Lâu nay, những khoản lót tay, chi phí không chính thức (có thể gọi đó là hối lộ của DN) thường bị đổ cho người của cơ quan công quyền gây ra. Nhưng nếu nhìn từ hai phía thì DN vừa là nạn nhân, lại cũng là tác nhân gây ra nạn tham nhũng.


75% doanh nghiệp tự động hối lộ

Thanh tra Chính phủ và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa công bố số liệu cho thấy, tình trạng hối lộ và nhận hối lộ của DN Việt Nam đang ở mức báo động nghiêm trọng. Khảo sát của VCCI năm 2012 đối với hơn 8.053 DN dân doanh và 1.540 DN FDI cho thấy, 43,75% DN cho biết phổ biến tình trạng bị nhũng nhiễu khi giải quyết thủ tục DN và 53,7 DN cho rằng các DN (trong cùng ngành kinh doanh) trả chi phí không chính thức để được suôn sẻ công việc; 40,38% DN phải trả “hoa hồng” để có được hợp đồng từ cơ quan công quyền… Tuy mức độ hối lộ, chi phí của mỗi DN khác nhau, nhưng có đến gần 7% công nhận rằng khoản tiền này chiếm hơn 1/10 doanh thu của DN.

Khảo sát khác của Ngân hàng Thế giới (WB) lại điểm mặt các ngành có tỷ lệ tham nhũng cao nhất theo góc nhìn của DN là cảnh sát giao thông, quản lý đất đai, xây dựng, hải quan và thuế… với thông tin 63% DN trả các khoản chi phí không chính thức nhằm tạo ra cơ chế ngầm để được giải quyết công việc nhanh chóng và hơn 75% cho biết đã hối lộ dù không bị gợi ý. Như vây, DN không chỉ là nạn nhân mà còn là tác nhân trong việc tạo ra hối lộ, tham nhũng trong cơ quan công quyền.

Bà Trần Thị Lan Hương, chuyên gia WB cho rằng, DN cũng góp phần tạo ra sự luẩn quẩn của tham nhũng hành chính. Vòng tròn này bị xoay theo chu trình: Khi vấn đề bị gây khó dễ - DN có động cơ đưa hối lộ - khó khăn được giải quyết - tạo thành động cơ để người nhận hối lộ tiếp tục chu trình.

Chủ tịch VCCI, TS. Vũ Tiến Lộc thẳng thắn, DN cần là lực lượng tiên phong trong chống tham nhũng; tham gia hiến kế cho Chính phủ hoàn thiện môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng… Các DN thành công bền vững thường là các DN thực hiện tốt liêm chính, tham gia tốt vào phòng chống tham nhũng trong kinh doanh.

Doanh nghiệp hối lộ có thể bị “khai tử”

Theo bà Lê Hồng Hải, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thuế, đa phần DN đưa hối lộ là sai sót trong hoạt động, có thể do vô ý, cố ý hoặc không nắm vững kiến thức. Bởi thời gian qua, các cơ quan nhà nước đã có nhiều cải cách hành chính nhằm chống tham nhũng nhưng DN không nắm được, không tuân thủ dẫn đến thúc đẩy cán bộ vi phạm. Đa phần DNNVV sai sót thuế do chưa nắm vững chính sách… Thế nhưng, kế toán lại đi thuê nên khi có sai sót, chủ DN lại tìm cách đưa ra chi phí không chính thức để giải quyết, trong khi cuộc họp về chính sách mới chỉ có kế toán đến dự.

Ông Nguyễn Dương Thái, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan cho biết, năm 2014, ngành này sẽ chạy thử hệ thống thông quan tự động để giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp giữa DN và cán bộ hải quan, nhằm hạn chế tham nhũng. Nhưng từ phía DN cũng cần có biện pháp để ngăn chặn hành vi hối lộ.

Thanh tra Chính phủ đang nghiên cứu để khuyến nghị xử lý DN hối lộ như nhiều nước đang áp dụng. Thay vì chỉ xử lý cá nhân trong DN có hành vi đưa hối lộ như hiện nay, sẽ xử lý trách nhiệm bằng phạt tiền, cấm niêm yết, đưa vào danh sách đen để cấm tham gia đấu thầu các dự án, thậm chí “khai tử”… nhằm tác động đến DN có chủ trương đưa hối lộ phải thay đổi nhận thức và hành vi ứng xử.

Ông Conrad Zellman, Phó giám đốc điều hành Tổ chức minh bạch cũng lên tiếng, cần có những cơ chế khuyến khích DN bằng chính sách và hành động cụ thể để đảm bảo lợi ích thiết thực cho các DN thực hành liêm chính. Các DN cần chủ động ứng phó với rủi ro bằng hệ thống quản trị hiệu quả hơn; xác định các cơ hội để thúc đẩy liêm chính trong DN, thông qua các hành động tập thể.

Khánh Yên