Theo các điều khoản quy định tại Nghị định số 185/2026/NĐ-CP của Chính phủ, mức khoán quỹ phụ cấp hằng tháng của nhóm người hoạt động không chuyên trách tại mỗi thôn, tổ dân phố thuộc diện đặc thù được ấn định bằng 8,0 lần mức lương cơ sở; đối với các địa bàn còn lại, mức khoán quỹ được áp dụng bằng 6,5 lần mức lương cơ sở. Khung pháp lý này cũng khống chế nghiêm ngặt mỗi thôn, tổ dân phố chỉ được bố trí không quá 3 chức danh cán bộ không chuyên trách cốt cán, bao gồm: Bí thư Chi bộ; Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố; Trưởng Ban Công tác Mặt trận.
Tuy nhiên, xuất phát từ đặc thù quy mô đô thị lớn và mật độ dân cư đậm đặc, Thành phố Hà Nội đã thông qua cơ chế phân bổ quỹ phụ cấp với định mức cao vượt trội so với quy định chung của Trung ương:
- Đối với địa bàn quy mô lớn hoặc trọng điểm: Tại các thôn sở hữu từ 800 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố sở hữu từ 1.000 hộ gia đình trở lên, hoặc các thôn/tổ dân phố thuộc địa bàn trọng điểm về quốc phòng, an ninh, trật tự, địa bàn đặc biệt khó khăn, Hà Nội áp dụng quỹ khoán phụ cấp hằng tháng bằng 12 lần mức lương cơ sở.
- Đối với các địa bàn còn lại: Quỹ khoán phụ cấp hằng tháng được áp dụng bằng 9 lần mức lương cơ sở.
Sự điều chỉnh mang tính đột phá về chính sách thu nhập này trực tiếp tác động tích cực đến đời sống của những người đang ngày đêm gánh vác trách nhiệm "vác tù và hàng tổng" ở cơ sở. Điển hình như trường hợp của ông Bùi Hồng Đăng, Tổ trưởng tổ dân phố số 4 (xã An Khánh, Hà Nội) – người đã có 6 năm gắn bó với công tác quản lý một địa bàn tháp tầng phức tạp lên tới 1.330 hộ dân.
Ông Đăng chia sẻ, thời điểm mới nhận nhiệm vụ, mức phụ cấp của ông chỉ vỏn vẹn 3 triệu đồng/tháng, sau đó dịch chuyển lên mức 4,9 triệu đồng. Trong khi đó, áp lực công việc tại các khu chung cư, đô thị hiện đại vô cùng lớn. Người dân phát sinh bất kỳ vướng mắc nào từ việc mất điện, mất nước, hỏng đèn hành lang cho đến những cuộc gọi khẩn cấp lúc nửa đêm về tình trạng mất an ninh trật tự, bạo lực gia đình hay hàng xóm gây ồn ào... đều lập tức phản ánh tới Tổ trưởng tổ dân phố đầu tiên. Theo cơ chế phụ cấp mới của Hà Nội, vị trí của ông Đăng sẽ được hưởng mức phụ cấp tương đương 2,8 lần mức lương cơ sở. Chiếu theo mức lương cơ sở mới sắp sửa được áp dụng là 2,53 triệu đồng, tổng khoản thu nhập phụ cấp thực tế của ông sẽ vọt lên mức trên 7 triệu đồng/tháng. Mức thu nhập này là sự bù đắp xứng đáng, giúp cán bộ cơ sở yên tâm cống hiến.
Ở một góc nhìn khác, công tác sáp nhập tổ dân phố theo quy định mới cũng đang được các quận nội thành khẩn trương triển khai. Bà Nguyễn Thị Minh Hiền, Tổ trưởng tổ dân phố số 8 (phường Kim Liên, Hà Nội) với 11 năm kinh nghiệm, cho biết địa phương đang xây dựng phương án sáp nhập dựa trên sự tương thích về vị trí địa lý, giao thông chứ không gộp cơ học. Dự kiến sau sáp nhập, tổ dân phố của bà sẽ tăng quy mô từ 281 hộ lên hơn 900 hộ. Trước những đòi hỏi ngày càng cao của mô hình chính quyền điện tử, ở tuổi 69, bà Hiền chủ động chọn phương án xin nghỉ theo phiếu khảo sát nguyện vọng của phường để nhường sân chơi cho lớp trẻ kế cận, những người có đủ sức khỏe và tư duy đổi mới để điều hành bộ máy cơ sở.
Phân tích chính sách dưới góc độ khoa học hành chính, các chuyên gia từ Học viện Hành chính và Quản trị công nhận định, trong bối cảnh quy mô dân số tăng kéo theo khối lượng công việc bùng nổ, mục tiêu tối thượng của quản trị hiện đại vẫn phải là tinh gọn bộ máy, tuyệt đối không tăng số lượng nhân sự cơ học. Do đó, việc Hà Nội tăng quỹ khoán phụ cấp là bước đi hoàn toàn đúng đắn, đóng vai trò như một lực hút nguồn nhân lực chất lượng tham gia vào bộ máy tự quản.
Để tối ưu hóa chính sách này, giải pháp căn cơ được đưa ra là chính quyền cấp xã cần thiết lập cơ chế khuyến khích tối đa việc kiêm nhiệm các chức danh không chuyên trách. Phương thức dồn dịch chức danh này sẽ giúp tập trung nguồn lực tài chính, nâng cao vượt trội mức thu nhập thực tế cho một nhân sự cụ thể.
Bên cạnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh nếu cán bộ cơ sở vẫn giữ tư duy và phương thức làm việc thủ công, giấy tờ truyền thống thì trợ cấp tăng bao nhiêu cũng không đủ bù đắp áp lực. Chìa khóa cốt lõi để giải quyết triệt để tình trạng quá tải là phải đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số toàn diện tại thôn, tổ dân phố. Việc sử dụng thành thạo các nền tảng số, ứng dụng dùng chung để tuyên truyền chủ trương, cập nhật dữ liệu dân cư và tương tác trực tuyến với người dân sẽ giúp cắt giảm đến 80% khối lượng công việc hành chính tay chân. Điều này cho phép người hoạt động không chuyên trách hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ quản lý địa bàn một cách khoa học, chuyên nghiệp mà không bị rơi vào trạng thái quá tải áp lực.
Tâm An (t/h)
