Qua miền biên giới mùa nước nổi
Chúng tôi đến xã Khánh Bình, tỉnh An Giang vào những ngày nước từ thượng nguồn Mekong cuồn cuộn đổ về. Chuyến đi ban đầu là để phối hợp với Đồn Biên phòng Cửa khẩu Long Bình, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh An Giang tổ chức Tết Trung thu, trao quà cho trẻ em vùng biên. Nhưng từ đây chúng tôi có thêm một hành trình đặc biệt: Theo chân cán bộ, chiến sĩ tuần tra tuyến biên giới đường sông giữa mùa nước nổi.
Chiếc xuồng máy rời bến, lao vào vùng nước mênh mang. Người lính đứng phía đuôi, một tay giữ chắc cần lái, mắt liên tục quan sát hai bên bờ. Gió sông thổi mạnh, sóng dập vào mạn xuồng, nước phù sa bắn lên từng đợt. Trong khi chúng tôi mặc áo phao, cố giữ thăng bằng trước những cú chao nghiêng, các anh vẫn bình tĩnh điều khiển phương tiện, nhận biết từng đoạn sông, từng lối mở và những dấu hiệu khác thường trên mặt nước.
Đồn Biên phòng Cửa khẩu Long Bình đứng chân trên địa bàn xã Khánh Bình, được giao quản lý, bảo vệ đoạn biên giới quốc gia dài 15,631 km, tiếp giáp thành phố Sampeou Poun, tỉnh Kandal, Campuchia. Trong đó, 5,244 km là biên giới trên đất liền và 10,387 km là biên giới trên sông.
Trên sông không có một hàng rào hữu hình để phân định như cách người ta thường hình dung về biên giới. Việc quản lý, bảo vệ chủ quyền đòi hỏi người lính phải nắm chắc từng đoạn sông, địa hình, cột mốc và diễn biến trên địa bàn.
Mùa nước nổi càng khiến nhiệm vụ ấy thêm vất vả. Nước lớn, dòng chảy mạnh; lục bình, cây cỏ từ thượng nguồn trôi dày. Khi đêm xuống, tầm quan sát hạn chế, việc nhận diện, kiểm tra các phương tiện qua lại trên sông càng khó khăn hơn.
Địa bàn lại gần khu dân cư, cửa khẩu và các tuyến giao thông kết nối với Campuchia, tiềm ẩn hoạt động buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép, xuất nhập cảnh trái phép và tội phạm xuyên biên giới. Bởi vậy, những chuyến tuần tra của người lính biên phòng không chỉ diễn ra ban ngày.
Một chiến sĩ kể, có những đêm trời mưa, nước chảy xiết, cán bộ, chiến sĩ vẫn phải bám sông, kiểm tra phương tiện và những vị trí có nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng. Với họ, con nước có thể lên xuống theo mùa, nhưng việc giữ biên cương thì không có mùa nghỉ.
Hai màu nước và một màu áo lính
Xuồng tiếp tục đưa chúng tôi qua vùng đầu nguồn, nơi dòng Bassac (nhánh phía tây của Mekong) từ Campuchia đi vào Việt Nam và trở thành sông Hậu. Tại khu vực này, dòng nước hình thành hai nhánh sông Hậu và Bình Di, ôm lấy vùng đất An Phú rồi kết nối trở lại ở phía Châu Đốc.
Đây là một trong hai cửa ngõ đầu nguồn của Mekong vào Đồng bằng sông Cửu Long. Cửa ngõ còn lại là sông Tiền ở khu vực Tân Châu.
Từ sông Bình Di, chúng tôi đến Búng Bình Thiên, hồ nước ngọt tự nhiên rộng lớn giữa miền biên viễn. Trước mắt tôi hiện ra một cảnh tượng đặc biệt: nước ngoài sông mang màu vàng nâu của phù sa, trong khi phía Búng Bình Thiên lại xanh và trong vắt. Hai khối nước gặp nhau nhưng chưa hòa trộn ngay, tạo thành một đường phân cách mềm mại có thể nhìn khá rõ bằng mắt thường.
Một người dân nhiều năm gắn bó với vùng sông nước này giải thích, vào mùa nước nổi, nước từ hệ thống Mekong theo sông Bình Di đổ về với dòng chảy mạnh, mang theo nhiều bùn, sét và phù sa lơ lửng nên có màu vàng nâu. Trong khi đó, Búng Bình Thiên là thủy vực rộng, dòng chảy chậm hơn, các hạt phù sa có điều kiện lắng xuống đáy nên lớp nước phía trên thường trong hơn.
