Nhiều năm qua, vấn đề hạch toán giá, phí đại lý đều được Nhà nước giao cho DN tự hạch toán, quản lý và điều phối… đã vô tình tạo điều kiện cho các DN kinh doanh xăng dầu “lách luật” hưởng lợi nhuận. Trong khi người dân mất tiền, Nhà nước thâm hụt ngân sách.


Việc hạch toán giá và phí đại lý trong kinh doanh xăng dầu ở nước ta chưa minh bạch

Phải quản lý đồng bộ

Nghị Định 84/2009/NĐ-CP quy định, giá xăng dầu được xây dựng trên cơ sở giá thế giới tại thời điểm công bố để bán. Thế nhưng, theo nhiều chuyên gia kinh tế thì ở nước ta hiện nay, đang tồn tại 2 vấn đề về giá.

Thứ  nhất, trên cơ sở giá thế giới, có 2 loại giá, giá dầu ngọt Trung Đông và giá dầu biển Bắc. Thông thường, 2 loại giá bán này có sự chênh lệch nhau khá lớn từ 8 - 12 %. Vậy các DN nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu lấy giá nào làm gốc? Giá dầu ngọt Trung Đông hay giá dầu miền Bắc? Bởi, giá dầu miền Bắc là giá bán chủ yếu ở thị trường châu Âu và giá bán ở miền Nam, chủ yếu là từ Trung đông.

Nếu chúng ta chọn giá điểm xuất phát là giá dầu miền Bắc thì sự chênh lệch quá lớn từ 8 - 12%, đương nhiên sẽ tạo ra sự chênh lệch giá quá lớn sau khi xuất nhập khẩu xăng dầu.

Về phía đại lý, từ trước đến nay, theo Nghị định 84/2009/NĐ-CP là giao cho DN tự hạch toán giá đại lý nên đã xảy ra vấn đề như khi giá thấp thì DN hạch toán đẩy giá đại lý lên cao. Vậy có hay không, sự bắt tay giữa đại lý và công ty kinh doanh xăng dầu?  Lợi nhuận từ sự bắt tay, sự chênh lệch ấy nộp vào Nhà nước hay chia nhau để hưởng lợi?

PGS. TS. Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại nhận xét: “Vấn đề xăng dầu ở nước ta là Nhà nước quyết định, điều hành từ khâu nhập khẩu, kinh doanh để tạo ra một cái giá quy chiếu, định hướng của Nhà nước. Nhưng tại sao không quy định rõ một mức giá nhất định? Vì đặc thù về xăng dầu thì mức độ tiêu thụ rất lớn, mỗi tháng khoảng 1,5 tỷ USD. Nếu muốn quản lý cụ thể thì phải quản lý một cách đồng bộ từ khâu nhập khẩu, phân phối, hạch toán giá thành…”.

DN có sự phù phép…

Từ lâu, các DN kinh doanh xăng dầu luôn lấy lý do vì điều kiện kinh doanh theo lệnh của Nhà nước để bù đắp cho những vùng sâu, vùng xa, vùng hẻo lánh nên kinh doanh không có lãi. Tại sao Nhà nước không tách bạch riêng biệt thành 2 hệ thống kinh doanh xăng dầu, một hệ thống kinh doanh xăng dầu buộc phải có lãi để bảo tồn vốn nhà nước và một hệ thống kinh doanh xăng dầu công ích?

Hệ thống kinh doanh xăng dầu công ích là công cụ để điều tiết cho những vùng hẻo lánh ở xa hệ thống này, kinh doanh không hề lấy lãi mà dựa trên tính chất phục vụ hữu ích, lỗ Nhà nước sẽ lấy ngân sách bù, như thế sẽ rất minh bạch. Các công ty kinh doanh xăng dầu buộc phải kinh doanh có lãi, hạch toán có lãi trên cơ sở minh bạch bảo toàn vốn Nhà nước giao. Hệ thống kinh doanh để phục vụ có tính chất biển đảo tách bạch ra hệ thống công ty riêng, vì đây là nhiệm vụ công ích của Nhà nước, chứ không phải là nhiệm vụ giữa ông này với ông kia?

Điều đáng nói là từ trước đến nay, các công ty kinh doanh xăng dầu liên tục kêu lỗ, thế nhưng, khi bán cổ phần ra chứng minh thì lập tức có lãi ngay. Chỉ cần sau 1 đêm ngủ dậy mà “biến” lỗ thành lãi thì có lẽ, các công ty xăng dầu có phép biến hóa thần thông hay chiêu bài gì đó chăng?

Ngoài ra, vấn đề đạo đức và ý thức của người kinh doanh xăng dầu cũng chưa thực sự chuẩn mực, vẫn còn có những hành động tiếp tay, bao che, bảo kê cho nhiều DN lách luật hưởng lợi nhuận.

Ông Nam khẳng định: “Muốn chống tham nhũng, chúng ta phải làm như thế nào để những người có ý định tham nhũng không có cơ hội tham nhũng. Phải nâng cao đạo đức người kinh doanh và có hình thức trừng trị thích đáng đối với hành động như vậy. Các chính sách của Nhà nước dù có hay đến đâu, có chặt chẽ đến mấy, song người thực hiện ý thức thiếu nghiêm túc, không có đạo đức thì tất cả những chính sách đưa ra đều phá sản”.

Tuấn Ngọc