THCL Việt Nam đã chịu trả giá rất nhiều để đổi lấy thành tích tăng trưởng, đổi lấy các dự án FDI khủng. Nhiều dòng sông bị ô nhiễm như sông Thị Vải, một số sông, hồ ở miền Bắc đã ảnh hưởng bởi chất thải từ các nhà máy, KCN.

Họp báo nguyên nhân cái chết hàng loạt ở các tỉnh từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên Huế: Đúng 10 phút!

Môi trường bị đe dọa

GS. TSKH. Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội DN Đầu tư nước ngoài cho rằng: Từ năm 2001 đến nay, nền kinh tế tăng trưởng tốt hơn và nước ta trở thành nước có thu nhập trung bình thấp, tuy nhiên, cùng với đó vấn đề môi trường (MT) trở nên rất phức tạp.

Trên sông Thị Vải (Đồng Nai) việc Vedan xả thải gây ô nhiễm rộ lên vào năm 2008 đến mức người dân tẩy chay không dùng bột ngọt Vedan. Khi đó, đã xảy ra vụ kiện giữa người dân sinh sống trên dòng sông và Vedan, khi vụ kiện kết thúc Vedan buộc phải bồi thường cho những người nông dân đánh cá, nuôi trồng thủy sản tại Đồng Nai, Cần Giờ (TP. HCM) 119 tỷ đồng vào năm 2010.

“Vấn đề xử lý nước thải CN, chất thải rắn, chất thải lỏng phát sinh từ các KCN, từ các dự án FDI như câu chuyện Vedan hay câu chuyện khói bụi tại Hà Nội, ngày càng trở nên độc hại hơn cho thấy vấn đề MT đang trở nên rất nóng”, GS. Nguyễn Mại đánh giá.

Từ đầu tháng 4 đến nay, thông tin về việc hải sản chết bất thường trải dài từ vùng biển Vũng Áng (Hà Tĩnh) vào đến Thừa Thiên Huế đã gây rúng động dư luận. Nhiều giả thiết được đặt ra về nguyên nhân hải sản chết, những đoàn kiểm tra của các bộ, ngành, các nhà khoa học trong nước và quốc tế đã lập các đoàn đi điều tra, đánh giá tình hình. Có ý kiến cho rằng, hải sản chết bất thường là do các hiện tượng tự nhiên bất thường, nhưng nhiều ý kiến khác lại hoài nghi về khả năng nước biển bị ô nhiễm từ các đại dự án CN gang thép, nhiệt điện “tỷ đô” tràn lan ở khu vực này.

Những dự án liên quan mật thiết đến MT kiểu này đã và đang thu hút nhiều sự chú ý của công luận. Dù thế nào, rõ ràng vấn đề MT gắn với các dự án “tỷ đô” đang trở nên bức thiết hơn bao giờ hết. Không thể phủ nhận rằng, hàng chục năm qua, Việt Nam đã tiếp nhận nhiều dự án của nhà đầu tư trong và ngoài nước ở các lĩnh vực nhiều nguy cơ ô nhiễm như thép, xi măng, nhiệt điện…

Ngân hàng Thế giới đưa ra cảnh báo: Sức ép MT đe dọa tăng trưởng bền vững trong dài hạn của Việt Nam. Tăng trưởng trong 25 năm qua, phần nào có được với cái giá phải trả về MT khá lớn. Ô nhiễm MT từ nước thải CN và đô thị dẫn đến những nguy cơ nghiêm trọng về sức khỏe, đặc biệt đối với trẻ em.

Cái giá phải trả…

Trao đổi với phóng viên, TS. Nguyễn Mạnh Hải, Trưởng ban Chính sách dịch vụ công (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) cho rằng: “Không nên đánh đổi môi trường lấy những lợi ích trong ngắn hạn! Bởi vì môi trường là điều rất quý giá”.

TS. Nguyễn Mạnh Hải nhìn nhận: Những vấn đề liên quan đến ô nhiễm MT thường rất khó khắc phục, có những hậu quả gần như không khắc phục được, hoặc phải mất nhiều chi phí lớn và trong một thời gian rất dài. Trong các dự án đầu tư, chúng ta thường không đánh giá hết được cái giá phải trả cho MT nếu xảy ra ô nhiễm. Đến khi xảy ra rồi mới thấy hậu quả có thể lớn đến chừng nào.

Những dự án đầu tư lớn chỉ có thể tốt nếu như vấn đề MT được kiểm soát chặt chẽ. Những dự án lớn có khả năng gây ô nhiễm phải rất cẩn trọng, vì trong giai đoạn đầu thường chưa biểu hiện nhiều. Càng về sau, khi quy mô sản xuất tăng lên, khả năng gây ô nhiễm ở những dự án ấy càng nhiều hơn.

“Không nên đánh đổi vấn đề MT lấy bất cứ điều gì trong ngắn hạn để bảo đảm phát triển bền vững”, TS. Hải quả quyết.

Tại phiên họp báo thường kỳ Bộ Công thương vừa qua, Thứ trưởng Đỗ Thắng Hải đã nhấn mạnh: “Chắc chắn MT là quan trọng nhất. Vì môi trường không chỉ ảnh hưởng đến chúng ta, mà còn ảnh hưởng đến các thế hệ con cháu và nòi giống”.

GS. Nguyễn Mại cho rằng: Với tư cách là quốc gia được lựa chọn đầu tư, Việt Nam có quyền đưa ra các chỉ dẫn về MT và thực hiện các công việc quản lý của một nhà nước đối với các dự án đầu tư nước ngoài một cách công khai, minh bạch, bài bản, chứ không phải để xảy ra thảm họa MT nghiêm trọng, dư luận bức xúc, các cơ quan hữu quan mới vào cuộc tìm nguyên nhân gây ô nhiễm…”

Bùi Quyền