Tại nơi sông Bình Di giao với Búng Bình Thiên, cửa kết nối tương đối hẹp so với diện tích mặt búng. Sự khác biệt về vận tốc dòng chảy, hàm lượng phù sa và hướng chuyển động khiến hai khối nước chưa hòa trộn ngay.
Thực tế, nước vẫn liên tục trao đổi. Khi dòng nước giàu phù sa đi vào vùng nước yên hơn, vận tốc giảm, một phần vật chất lơ lửng tiếp tục lắng xuống. Ánh sáng, bóng cây và góc quan sát càng khiến sự tương phản giữa hai màu nước trở nên rõ nét.
Giữa màu vàng nâu của phù sa và sắc xanh của Búng Bình Thiên, chiếc xuồng tuần tra tiếp tục rẽ nước. Nổi bật trên nền sông nước ấy vẫn là một màu xanh khác - màu áo của những người lính biên phòng.
Đứng trước cảnh ấy, chúng tôi chợt nghĩ đến những người lính vừa đưa mình đi dọc dòng biên giới. Một bên là nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, đấu tranh với các loại tội phạm; một bên là trách nhiệm gần dân, chăm lo đời sống nhân dân. Công việc khác nhau nhưng cuối cùng đều hướng đến một điều giản dị: giữ bình yên cho vùng biên.
Những con số trong năm 2026 phần nào cho thấy phía sau vẻ bình yên của dòng sông là áp lực không nhỏ. Đồn Biên phòng Cửa khẩu Long Bình đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 165 vụ/356 đối tượng.
Trong đó, đơn vị xử lý 4 vụ/4 đối tượng liên quan ma túy, thu giữ hơn 702,8 gram ma túy các loại; 2 vụ/5 đối tượng xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, thu giữ 31,6 kg pháo hoa nổ và một thỏi vàng nặng 1 kg, hàm lượng vàng 99,95%.
Đơn vị cũng xử lý 5 vụ/7 đối tượng liên quan tổ chức xuất, nhập cảnh trái phép và tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài; 6 vụ/12 đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, với tổng trị giá tang vật 379,8 triệu đồng.
Đáng chú ý, có tới 148 vụ/328 đối tượng xuất nhập cảnh trái phép, vi phạm quy chế biên giới bị phát hiện, xử lý; tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính hơn 1,5 tỷ đồng.
Những con số khô khan ấy, khi đặt giữa dòng Bình Di mùa nước nổi, bỗng giúp tôi hiểu thêm về công việc của những người lính mà mình vừa theo chân. Sau mỗi chuyến xuồng rời bến, mỗi đêm bám sông là câu chuyện về chủ quyền, an ninh và sự bình yên của vùng biên giới.
Nhưng người lính nơi đây không chỉ hiện diện trong những cuộc tuần tra.
Buổi trao quà Trung thu hôm ấy đầy ắp tiếng cười trẻ nhỏ và những ánh mắt háo hức khi nhận bánh, sữa, lồng đèn, tập vở. Với các em ở Khánh Bình, người lính biên phòng không chỉ là người lái xuồng tuần tra trên sông hay canh giữ cột mốc. Các anh còn đến trường, xuống khu dân cư tuyên truyền pháp luật, hỗ trợ những gia đình khó khăn và cùng địa phương chăm lo cho trẻ em vùng biên.
Có lẽ đó cũng là một cách giữ biên cương, không chỉ bằng những cuộc tuần tra, những vụ việc được phát hiện hay những đêm bám địa bàn, mà còn bằng sự gần gũi với Nhân dân, bằng niềm tin được vun đắp qua năm tháng và cả những việc rất đỗi bình dị như mang một mùa trăng ấm áp đến với trẻ em nơi đầu nguồn.
Rời Khánh Bình, trong hầu hết chúng tôi còn nguyên màu nước phù sa, sắc xanh phẳng lặng của Búng Bình Thiên và dáng người lính đứng vững phía cuối xuồng.
Giữa mùa nước nổi, dòng sông vẫn ngày đêm chảy qua biên giới. Và trên dòng sông ấy, những người lính quân hàm xanh vẫn lặng lẽ đi về phía trước, giữ cho miền biên viễn một nhịp sống bình yên.
Thư Kỳ - Võ Tùng
