Đề tài nghiên cứu tổng quan lý thuyết và các vấn đề có liên quan; đánh giá hiện trạng 03 hồ điều hòa tại Hải Phòng (hồ Tiên Nga, hồ Sen và hồ Phương Lưu); nghiên cứu đề xuất mô hình xử lý nước hồ điều hòa bằng hệ thống thực vật thủy sinh quy mô thí nghiệm 1m3 nước hồ điều hòa Tiên Nga; triển khai thử nghiệm, hoàn thiện mô hình xử lý nước và tạo cảnh quan sinh thái bằng hệ thống thực vật thủy sinh tại các hồ điều hòa (hồ Sen và hồ Phương Lưu); từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường triển khai các mô hình xử lý nước và tạo cảnh quan sinh thái bằng hệ thống thực vật thủy sinh cho các hồ tại Hải Phòng.
Nghiên cứu tiến hành thu thập dữ liệu từ Trung tâm Quan trắc Môi trường và khảo sát lấy mẫu 2 đợt/hồ vào mùa mưa và mùa khô. Kết quả cho thấy, hiện trạng các hồ đều bị ô nhiễm nặng và thường xuyên. Các giải pháp hiện tại như vớt rác, rắc vôi,… chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề. Mô hình xử lý nước hồ Tiên Nga quy mô thí nghiệm được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả xử lý và khả năng thích nghi của 5 loài thực vật thủy sinh: Thủy trúc, Chuối hoa, Bách thủy tiên, Lục bình và Bèo Nhật. Mô hình thực nghiệm với 6 nghiệm thức (5 bể trồng cây + 1 bể đối chứng không cây) được lặp lại 3 lần, vận hành theo 4 chu kỳ liên tiếp, mỗi chu kỳ 10 ngày. Kết quả cho thấy, Thủy trúc và Chuối hoa là 2 đối tượng thực vật thủy sinh tiềm năng nhất cho ứng dụng dài hạn. Từ đó nghiên cứu đề xuất được mô hình xử lý nước “Cánh phượng vươn xa” tích hợp đa mục tiêu, vừa là giải pháp kỹ thuật, vừa là công trình kiến trúc cảnh quan sinh thái mang lại giá trị kép cho đô thị. Từ nghiên cứu trên, việc thử nghiệm, hoàn thiện mô hình tại hồ Tiên Nga và đề xuất mô hình cho hồ Sen và hồ Phương Lưu được nhóm tác giả thực hiện với việc triển khai 02 hệ thống bè nổi HDPE hình cánh phượng tại 2 vị trí của hồ Tiên Nga, quy mô 160m2, tích hợp công nghệ xanh (năng lượng mặt trời) và hệ thực vật chủ lực (Thủy trúc, Chuối hoa), lắp đặt hố ủ phân hữu cơ và tháp hoa hữu cơ ven hồ giúp khép kín chu trình xử lý sinh khối. Kết quả cho thấy các chỉ tiêu pH trong nước giữ ổn định, giảm độ đục của nước, thực vật thủy sinh phát triển tốt, tạo cảnh quan sinh thái cho khu vực hồ. Nghiên cứu cũng đề xuất phiên bản mô hình xử lý nước và tạo cảnh quan sinh thái bằng hệ thống thực vật thủy sinh cho các hồ với 02 phiên bản (đô thị và nông thôn), trong đó phiên bản nông thôn tiết kiệm 30-60% chi phí bằng cách tối giản các vật liệu làm bè và sử dụng thực vật bản địa sinh khối lớn. Việc đề xuất mô hình cho hồ Phương Lưu sử dụng kỹ thuật xây dựng vành đai sinh học ven bờ để lọc nước mưa chảy tràn/nước từ mương trước khi vào hồ và biến các điểm nóng rác thải thành công viên sinh thái, sử dụng hệ thực vật chịu mặn (cỏ nến, sậy, thủy trúc). Đề xuất mô hình cho hồ Sen tích hợp 3 cấp (tại nguồn, tại hồ và phục hồi biểu tượng).
Nhóm nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp tăng cường triển khai các mô hình xử lý nước và tạo cảnh quan sinh thái bằng hệ thống thực vật thủy sinh cho các hồ tại Hải Phòng như: xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật; lồng ghép vào quy hoạch; thiết lập cơ chế phối hợp; nâng cấp công nghệ; chuyên nghiệp hóa quản lý; đảm bảo nguồn lực (tài chính, vật lực, nhân lực); huy động cộng đồng và xã hội hóa.
Kết quả nghiên cứu của đề tài được Hội đồng thống nhất nghiệm thu trên cơ sở làm rõ thông tin về trầm tích tại các hồ; lập bảng số liệu trước khi tiến hành diễn giải, phân tích số liệu; bổ sung các hình ảnh và mô tả về quá trình lấy mẫu trong nghiên cứu; bổ sung thí nghiệm về cấp độ muối của nước trong hồ; làm rõ cơ chế phối hợp của từng mô hình nhằm tăng hiệu quả triển khai trong thực tiễn…
Quỳnh Nga(t/h)
