Mái nhà nào cũng có Bác - Kỳ 4: Hiến đất mở đường, sẻ chia sinh kế

Đứng trên tuyến đường bê tông chạy qua khu dân cư, ông Nông Văn Cắm (xã Cát Tiên 2, Lâm Đồng) chậm rãi nhìn về phía những vườn cây đang xanh tốt dưới nắng chiều. Con đường hôm nay đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong đời sống của người dân nơi đây. Xe chở nông sản có thể đi thẳng vào tận khu sản xuất, trẻ em đến trường thuận tiện hơn, việc đi lại của bà con cũng không còn cách trở như trước.

Ít ai còn nhớ rằng để có được những con đường rộng rãi như thế này, nhiều gia đình đã tự nguyện lùi hàng rào, chặt bỏ cây trồng đang cho thu hoạch và nhường đi những phần đất gắn bó với sinh kế của mình.

Ông Cắm cho biết sự đổi thay của địa phương trước hết đến từ sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương. Tuy nhiên, để các chủ trương đi vào cuộc sống, điều quan trọng không kém là sự đồng thuận của người dân.

Khi Nhà nước hỗ trợ kinh phí làm đường giao thông nông thôn, bà con trong thôn cùng họp bàn, xác định hướng tuyến, vận động nhau hiến đất, chặt bỏ cây trồng và đóng góp ngày công lao động.

“Ngày trước, muốn qua suối phải dùng cây lồ ô buộc lại làm cầu. Trẻ con đi học rất vất vả. Khi Nhà nước có chủ trương làm đường, ai cũng mừng. Bà con tự nguyện hiến đất, góp công để đường vào khu sản xuất, đường trong xóm được mở rộng. Riêng nhà tôi cũng đóng góp mấy trăm mét đất” - ông Cắm kể.

Với người nông dân, đất đai không chỉ là tài sản. Đó còn là thành quả của nhiều năm lao động, là những hàng cây đã dày công chăm sóc, là phần vườn đang mang lại nguồn thu nhập cho gia đình, thậm chí là phần đất được dành dụm cho tương lai con cháu. Thế nhưng khi lợi ích chung được đặt ra, nhiều gia đình sẵn sàng nhường đi một phần lợi ích riêng của mình. Không chỉ hiến đất, người dân còn trực tiếp tham gia xây dựng đường sá. Từ việc đo đạc, đào nền, vận chuyển vật liệu đến san lấp những đoạn đường khó đi, bà con đều góp sức.

Trong suy nghĩ của ông Cắm, đó cũng là một cách học Bác. Học từ tinh thần đặt lợi ích cộng đồng lên trên lợi ích gia đình; học từ sự sẻ chia để mọi người cùng được hưởng thành quả phát triển.

Khi giao thông thuận lợi hơn, nông sản được vận chuyển dễ dàng, trẻ em đến trường an toàn hơn, người bệnh được đưa đến cơ sở y tế nhanh hơn. Sự thay đổi ấy mang lại lợi ích cho cả cộng đồng và cho từng gia đình.

Ông Nguyễn Văn Thức, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Cát Tiên 2, cho biết người Tày, Nùng trên địa bàn luôn thể hiện tinh thần đoàn kết và ý thức trách nhiệm cao đối với cộng đồng.

“Trong lao động và sinh hoạt, người Tày, Nùng có tinh thần tương thân, tương ái, giúp đỡ nhau khi gặp khó khăn đột xuất. Họ tích cực tham gia các phong trào, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn” - ông Thức nhận xét.

Theo ông Thức, sự đồng thuận ấy được hình thành từ quá trình lâu dài, trong đó có vai trò của những người có uy tín trong cộng đồng như ông Nông Văn Cắm. Mỗi khi địa phương triển khai chủ trương liên quan đến khu dân cư, chính quyền thường gặp gỡ các bậc cao niên để trao đổi, lắng nghe ý kiến và nhờ các cụ vận động con cháu cùng thực hiện.

Nếu những con đường mới là minh chứng cho sự đồng lòng của cộng đồng thì tình nghĩa xóm giềng lại được thể hiện rõ nhất trong cách người dân nâng đỡ nhau vượt qua khó khăn.

Trong ký ức của những người đến Cát Tiên lập nghiệp từ những ngày đầu, điều quý giá nhất không phải đất đai hay của cải mà là sự đùm bọc giữa những người cùng cảnh ngộ.

Khi cuộc sống còn nhiều thiếu thốn, không phải gia đình nào cũng có đủ sức kéo, máy móc hay điều kiện sản xuất. Vì vậy, bà con tìm đến nhau bằng sự sẻ chia rất tự nhiên. Nhà có trâu dắt sang cày giúp nhà chưa có. Người có máy móc cho hàng xóm mượn làm mùa. Gia đình nào dựng nhà mới, cả xóm lại đến góp công, người cho vài cây gỗ, người giúp ít vật liệu, người góp sức đào móng, dựng cột. "Tất cả đều giúp nhau chứ chẳng ai tính công, lấy lời hay so đo thiệt hơn” - ông Nông Văn Cắm nhớ lại.

