Gieo mầm văn hóa đọc cho trẻ: 7 nguyên tắc vàng và vai trò kiến tạo từ gia đình

Không chỉ đơn thuần là một buổi chia sẻ về đọc sách, chương trình đã mở ra nhiều góc nhìn mới về vai trò của gia đình trong việc hình thành văn hóa đọc và nuôi dưỡng năng lực tự học của trẻ ngay từ những năm đầu đời.

Mở đầu buổi tọa đàm Bà Kim Thoa - CEO Nhà sách Tân Việt,đã đặt ra một câu hỏi khiến cả khán phòng cùng suy ngẫm: “Điều gì khiến ngày càng nhiều cha mẹ mong con đọc sách nhưng con lại không hứng thú với việc đọc?”. Và cũng chính bà đã đưa ra một nhận định đầy thẳng thắn: “Khi con không thích đọc sách, lỗi không nằm ở con, mà bắt đầu từ người lớn”.

Quan điểm này nhanh chóng nhận được sự đồng tình của nhiều phụ huynh tham dự. Theo bà Kim Thoa, rất nhiều gia đình mong muốn con hình thành thói quen đọc nhưng lại vô tình biến việc đọc thành một nhiệm vụ, một áp lực hoặc chỉ nhắc đến sách khi con chuẩn bị bước vào năm học mới. Trong khi đó, điều trẻ cần không phải là những lời nhắc nhở, mà là một môi trường để việc đọc trở thành điều tự nhiên trong cuộc sống hằng ngày.

Từ kinh nghiệm nhiều năm làm sách và nghiên cứu về giáo dục, CEO Kim Thoa cho rằng văn hóa đọc không thể hình thành trong một vài ngày hay một vài buổi học. Đó là một quá trình được gieo trồng từ rất sớm, bằng những hành động nhỏ nhưng diễn ra đều đặn mỗi ngày.

Xuyên suốt chương trình, diễn giả đã chia sẻ 7 nguyên tắc cốt lõi để xây dựng và hình thành thói quen đọc sách cho trẻ. Theo đó, cha mẹ cần xác định rõ mục tiêu nuôi dạy con trở thành một người có thói quen đọc từ nhỏ, thay vì chỉ đặt nặng thành tích học tập. Đó chính là nguyên tắc cốt lõi hàng đầu. Sau khi có mục tiêu, việc duy trì thời gian đọc sách cùng con khoảng 15-30 phút mỗi ngày sẽ giúp việc đọc trở thành một phần quen thuộc trong sinh hoạt gia đình (nguyên tắc thứ hai).

Đặc biệt, nguyên tắc thứ ba được Bà Kim Thoa nhấn mạnh nhiều nhất chính là xây dựng không gian đọc trong gia đình. Theo bà, một đứa trẻ sẽ rất khó yêu sách nếu lớn lên trong ngôi nhà không có sách, không có góc đọc và không nhìn thấy người lớn cầm sách mỗi ngày.

“Chúng ta dành rất nhiều diện tích trong nhà cho tivi, cho đồ chơi hay đồ trang trí, nhưng lại hiếm khi dành cho con một góc nhỏ chỉ để đọc sách. Chính không gian ấy sẽ khiến trẻ cảm nhận rằng đọc sách là một phần của cuộc sống chứ không phải một nhiệm vụ phải hoàn thành”, B Kim Thoa chia sẻ.

Ngay tại sự kiện, người sáng lập Nhà sách Tân Việt cũng giới thiệu tới phụ huynh những mô hình thư viện gia đình được thiết kế theo từng nhóm tuổi từ mầm non, tiểu học đến trung học. Các mô hình không chỉ gợi ý cách bố trí góc đọc khoa học, gần gũi mà còn định hướng xây dựng tủ sách phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ. Nhiều phụ huynh dành sự quan tâm đặc biệt cho phần chia sẻ này bởi họ nhận ra rằng chỉ cần thay đổi không gian sống, trẻ đã có thêm rất nhiều cơ hội tiếp xúc với sách mỗi ngày.

