Những vụ việc được cơ quan chức năng phát hiện gần đây cho thấy, phía sau vẻ ngoài bắt mắt của mỹ phẩm có thể tồn tại nhiều lớp vấn đề khác nhau, từ hàng nhập lậu, không rõ nguồn gốc, xuất xứ đến dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu.
Từ lô mỹ phẩm hơn 10 tỷ đồng
Ngày 4/9/2026, Đội Quản lý thị trường số 7, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Bắc Ninh và Đội Quản lý thị trường số 10 kiểm tra địa điểm kinh doanh của Công ty TNHH RRMB BEAUTY tại thôn Lạc Nhuế, xã Tam Đa, tỉnh Bắc Ninh.
Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 22.000 chai sữa dưỡng thể, 850 chai xịt trắng, 38.000 hộp phấn mịn, 50.830 thỏi son, 45.600 tuýp kem che khuyết điểm, 1.440 hũ kem chống nắng, 1.800 hộp kem gel Vitamin C và 66.500 hộp kem dưỡng da Vitamin C cùng 6.120 tuýp kem tẩy tế bào chết.
Tổng trị giá hàng hóa theo giá niêm yết hơn 10,19 tỷ đồng. Đại diện doanh nghiệp không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của số mỹ phẩm này.
Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh đã quyết định xử phạt doanh nghiệp 205 triệu đồng và tịch thu số mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở giá trị hơn 10 tỷ đồng, mà còn ở câu hỏi: Trước khi bị phát hiện, những sản phẩm ấy đã đi qua những khâu nào của thị trường?
Tại An Giang, ngày 5/5/2026, lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra một hộ kinh doanh tại xã Kiên Lương, phát hiện 536 chai nước hoa không có nhãn hàng hóa, không rõ nguồn gốc, xuất xứ, trị giá hơn 22 triệu đồng. Sau quá trình xác minh, chủ hộ bị phạt 17 triệu đồng và buộc tiêu hủy toàn bộ 536 chai nước hoa.
Tại Cà Mau, ngày 3/4/2026, lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra một hộ kinh doanh ở xã Hòa Bình, phát hiện 120 sản phẩm nước hoa không rõ nguồn gốc, xuất xứ, trị giá 10,5 triệu đồng. Chủ cơ sở trình bày mua hàng từ nguồn trôi nổi để bán lại. Cơ quan chức năng lập biên bản và tạm giữ hàng hóa để tiếp tục xác minh, xử lý.
Quy mô mỗi vụ khác nhau, nhưng cùng dẫn tới một vấn đề căn bản: Một sản phẩm lưu thông trên thị trường phải có căn cứ để xác định nó từ đâu đến.
Không thể gọi chung tất cả là “hàng giả”
Trong cách nói thông thường, mỹ phẩm có vấn đề thường dễ bị gom chung dưới một tên gọi: “hàng giả”. Nhưng về pháp lý, cách gọi như vậy có thể làm sai bản chất vụ việc.
Hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hàng giả hoặc giả mạo nhãn hiệu, hàng vi phạm quy định về công bố, ghi nhãn và sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng là những nhóm vấn đề khác nhau. Mỗi nhóm có căn cứ xác định và cách xử lý khác nhau.
Tháng 8/2026, Đội Quản lý thị trường số 9 tại TP.HCM phát hiện 375 chai mỹ phẩm trị giá hơn 126 triệu đồng. Hàng hóa có nhãn gốc bằng tiếng nước ngoài nhưng không có nhãn phụ tiếng Việt; chủ hàng không xuất trình được hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến chất lượng và hồ sơ công bố sản phẩm mỹ phẩm.
Cơ quan Quản lý thị trường xác định đây là hàng hóa nhập lậu và cho biết, số hàng có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu.
Chính cụm từ “có dấu hiệu” cần được giữ nguyên. Khi cơ quan có thẩm quyền mới đang xác minh dấu hiệu giả mạo, không thể tự chuyển thành kết luận hàng giả.
Tương tự, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ cũng không mặc nhiên đồng nghĩa với hàng giả. Việc không chứng minh được nguồn gốc là một vấn đề pháp lý; xác định sản phẩm giả lại cần căn cứ tương ứng.
Chất lượng sản phẩm còn là một lớp kiểm soát khác. Một sản phẩm có thể có thông tin về nguồn gốc nhưng vẫn bị xử lý nếu không đáp ứng yêu cầu chất lượng. Nếu tất cả đều được gọi chung là “hàng giả”, người tiêu dùng có thể nhận biết có rủi ro nhưng lại không nhìn thấy đúng bản chất của từng loại vi phạm.
Thương hiệu nhìn thấy, đường đi hàng hóa thì không
Mỹ phẩm, nước hoa được bán qua cửa hàng, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và livestream. Người mua có thể gặp những lời giới thiệu như “hàng auth”, “xách tay”, “tester” hay “duty free”.
Những cách gọi đó tự thân không chứng minh sản phẩm là hàng giả hay hàng nhập lậu. Nhưng chúng cũng không thể thay thế căn cứ chứng minh nguồn gốc và tình trạng pháp lý của hàng hóa. Người tiêu dùng thường nhìn thấy thương hiệu, bao bì, tem, mã QR, quảng cáo và giá bán. Điều họ khó nhìn thấy là toàn bộ đường đi của sản phẩm trước khi đến tay mình.
Một mã QR không tự động chứng minh mọi thông tin người bán đưa ra là đúng. Bao bì giống hàng chính hãng không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Giá bán cao cũng không phải bảo đảm tuyệt đối cho tính xác thực của sản phẩm.
Với mỹ phẩm và nước hoa, sản phẩm được sử dụng trực tiếp trên cơ thể. Vì vậy, rủi ro không chỉ nằm ở chuyện mua nhầm một món hàng không đúng như quảng cáo, mà còn ở việc không xác định được sản phẩm đến từ đâu và ai chịu trách nhiệm khi có vấn đề.
Câu hỏi cần đặt ra vì thế không chỉ là “thật hay giả?”, mà còn là: Sản phẩm có để lại đủ dấu vết để người mua và cơ quan quản lý kiểm chứng hay không?
Câu trả lời không thể chỉ trông chờ vào khả năng phân biệt thật – giả bằng mắt thường của người mua. Minh bạch nguồn gốc, xác định được chủ thể chịu trách nhiệm và tạo khả năng kiểm chứng cho hàng hóa mới là những mắt xích cần thiết để bảo vệ người tiêu dùng và những doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Nhưng nhận ra rủi ro mới chỉ là bước đầu. Điều người mua cần hơn là những căn cứ có thể kiểm chứng trước khi quyết định mua: Ai chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường? Hàng hóa đến từ đâu? Những thông tin người bán đưa ra có gì để đối chiếu?
Khi người tiêu dùng có thể đặt đúng câu hỏi và người bán phải đưa ra căn cứ để trả lời, việc bảo vệ mình không còn chỉ dựa vào khả năng “nhìn hàng đoán thật – giả”.
Hoàng Hữu Quyết - Đình Lương
