Theo quy định tại khoản 2 Điều 14 Luật Thủ đô 2026, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội được quyền quy định việc ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước nhằm bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn xã hội trên địa bàn.
Đây được xem là thay đổi đáng chú ý bởi trong nhiều năm qua, không ít công trình vi phạm xây dựng hoặc không đáp ứng yêu cầu phòng cháy chữa cháy vẫn tồn tại kéo dài, thậm chí đưa vào khai thác, kinh doanh dù đã bị lập biên bản hoặc yêu cầu khắc phục.
Theo Luật Thủ đô 2026, các trường hợp có thể bị áp dụng biện pháp ngừng cấp điện, nước gồm công trình xây dựng sai quy hoạch; công trình không có giấy phép xây dựng đối với trường hợp bắt buộc phải có giấy phép; xây dựng sai nội dung giấy phép được cấp hoặc xây dựng sai thiết kế đã được phê duyệt. Ngoài ra, các công trình xây dựng trên đất lấn chiếm theo quy định của pháp luật đất đai cũng thuộc diện bị xem xét ngừng cung cấp điện, nước.
Đối với lĩnh vực phòng cháy chữa cháy, Luật quy định áp dụng biện pháp này với công trình thuộc diện phải thẩm duyệt hoặc thẩm định thiết kế về phòng cháy chữa cháy nhưng vẫn thi công khi chưa được cơ quan chuyên ngành cấp giấy chứng nhận hoặc văn bản thẩm duyệt.
Những công trình thi công không đúng với thiết kế phòng cháy chữa cháy đã được phê duyệt; công trình, hạng mục hoặc cơ sở kinh doanh chưa được nghiệm thu phòng cháy chữa cháy nhưng đã đưa vào hoạt động cũng nằm trong diện xử lý.
Đáng chú ý, Luật Thủ đô 2026 cũng cho phép áp dụng biện pháp ngừng cấp điện, nước đối với cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường không bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy chữa cháy. Đây là nhóm hình kinh doanh từng xảy ra nhiều vụ cháy gây hậu quả nghiêm trọng tại Hà Nội và nhiều địa phương trong thời gian qua.
Việc bổ sung công cụ ngừng cung cấp điện, nước được đánh giá là nhằm tăng tính răn đe và nâng hiệu quả thực thi pháp luật trong bối cảnh nhiều vi phạm kéo dài nhưng khó xử lý dứt điểm bằng các biện pháp hành chính thông thường.
Thực tế cho thấy, tại nhiều khu vực của Hà Nội, tình trạng xây dựng không phép, sai phép hoặc cải tạo công trình trái quy định vẫn diễn ra phức tạp. Không ít cơ sở kinh doanh đưa công trình vào hoạt động dù chưa hoàn thiện điều kiện pháp lý hoặc chưa đáp ứng tiêu chuẩn an toàn phòng cháy chữa cháy.
Trong khi đó, việc xử phạt bằng tiền nhiều trường hợp chưa đủ sức ngăn chặn do chủ đầu tư vẫn tiếp tục khai thác kinh doanh và thu lợi. Việc được phép ngừng cung cấp điện, nước được xem là biện pháp tác động trực tiếp đến khả năng vận hành công trình, qua đó tạo áp lực buộc các tổ chức, cá nhân phải chấp hành quy định.
Tuy nhiên, Luật cũng quy định việc áp dụng biện pháp này phải do Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội ban hành cụ thể, bảo đảm đúng trình tự, điều kiện và phạm vi theo quy định pháp luật, tránh lạm dụng hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.
Việc Hà Nội được trao thêm cơ chế đặc thù trong quản lý đô thị cho thấy định hướng siết chặt hơn công tác quản lý xây dựng, phòng cháy chữa cháy và hoạt động kinh doanh có điều kiện tại đô thị đặc biệt lớn nhất cả nước. Đây cũng được xem là bước đi nhằm xử lý dứt điểm tình trạng “phạt cho tồn tại” vốn tồn tại nhiều năm trong quản lý đô thị.
Minh Thắm