Không dừng lại ở việc tạo môi trường đọc, CEO Kim Thoa còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn đúng sách, biết đặt câu hỏi và tương tác với con sau mỗi lần đọc (nguyên tắc thứ tư). Theo bà, việc cha mẹ trò chuyện về nhân vật, câu chuyện hay cảm xúc sau khi đọc sẽ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tư duy phản biện và khả năng diễn đạt tốt hơn rất nhiều so với việc chỉ đọc rồi gấp sách lại.

Một nguyên tắc khác cũng được nhiều phụ huynh ghi chép cẩn thận là hãy biến việc đọc thành niềm vui thay vì áp lực. Đọc sách không nên gắn với phần thưởng hay hình phạt, càng không nên trở thành “bài tập” sau mỗi ngày đến trường. Thay vào đó, trẻ cần được cảm nhận niềm vui khi khám phá tri thức, được lựa chọn cuốn sách mình yêu thích và được chia sẻ những điều mình vừa đọc với cha mẹ.

Đặc biệt, nguyên tắc cuối cùng cũng là điều được bà Kim Thoa nhiều lần nhắc lại: cha mẹ phải là tấm gương đọc sách của con. Theo bà, trẻ em không học bằng những lời dạy, mà học bằng cách quan sát. Nếu mỗi tối cha mẹ đều cầm điện thoại còn con được yêu cầu đọc sách, việc xây dựng văn hóa đọc gần như không thể thành công. Ngược lại, khi trẻ thường xuyên nhìn thấy cha mẹ đọc sách, cùng trò chuyện về sách và coi việc đọc là một niềm vui, trẻ sẽ tự nhiên hình thành mong muốn làm theo.

Để làm rõ quan điểm của mình, CEO Kim Thoa dẫn lại nhiều nghiên cứu về giáo dục, thần kinh học và tâm lý học, đồng thời trích dẫn những chia sẻ nổi tiếng của các chuyên gia cũng như các doanh nhân thành công trên thế giới. Bà nhắc đến quan điểm của tỷ phú Elon Musk về việc trẻ em cần dành nhiều thời gian cho việc đọc hơn là các thiết bị điện tử. Những ví dụ từ Bill Gates, Warren Buffett và nhiều nhân vật thành công khác cũng cho thấy một điểm chung: đọc sách từ sớm và duy trì việc đọc như một thói quen suốt đời.

Những dẫn chứng khoa học kết hợp với các câu chuyện thực tế đã giúp nhiều phụ huynh nhận ra rằng vốn từ, khả năng tư duy, năng lực giao tiếp, sự đồng cảm và tinh thần tự học của trẻ đều được bồi đắp từ chính những trang sách được đọc mỗi ngày.

Không khí chương trình càng trở nên sôi nổi trong phần giao lưu khi rất nhiều phụ huynh chia sẻ những khó khăn của mình như con chỉ thích xem điện thoại, không chịu ngồi đọc sách hay dễ mất tập trung... Từ từng tình huống cụ thể, CEO Kim Thoa đã đưa ra những gợi ý thực tế, nhấn mạnh rằng không có phương pháp nào hiệu quả nếu cha mẹ thiếu sự kiên trì và đồng hành.

Khép lại buổi chia sẻ, điều đọng lại không chỉ là 7 nguyên tắc hay những kiến thức về giáo dục sớm, mà còn là một thông điệp xuyên suốt được diễn giả nhấn mạnh nhiều lần: “Đọc sách là điều bình thường, nhưng lại là điều vĩ đại”, bởi một thói quen nhỏ được hình thành từ tuổi thơ có thể trở thành nền tảng cho cả cuộc đời. Và để gieo được hạt mầm ấy, điều quan trọng nhất không nằm ở việc trẻ đọc bao nhiêu cuốn sách, mà bắt đầu từ chính gia đình - nơi có những người lớn biết dành thời gian đọc cùng con, biết tạo ra một không gian ngập tràn sách và biết truyền cho con tình yêu với tri thức bằng chính tấm gương của mình.

Tâm An