Không chỉ hỗ trợ trong lao động sản xuất, bà con còn sẵn sàng san sẻ với nhau khi gặp biến cố. Gia đình có người đau ốm được hàng xóm giúp chăm sóc ruộng vườn. Đến mùa thu hoạch, mọi người cùng xuống đồng hỗ trợ những hộ gặp khó khăn để kịp thời vụ.

Khi đời sống dần ổn định hơn, sự sẻ chia ấy tiếp tục được duy trì bằng những cách thiết thực. Nhà có heo giống giúp gia đình khó khăn gây đàn. Người có cây giống chia cây giống. Người có nhiều đất nhưng chưa sử dụng hết sẵn sàng cho hộ khác mượn để sản xuất.

Đặc biệt, việc cho mượn bò giống trở thành một cách hỗ trợ mang nhiều ý nghĩa. Gia đình có điều kiện giao bò cho hộ khó khăn nuôi. Sau vài năm, khi bò sinh sản, hai bên chia lại bê con.

“Mấy người có nhiều đất mà không làm hết thì chia bớt một, hai đám cho anh em làm nhờ. Nhà nào có bò giống thì cho mượn nuôi vài năm, khi sinh con mới chia lại. Rồi còn giúp cây giống, giúp ngày công. Những việc ấy quý giá lắm” - ông Cắm nói.

Một con bò giống chưa thể ngay lập tức làm thay đổi cuộc sống của một gia đình nghèo. Nhưng đó là cơ hội để họ gây dựng sinh kế, tích lũy tài sản và từng bước ổn định cuộc sống. Quan trọng hơn, phía sau con bò giống ấy còn là niềm tin và tình nghĩa xóm làng. Người được giúp biết rằng trong lúc khó khăn, họ không phải tự mình xoay xở tất cả.

Chính vì từng nhận được sự giúp đỡ, khi cuộc sống khá lên, nhiều người lại tiếp tục hỗ trợ những gia đình khác. Sự sẻ chia cứ thế được nối dài từ hộ này sang hộ khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Theo ông Cắm, người Tày, Nùng ở Cát Tiên học ở Bác trước hết từ những điều gần gũi nhất trong cuộc sống. Đó là tinh thần cần cù lao động, biết chắt chiu vun vén, sống ngay thẳng và luôn nghĩ đến cộng đồng.

“Yêu nước thì phải thi đua. Mà thi đua trước hết là thi đua trong lao động, sản xuất. Mỗi người làm tốt công việc của mình, cùng nhau xóa đói, giảm nghèo, đó cũng là học tập theo Bác” - ông nói.

Những năm đầu, sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm nên mỗi khi địa phương tổ chức tập huấn kỹ thuật, bà con đều động viên nhau tham gia. Người tiếp thu nhanh hướng dẫn lại cho người chưa hiểu. Kinh nghiệm mới được chia sẻ từ nhà này sang nhà khác, từ thửa ruộng này sang thửa ruộng khác.

Nhờ cần cù lao động, chủ động tiếp cận khoa học kỹ thuật và luôn sẵn sàng hỗ trợ nhau, nhiều hộ gia đình từng gặp khó khăn đã dần ổn định cuộc sống, xây dựng được nhà cửa khang trang, đầu tư máy móc sản xuất và nuôi con học hành đầy đủ.

Tinh thần tương trợ ấy tiếp tục được duy trì thông qua Hội đồng hương Tày - Nùng Việt Bắc và các hoạt động cộng đồng ở khu dân cư. Từ những khoản đóng góp xây dựng quỹ hội đến việc chung tay hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn hay lo hậu sự khi có người qua đời, tất cả đều cho thấy sự gắn kết bền chặt của những người con Việt Bắc trên vùng đất mới.

Những người rời quê hương vào Cát Tiên lập nghiệp năm xưa đều từng trải qua những tháng ngày thiếu thốn. Họ hiểu rằng cuộc sống có thể đổi thay nhờ lao động cần cù, nhưng để thế hệ sau có thêm cơ hội phát triển, con đường bền vững nhất vẫn là học tập.

Bởi vậy, dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, các gia đình vẫn cố gắng chắt chiu từ những vụ lúa, mùa điều hay nguồn thu nhập ít ỏi từ nương rẫy để con em được đến trường đầy đủ.

