Không có đơn hàng, khó đầu tư công nghệ
Điện tử hiện chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, trong số hơn 2.100 doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực này, doanh nghiệp thuần Việt tham gia chuỗi cung ứng vẫn chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Tại miền Bắc, số doanh nghiệp sản xuất bo mạch điện tử có dây chuyền SMT cũng chưa đến 10 đơn vị.
Theo các chuyên gia, thực trạng này phản ánh vòng luẩn quẩn của doanh nghiệp nội địa: muốn nhận đơn hàng từ các tập đoàn lớn phải có nhà xưởng, máy móc và tiêu chuẩn sản xuất phù hợp; nhưng để đầu tư dây chuyền hiện đại, doanh nghiệp lại cần đơn hàng đủ chắc chắn nhằm bảo đảm khả năng thu hồi vốn.
Khó khăn càng rõ rệt ở lĩnh vực bán dẫn, nơi chi phí nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử và kiểm định có thể lên tới hàng triệu USD. Một sản phẩm chip cần nhiều năm để hoàn thiện trước khi tạo ra doanh thu, trong khi nguồn tín dụng thương mại thường chưa phù hợp với chu kỳ đầu tư dài và rủi ro cao như vậy.
Vì thế, điều doanh nghiệp cần không chỉ là khoản vay ưu đãi, mà còn là cơ chế chia sẻ rủi ro trong giai đoạn phát triển sản phẩm.
Tạo thị trường để dẫn vốn vào công nghệ
Theo các chuyên gia, một hướng đi quan trọng là hình thành thị trường ban đầu cho sản phẩm điện tử, bán dẫn do doanh nghiệp Việt phát triển. Các dự án chuyển đổi số, hạ tầng viễn thông, năng lượng, giao thông thông minh và công nghiệp có thể trở thành nơi thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm trước khi mở rộng thương mại.
Trong lĩnh vực bán dẫn, phát triển chip chuyên dụng cho AI, IoT, viễn thông, cảm biến và điện tử công suất được xem là hướng tiếp cận phù hợp với năng lực hiện nay. Việc xác định danh mục sản phẩm ưu tiên đặt hàng có thể giúp doanh nghiệp nhìn rõ nhu cầu, từ đó xây dựng kế hoạch đầu tư và huy động vốn.
Ở ngành điện tử, sản xuất bo mạch, linh kiện và thiết bị đầu cuối có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều ngành công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên, chính sách tín dụng cũng cần thay đổi theo hướng đánh giá cả máy móc, dây chuyền công nghệ, hợp đồng xuất khẩu và dòng tiền tương lai, thay vì phụ thuộc quá lớn vào tài sản bất động sản.
Cùng với đó, việc xây dựng bản đồ hệ sinh thái linh kiện sẽ giúp xác định những mắt xích doanh nghiệp Việt đã làm được, lĩnh vực còn thiếu và khu vực cần ưu tiên đầu tư.
Dòng vốn dài hạn chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với thị trường và năng lực vận hành. Nếu giải quyết được bài toán khách hàng đầu tiên, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư công nghệ, còn tổ chức tín dụng có cơ sở đánh giá khả năng hoàn vốn.
Con đường tiến sâu vào chuỗi điện tử, bán dẫn vì vậy không chỉ bắt đầu từ nhà máy hay phòng nghiên cứu, mà còn từ một thị trường đủ rộng để doanh nghiệp dám đầu tư và trưởng thành.
Minh Thành (t/h)
