Điểm đáng chú ý nhất tại Nghị định 90/2026/NĐ-CP là chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với cả người cho mượn và người sử dụng thẻ bảo hiểm y tế của người khác để thực hiện khám bệnh, chữa bệnh.
Mức phạt tiền cụ thể được phân loại dựa trên tính chất và hậu quả của hành vi:
- Phạt từ 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng: Áp dụng đối với các trường hợp có hành vi mượn hoặc cho mượn thẻ nhưng chưa làm phát sinh thiệt hại cho quỹ bảo hiểm y tế.
- Phạt từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng: Áp dụng đối với hành vi sử dụng thẻ bảo hiểm y tế nhằm chiếm đoạt số tiền bảo hiểm dưới 10 triệu đồng, hoặc gây thiệt hại cho quỹ bảo hiểm y tế với giá trị dưới 20 triệu đồng.
Chế tài đối với hành vi chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm y tế
Nghị định cũng siết chặt trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc lập danh sách và hoàn thành nghĩa vụ tài chính đóng bảo hiểm y tế cho người lao động.
Đối với hành vi chậm đóng, người sử dụng lao động không lập hoặc lập danh sách không đầy đủ số người tham gia sẽ bị phạt tiền theo số lượng nhân sự bị ảnh hưởng. Mức phạt dao động từ 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng (nếu vi phạm dưới 10 người) và lên tới tối đa từ 25 triệu đồng đến 35 triệu đồng (nếu vi phạm từ 1.000 người trở lên). Nếu chậm đóng hoặc đóng thiếu tiền, mức phạt sẽ tính theo giá trị số tiền chậm nộp, tối đa là 35 triệu đồng.
Đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm y tế nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân thuộc diện bắt buộc tham gia mà không đóng sẽ bị phạt từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng. Người sử dụng lao động không lập danh sách sau 60 ngày kể từ khi hết hạn quy định sẽ đối mặt với mức phạt từ 2 triệu đồng đến 4 triệu đồng (dưới 10 người) và từ 50 triệu đồng đến 70 triệu đồng (từ 1.000 người trở lên). Trường hợp khai sụt giảm tiền lương làm căn cứ đóng hoặc không đóng dù đã có đôn đốc, mức phạt cao nhất lên tới 45 triệu đồng.
Nghiêm cấm đưa người ngoài vào danh sách bảo hiểm của đơn vị
Một lỗi vi phạm mà nhiều doanh nghiệp thường vô tình mắc phải là cho phép những người không phải là người lao động của đơn vị đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm y tế tại đơn vị mình. Nghị định 90/2026/NĐ-CP xác định đây là hành vi đưa người không thuộc trách nhiệm quản lý vào danh sách tham gia bảo hiểm y tế.
Đơn vị vi phạm sẽ bị xử phạt trên mỗi đầu thẻ bảo hiểm y tế sai quy định. Mức phạt là 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng cho mỗi thẻ nếu chưa làm thiệt hại đến quỹ. Trường hợp thẻ đó đã được sử dụng để khám chữa bệnh và gây thiệt hại cho quỹ bảo hiểm y tế, mức phạt sẽ tăng lên từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng trên mỗi thẻ.
Riêng đối với cá nhân tham gia bảo hiểm y tế tại các cơ quan, tổ chức không đúng quy định cũng sẽ bị phạt tiền từ 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng (nếu chưa sử dụng thẻ) và từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng (nếu đã sử dụng thẻ để khám chữa bệnh).
Tâm An
