THCL Làng nghề gò đúc đồng Đại Bái (Gia Bình, Bắc Ninh) đã có từ lâu đời. Thời gian chính xác, không ai còn nhớ, nhưng căn cứ theo tiểu sử của ông tổ làng nghề - cụ Nguyễn Công Truyền, nghề đúc đồng đã xuất hiện và tồn tại ở đây hơn 1.000 năm.

Làng nghề xưa kia có tên là làng Bưởi hay làng Bưởi Nồi, chỉ thực sự phát triển từ thế kỷ XV, XVI trở lại đây - khi 5 ông tiến sỹ của làng được phong quan và về làng mở rộng sản xuất, chuyên môn hóa ngành nghề. Khi đó, làng có các phường chuyên sản xuất từng loại mặt hàng: phường chuyên gò nồi đồng, phường làm mâm, phường làm ấm, phường làm chậu thau, và phường chuyên mua bán nguyên liệu, hàng hóa. Mỗi phường tập trung tại một xóm để thuận tiện việc sản xuất và sinh hoạt hàng ngày.

Ngày nay, xã Đại Bái có 3 thôn lớn, nhưng nghề gò đúc đồng tập trung chủ yếu ở thôn Đại Bái, là thôn lớn nhất nằm ở trung tâm xã. Thôn Đại Bái lại có 5 xóm, mỗi xóm chuyên làm một loại sản phẩm: Xóm Sôn chuyên làm đồ thờ và chậu; xóm Tây chuyên về mâm, chiêng, cồng, thanh la; xóm Giữa chuyên ấm, niêu; xóm Ngoài chuyên làm nồi; xóm Trại cũng làm đồ thờ. Làng nghề đã trải qua rất nhiều thăng trầm, qua các thời kỳ chiến tranh loạn lạc, số lượng nghệ nhân vì thế mà ít dần, nhưng nghề thì chưa bao giờ bị thất truyền. Hiện Đại Bái có gần 40 DN, hơn 1.200 hộ làm nghề và đang ngày một phát triển, tạo ra các sản phẩm đa dạng, uy tín, chiếm lĩnh thị trường trong nước và hướng ra thị trường nước ngoài.

Các nghệ nhân của làng nghề gò đúc đồng Đại Bái luôn tìm tòi, phát minh ra các sản phẩm mới với mẫu mã đa dạng, thiết kế tinh tế và có tính ứng dụng cao. Các doanh nghiệp cũng đang ngày càng thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm, tìm kiếm thị trường và khách hàng, giới thiệu và quảng bá sản phẩm đến đông đảo người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc quảng bá thương hiệu của các doanh nghiệp hiện nay mang tính chất tự phát, “mạnh ai người nấy làm” và phục vụ chủ yếu cho lợi ích ngắn hạn của doanh nghiệp. Thương hiệu “đồ đồng Đại Bái” đang được sử dụng một cách tràn lan, gắn với tên của nhiều doanh nghiệp và không có sự kiểm soát chất lượng sản phẩm đầu ra. Đặc biệt, một số cá nhân và tập thể không có cơ sở sản xuất, trụ sở ở xã Đại Bái nhưng vẫn sản xuất và tiêu thụ các sản phẩm làm từ đồng dưới tên “Đại Bái”. Điều này gây ảnh hưởng đến uy tín của làng nghề.

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của người dân xã Đại Bái, UBND xã và UBND huyện Gia Bình đã đề nghị các cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ xây dựng và bảo hộ thương hiệu “đồng Đại Bái” về mặt pháp lý và thúc đẩy sự phát triển của làng nghề. Năm 2014, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cùng Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh đã phê duyệt dự án “Tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể “Đồng Đại Bái” dùng cho các sản phẩm làm từ đồng của xã Đại Bái, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh” và giao cho Công ty TNHH Ứng dụng và phát triển Khoa học Việt thực hiện.

Ông Nguyễn Mạnh Tuấn – Chủ nhiệm Dự án chia sẻ: “Dự án đã thực hiện được gần hết chặng đường. Hiện nay, chúng tôi đã hoàn tất các thủ tục xin bảo hộ nhãn hiệu tập thể cho làng nghề, đã có quyết định chấp nhận đơn hợp lệ của Cục Sở hữu trí tuệ và đơn đang trong thời gian thẩm định. Dự kiến, trong tháng 12 tới, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể này. Lễ công bố và trao văn bằng sẽ được tổ chức ngay sau đó”.

Các lớp tập huấn và các cuộc hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ dự án, bước đầu đã giúp chủ sở hữu NHTT là Hội nông dân xã Đại Bái hiểu và sẵn sàng đón nhận NHTT để quản lý và phát triển. Đồng thời, các hộ làm nghề tại địa phương được nâng cao hiểu biết về sở hữu trí tuệ và nhãn hiệu tập thể, về lịch sử làng nghề và quy trình cơ bản sản xuất sản phẩm. Hệ thống các văn bản quản lý và theo dõi việc sử dụng NHTT cũng đã được Hội nông dân xã ban hành, như: Quy chế quản lý và sử dụng NHTT, quy chế cấp tem nhãn cho sản phẩm mang NHTT, hệ thống sổ sách theo dõi NHTT... với hy vọng NHTT “Đồng Đại Bái” sẽ thực sự mang lại lợi ích kinh tế cho người dân. Website quảng bá NHTT đã được thành lập, hệ thống tem, nhãn, băng rôn, tờ rơi đã được in ấn thí điểm nhằm tuyên truyền sâu rộng về nhãn hiệu tập thể đến bà con nơi đây.

Hương Thủy (TH&CL)