chuyển mạnh vào các lĩnh vực như trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, bộ xử lý đồ họa (GPU) và hạ tầng tính toán hiệu năng cao. Đây cũng là những mắt xích quan trọng của nền kinh tế số trong giai đoạn tới.
Đối với Việt Nam, cơ hội không chỉ đến từ nhu cầu thị trường mà còn từ việc hệ thống chính sách đang được hoàn thiện theo hướng hỗ trợ mạnh hơn cho đổi mới sáng tạo.
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại. Cùng với đó, Luật Dữ liệu, Luật Công nghiệp công nghệ số và nhiều quy định liên quan đang tạo nền tảng pháp lý cho kinh tế dữ liệu, AI, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu.
Bên cạnh hoàn thiện thể chế, nguồn lực dành cho khoa học và công nghệ cũng được mở rộng. Theo định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW, kinh phí chi cho nghiên cứu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia sẽ được bố trí tối thiểu 3% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm và tăng dần theo yêu cầu phát triển.
Đáng chú ý, Nghị định số 77/2026/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia đã mở rộng các hình thức hỗ trợ như tài trợ nghiên cứu, hỗ trợ lãi suất vay, voucher đổi mới công nghệ và hỗ trợ chuyển giao công nghệ. Những công cụ này giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, thay vì chỉ dừng ở các hoạt động nghiên cứu.
Song song với đó, hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ cũng tiếp tục phát triển. Số doanh nghiệp công nghệ số đã tăng từ khoảng 64.000 doanh nghiệp năm 2021 lên hơn 80.000 doanh nghiệp trong 5 tháng đầu năm 2026. Mục tiêu đến năm 2030 là đạt ít nhất 100.000 doanh nghiệp công nghệ số, tạo nền tảng cho quá trình đổi mới sáng tạo trên quy mô rộng hơn.
Hạ tầng số mở đường cho doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị cao
Cùng với thể chế và nguồn lực, hạ tầng số đang trở thành yếu tố quyết định khả năng tận dụng cơ hội từ AI.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh thu ngành công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 2,6 triệu tỷ đồng, tăng 37% so với cùng kỳ; đóng góp khoảng 538 nghìn tỷ đồng vào GDP. Điều này cho thấy quy mô ngành công nghệ tiếp tục mở rộng, tạo dư địa cho các doanh nghiệp đầu tư vào những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.
Theo MAS, thị trường trung tâm dữ liệu tại Việt Nam được dự báo tăng từ khoảng 1,04 tỷ USD năm 2025 lên 3,18 tỷ USD vào năm 2031, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 20% mỗi năm. Tổng công suất trung tâm dữ liệu cũng có thể tăng từ khoảng 104 MW lên gần 589 MW vào năm 2030.
Nhiều doanh nghiệp lớn đã tăng tốc đầu tư để đón đầu xu hướng này. FPT triển khai AI Factory hợp tác với NVIDIA với tổng vốn khoảng 200 triệu USD nhằm xây dựng hạ tầng tính toán phục vụ nghiên cứu và phát triển AI. Trong khi đó, CMC đầu tư khoảng 250 triệu USD vào dự án CMC Hyperscale Data Center và đặt mục tiêu mở rộng lên 6 trung tâm dữ liệu vào năm 2030.
Không chỉ hạ tầng dữ liệu, mạng viễn thông cũng đang được nâng cấp. Sau khi vùng phủ sóng 5G thương mại đạt khoảng 91,2% dân số trong năm 2025, giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung nâng cao dung lượng và chất lượng kết nối để đáp ứng nhu cầu xử lý dữ liệu ngày càng lớn.
Sự chuyển dịch này cũng phản ánh chiến lược mới của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam. Nếu trước đây phần lớn doanh thu đến từ gia công phần mềm và dịch vụ CNTT, thì nay nhiều doanh nghiệp đang hướng mạnh sang AI, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và công nghệ lõi. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn và năng lực nghiên cứu cao nhưng mang lại giá trị gia tăng cao hơn, giúp doanh nghiệp từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Khi hành lang pháp lý tiếp tục được hoàn thiện, nguồn lực cho đổi mới sáng tạo được mở rộng và hạ tầng số phát triển đồng bộ, AI không chỉ tạo ra một thị trường mới mà còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực công nghệ, phát triển sản phẩm có hàm lượng chất xám cao và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.
Minh Thành (t/h)