Ông Cắm có năm người con. Trong đó bốn người sau khi học tập đã chọn công việc ở xa, riêng người con út hiện tham gia lực lượng dân quân thường trực tại quê nhà. Với ông, điều quan trọng không chỉ là học được bao nhiêu bằng cấp mà còn là cách sống sau khi trưởng thành.

Mỗi lần các con trở về nhà, ông vẫn nhắc phải sống đúng pháp luật, giữ gìn bản sắc dân tộc, biết yêu thương gia đình và có trách nhiệm với cộng đồng nơi mình sinh sống.

Từ khi các cháu còn nhỏ, việc giáo dục về truyền thống gia đình và lòng biết ơn đã được ông bà chú trọng. “Gia đình luôn dạy con cháu phải nhớ công ơn của Bác, cố gắng học hành, chấp hành pháp luật. Đó là nếp nhà chúng tôi muốn tiếp tục duy trì” - ông nói.

Đến nay, trong khu dân cư đã có ba người con học ngành y trở về làm việc, phục vụ quê hương. Một bác sĩ hiện công tác tại trung tâm y tế địa phương, gần chính nơi mình sinh ra và lớn lên.

Với những người từng phải vượt cầu lồ ô, băng rừng, lội suối để tìm nơi khám chữa bệnh như thế hệ ông Cắm, việc con em trong thôn trở thành bác sĩ mang ý nghĩa rất đặc biệt. Đó không chỉ là thành công của riêng một cá nhân hay một gia đình.

Đằng sau chiếc áo blouse trắng là sự hy sinh, chắt chiu của cha mẹ qua nhiều mùa vụ; là những buổi sớm ra đồng, những ngày lao động vất vả để dành dụm từng khoản tiền cho con học tập; là niềm tin bền bỉ rằng con chữ sẽ giúp thế hệ sau đi xa hơn thế hệ trước.

Không chỉ từng gia đình, Hội đồng hương Tày - Nùng Việt Bắc cũng xem việc khuyến học, khuyến tài là một trong những hoạt động được duy trì thường xuyên.

Trong năm học 2024-2025, hội đã biểu dương và trao quà cho 22 học sinh là con em hội viên đạt thành tích trong học tập, từ các danh hiệu bé khỏe, bé ngoan đến học sinh tiêu biểu, học sinh giỏi, học sinh xuất sắc và những em đạt thành tích cấp tỉnh.

Trong buổi trao thưởng, tên của từng em được xướng lên trước bà con, họ hàng, thầy cô và những người đồng hương. Niềm vui của các em cũng là niềm tự hào chung của gia đình và cộng đồng.

Một số hội viên còn tự nguyện đóng góp thêm cho quỹ khuyến học. Người ủng hộ một triệu đồng, người góp năm trăm nghìn đồng. Những khoản đóng góp ấy tuy không lớn nhưng đều xuất phát từ mong muốn tạo thêm động lực cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh việc trao thưởng, hội còn tổ chức các hoạt động tìm hiểu về Bác Hồ, Anh hùng Kim Đồng, lịch sử địa phương và truyền thống của người Tày, Nùng Việt Bắc.

Trong chương trình “hái hoa dân chủ”, các em được trả lời những câu hỏi liên quan đến quê hương, lịch sử và truyền thống dân tộc mình. Qua những câu hỏi tưởng như đơn giản ấy, các em biết Kim Đồng là người thiếu niên Nùng làm nhiệm vụ liên lạc cho cách mạng; biết Pác Bó là địa danh gắn với hoạt động cách mạng của Bác Hồ; hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng sự hy sinh của nhiều thế hệ đi trước. Những bài học ấy không nặng về lý thuyết mà được truyền tải bằng hình thức gần gũi, giúp lịch sử và truyền thống trở nên dễ nhớ hơn đối với trẻ nhỏ.

Ông Nguyễn Văn Thức, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Cát Tiên 2 đánh giá cao tinh thần học tập của con em người Tày, Nùng trên địa bàn xã. Theo ông, đây là cộng đồng có đời sống tương đối ổn định, ý thức chấp hành tốt chủ trương, chính sách tại địa phương.

Người cao tuổi làm gương cho con cháu. Người sản xuất giỏi hướng dẫn hộ còn khó khăn. Người có đất hiến đất làm đường. Người có điều kiện góp sức xây dựng quỹ hội. Người học hành thành đạt trở về phục vụ quê hương. Mỗi người đóng góp một cách khác nhau, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là xây dựng cộng đồng ngày càng phát triển.

Và trên vùng đất Cát Tiên hôm nay, chính những việc làm bình dị ấy đang tiếp tục bồi đắp niềm tin, gắn kết con người và góp phần làm nên diện mạo ngày càng ấm no của quê hương mới.

Thực hiện: HOÀNG GIANG - VÕ TÙNG

Thiết kế: HOÀI TRỌNG