Khi danh hiệu không đi đôi với thực chất
Theo đó, Hải Phòng chính thức thu hồi Danh hiệu làng nghề Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp đối với 24 làng nghề và thu hồi Bằng công nhận làng nghề đối với 4 làng nghề trên địa bàn thành phố. Nhìn vào danh sách bị thu hồi, có thể thấy rõ hai rào cản lớn nhất mà các làng nghề đang vấp phải: Sự sụt giảm về quy mô sản xuất và vấn đề ô nhiễm môi trường.
Hầu hết các làng nghề bị xử lý đều rơi vào tình trạng "không đạt tiêu chí về tỷ lệ số hộ tham gia hoạt động ngành nghề nông thôn và hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định". Kinh tế thị trường chuyển dịch, làn sóng ly hương tìm kiếm việc làm tại các khu công nghiệp đã khiến lực lượng lao động tại chỗ của nhiều làng nghề mộc, thêu ren, đan lát bị thâm hụt nghiêm trọng. Khi số hộ duy trì nghề sụt giảm, quy mô sản xuất co hẹp, danh hiệu "làng nghề" vô hình trung chỉ còn là một chiếc áo quá rộng, không phản ánh đúng thực chất sinh kế của người dân địa phương.
Bài toán đánh đổi giữa kinh tế và môi trường
Đáng quan ngại hơn, bên cạnh lý do suy giảm quy mô, nhiều làng nghề như làng nghề mộc, chế biến nông sản thực phẩm hay dệt chiếu cói còn bị tước danh hiệu do "không đáp ứng các điều kiện bảo vệ môi trường theo quy định". Đây là một thực tế nhức nhối đã được cảnh báo từ lâu tại các vùng nông thôn Việt Nam.
Trong một thời gian dài, vì mục tiêu mưu sinh và lợi nhuận trước mắt, không ít cơ sở sản xuất đã lơ là công tác xử lý chất thải, khí thải và nguồn nước. Việc phát triển kinh tế bằng mọi giá, đánh đổi môi trường sống trong lành lấy những con số tăng trưởng ngắn hạn là một hướng đi sai lầm. Quyết định cứng rắn của UBND thành phố Hải Phòng chứng minh rằng chính quyền địa phương không chấp nhận sự nhân nhượng đối với các hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.
Giữ nghề cốt ở tư duy đổi mới
Quyết định thu hồi danh hiệu đối với 28 làng nghề chắc chắn sẽ mang lại những khoảng lặng cho các địa phương. Tuy nhiên, cần hiểu rõ đây không phải là một văn bản triệt tiêu đường sống của người dân. UBND thành phố đã nêu rõ: việc thu hồi không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân đang hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp. Điều này thể hiện tính nhân văn và sự đồng hành của chính quyền, tạo điều kiện cho người dân tiếp tục lao động nhưng dưới một hành lang pháp lý nghiêm túc và trách nhiệm hơn.
Sự việc này là một bài học đắt giá về công tác quản lý và định hướng phát triển ngành nghề nông thôn. Danh hiệu hay bằng công nhận không phải là tấm bùa hộ mệnh trọn đời, mà là một sự cam kết liên tục về chất lượng, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm xã hội. Để một làng nghề tồn tại bền vững trong kỷ nguyên mới, các địa phương không thể áp dụng tư duy sản xuất manh mún, lạc hậu của ngày hôm qua.
Đã đến lúc các làng nghề còn lại trên địa bàn thành phố Hải Phòng nói riêng và cả nước nói chung cần tự soi, tự sửa. Cần phải chủ động cơ cấu lại sản xuất, áp dụng công nghệ sạch, quy hoạch khu sản xuất tập trung và tìm kiếm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Phát triển kinh tế nông thôn phải gắn liền với bảo tốn văn hóa và bảo vệ môi trường – đó là con đường duy nhất để các làng nghề không bị tụt hậu và đào thải trong dòng chảy của thời đại.
Quỳnh Nga
