Hoàn thiện mắt xích còn thiếu của ngành nhôm
Trong nhiều năm, Việt Nam được biết đến là quốc gia có trữ lượng bauxite thuộc nhóm lớn nhất thế giới, song giá trị khai thác chủ yếu dừng lại ở alumin – bán thành phẩm trước khi bước vào công đoạn điện phân tạo nhôm kim loại. Điều đó khiến chuỗi giá trị ngành nhôm chưa thực sự hoàn chỉnh và phần lớn giá trị gia tăng vẫn nằm ở các quốc gia có năng lực luyện nhôm.
Khoảng trống này đã được lấp đầy khi ngày 26/7, Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông tại Khu công nghiệp Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng đã xuất xưởng mẻ nhôm thỏi đầu tiên của Việt Nam với độ tinh khiết đạt 99,71%.
Đây là lần đầu tiên Việt Nam làm chủ công nghệ điện phân nhôm bằng dòng điện 500 kA – công nghệ thuộc nhóm hiện đại hàng đầu thế giới. Thành tựu này giúp chuỗi sản xuất từ khai thác bauxite, chế biến alumin đến sản xuất nhôm kim loại được hoàn thiện ngay trong nước.
Theo ông Trần Hồng Quân, Giám đốc Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân, để có được sản phẩm đầu tiên, doanh nghiệp đã trải qua hơn 11 năm đầu tư, nghiên cứu và từng bước làm chủ công nghệ. Dự án phải vượt qua nhiều khó khăn về điều kiện thi công, hạ tầng, cũng như những tác động kéo dài của đại dịch COVID-19 trước khi chính thức đi vào vận hành.
Giai đoạn đầu của nhà máy có công suất 150.000 tấn mỗi năm. Chủ đầu tư đặt mục tiêu đưa phân kỳ hai với công suất 300.000 tấn vào hoạt động trong quý IV/2026 và hoàn thiện toàn bộ dự án với công suất 450.000 tấn mỗi năm trong quý I/2027.
Phát biểu tại lễ công bố, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nhấn mạnh, việc Việt Nam sản xuất thành công nhôm thỏi bằng công nghệ điện phân trong nước là dấu mốc lịch sử, tạo động lực mới cho ngành luyện kim và góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Động lực mới cho công nghiệp chế biến và tăng trưởng dài hạn
Ý nghĩa của mẻ nhôm đầu tiên không chỉ nằm ở sản phẩm được tạo ra mà còn ở những tác động lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế.
Trước đây, Việt Nam mỗi năm vẫn phải nhập khẩu lượng lớn nhôm kim loại phục vụ sản xuất các sản phẩm cơ khí, điện - điện tử, ô tô, xây dựng và năng lượng. Khi nguồn nguyên liệu được sản xuất ngay trong nước, nhiều doanh nghiệp hạ nguồn sẽ có điều kiện chủ động hơn về nguồn cung, giảm chi phí logistics, hạn chế rủi ro từ biến động thị trường quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Theo tính toán, khi đạt công suất thiết kế 450.000 tấn mỗi năm, dự án có thể tạo ra giá trị sản xuất khoảng 1,35-1,40 tỷ USD mỗi năm. Đây sẽ là nguồn nguyên liệu quan trọng cho các ngành cán, kéo, ép đùn, đúc hợp kim và sản xuất vật liệu kỹ thuật, qua đó thúc đẩy sự hình thành của một hệ sinh thái công nghiệp nhôm tại Việt Nam.
Không chỉ mang ý nghĩa về kinh tế, dự án còn tạo hiệu ứng lan tỏa đối với phát triển vùng Tây Nguyên. Nhà máy dự kiến sử dụng hơn 1.000 lao động trực tiếp và tạo thêm hàng nghìn việc làm trong các lĩnh vực vận tải, logistics, cơ khí, bảo trì thiết bị, năng lượng và dịch vụ kỹ thuật.
Theo Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng Y Thanh Hà Niê Kđăm, việc hình thành ngành sản xuất nhôm kim loại sẽ mở ra cơ hội thu hút thêm nhiều dự án công nghiệp phụ trợ, vật liệu mới, cơ khí chế tạo, linh kiện điện tử và năng lượng tái tạo, tạo nền tảng cho quá trình công nghiệp hóa của địa phương.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát triển ngành công nghiệp nhôm, hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất.
Đồng thời, tỉnh Lâm Đồng được giao tiếp tục đầu tư hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, hoàn thiện quy hoạch không gian công nghiệp và tạo môi trường đầu tư thuận lợi nhằm thu hút các dự án chế biến sâu sau nhôm.
Sự kiện xuất xưởng thỏi nhôm đầu tiên vì thế không chỉ đánh dấu thành công của một nhà máy, mà còn mở ra giai đoạn phát triển mới của ngành vật liệu Việt Nam. Từ lợi thế về tài nguyên, Việt Nam đang từng bước chuyển sang tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn, xây dựng nền công nghiệp chế biến hiện đại và nâng cao khả năng tự chủ trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Minh Thành (t/h)
