Từ lâu, nông sản Việt luôn chịu cảnh bấp bênh và điệp khúc “được mùa mất giá, được giá mất mùa” cứ đeo bám mãi người nông dân. Không thể phủ nhận, nhiều chính sách ưu tiên đầu tư cho vấn đề này đã được đặt ra; không ít hội nghị, hội thảo được tổ chức... Tuy nhiên, có một thực tế đáng buồn là nông sản Việt vẫn chịu cảnh “lép vế” và hơn ai hết, người nông dân luôn chịu cảnh thiệt đơn, thiệt kép.

Bài 1: Nông dân đánh bạc… thời giá

Để làm ra một sản phẩm, người nông dân phải đổ biết bao mồ hôi, công sức và của cải… Đổi lại, họ luôn bị đặt trong tình thế phải như đánh bạc với trời, với thời giá.

Ngư dân Việt vẫn thua thiệt đủ đường

Trông người lại ngẫm đến ta

Những ngày qua, nông dân vùng trồng vải không được hưởng trọn niềm vui được mùa bởi loại quả này liên tục rớt giá. Tủi hơn nữa là qua phương tiện thông tin đại chúng, bà con được biết chỉ 5 quả vải ở bên Nhật Bản được bán với giá mấy trăm nghìn đồng. Vậy mà cả 1 kg loại quả ấy, nhà nông Việt chỉ bán được có 7.000 -8.000 đồng. Còn nhớ, cách đây 3 năm, Bộ Khoa học và Công nghệ đã hỗ trợ cho vùng vải thiều Lục Ngạn, xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhờ đó giá bán đã cao hơn và bà con đã bớt phải bán đổ bán tháo quả vải khi vào mùa chín rộ. Tuy nhiên, giải pháp này cũng chỉ giải quyết phần nào nhu cầu tiêu thụ. Bằng chứng, vải vào mùa vẫn đổ rộ ra khắp nơi với giá “bèo”! Hy vọng, với sự vào cuộc của các nhà khoa học, thời gian tới, Việt Nam sẽ xuất khẩu vải sang Nhật Bản, mang lại giá trị cao hơn cho người trồng vải.

Người trồng tỏi trên Đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) cho biết: Chúng tôi trồng được 1 cây tỏi nắng cháy thịt, cháy da mà giá bán chỉ 30.000 - 50.000 đồng/kg. Nhưng được biết, chỉ với một quy trình công nghệ, người Nhật Bản biến tỏi trắng thành tỏi đen, giá lên tới cả 5 triệu đồng/kg.

Nhiều ngư dân đánh bắt cá ngừ đại dương lại ấm ức: Cá tôi bắt lên rõ ràng rất ngon, song giá thành bán ra chỉ bằng 1/3 - 1/4 so với cá ngừ cùng loại của Nhật Bản…

Trên thực tế, các mặt hàng nông sản Việt có giá trị gia tăng còn thấp, nguyên nhân là do phần lớn sản phẩm xuất khẩu dưới dạng sơ chế dẫn tới giá cả thấp hơn sản phẩm cùng loại của các nước. Đơn cử như cà phê, xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu ở dạng nguyên liệu, chưa qua chế biến sâu. Quốc gia khác nhập khẩu về sơ chế, đóng gói và dán nhãn mác nước họ và bán với giá cao. Người tiêu dùng trên thế giới khó có thể biết đó là cà phê của Việt Nam. Trớ trêu thay, nhiều khi người Việt dùng cà phê mác ngoại mà không ngờ đó lại chính là sản phẩm gốc Việt!

Tư duy mới, hành động mới!

Ông Đoàn Xuân Hòa, Phó cục trưởng Cục Chế biến nông lâm sản và Thủy sản (Bộ NN&PTNT) cho biết, trong 6 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng nông lâm thủy sản đạt gần 15 tỷ USD, tăng 12,7% so cùng kỳ. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều nông sản Việt Nam phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc: lúa gạo, cao su, thị trường Trung Quốc chiếm khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu của ngành hàng, thanh long, vải, bột sắn, thị trường này chiếm 80 - 90%... Nguyên do thị trường Trung Quốc khá “dễ tính” so với các thị trường khác; đổi lại, hàng xuất sang nước này giá trị sẽ thấp hơn.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, Hà Công Tuấn cảnh báo: “Nông sản xuất qua Trung Quốc chủ yếu theo đường tiểu ngạch nên tiềm ẩn nguy cơ không ổn định. Chúng tôi vừa nhận được thông tin, phía Trung Quốc đang tăng cường giám sát xuất nhập khẩu tiểu ngạch. Thời gian tới, thậm chí một số cửa khẩu có khả năng tạm dừng một thời gian để chấn chỉnh các quy định. Việc tạm dừng các cửa khẩu từ phía Trung Quốc đã xảy ra nhiều lần. Các DN, tiểu thương cần nắm bắt được để hạn chế rủi ro không đáng có”.

Thiết nghĩ, cùng với việc nâng cao chất lượng, đặc biệt là xây dựng thương hiệu cho sản phẩm, Việt Nam cũng cần tận dụng cơ hội và lợi thế để mở rộng ra các thị trường khác nhằm tạo thế vững chắc cho nông sản Việt. 5 tháng đầu năm 2014, xuất khẩu các loại nông sản như cà phê, hạt tiêu của Việt Nam sang các thị trường lớn ở châu Phi như Ai Cập, Algeria, Nam Phi… đều có sự tăng trưởng. Hiện Việt Nam đã đạt được những thỏa thuận để xuất hàng nông sản sang thị trường Argentina.

Trong năm nay, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục tổ chức các đoàn giao thương, xúc tiến thương mại tại Algeria, Nam Phi, Bờ Biển Ngà... trong đó chú trọng thúc đẩy xuất khẩu mặt hàng nông sản, thủy sản. Đồng thời, hỗ trợ các DN Việt Nam tìm hiểu thủ tục mở kho ngoại quan, mở văn phòng đại diện, chi nhánh, lập công ty tại một số thị trường gạo trọng điểm để bán hàng trực tiếp; khuyến khích DN tham gia các hội chợ, triển lãm về nông sản, thủy sản quốc tế… Đó là những tín hiệu đáng mừng cho nông sản Việt.

Bài 2: “Giấc mơ” công nghệ cao

Thanh Hà