Ngăn chặn, đẩy lùi dịch cúm

(TH&CL) Bên lề Hội nghị Tăng cường công tác phòng chống dịch cúm ở người và phòng chống dịch sởi (do Bộ Y tế vừa tổ chức), Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã chia sẻ: “Những năm qua, Việt Nam là một trong những nước thực hiện tốt giám sát, phòng chống và điều trị dịch bệnh, nhất là đối với phòng chống dịch bệnh về hô hấp, lây từ gia cầm và lây trực tiếp từ người sang người - được các tổ chức quốc tế mệnh danh Trung tâm về an ninh y tế toàn cầu”.

Thưa Bộ trưởng, trước tình hình dịch cúm A H5N1 và H7N9 đang diễn biến phức tạp, Bộ Y tế đã đưa ra giải pháp gì để phòng chống?

Đây là dịch từ gia cầm sang người cho nên trước tiên là phòng. Phòng cơ bản nhất là không để gia cầm nhập lậu tràn vào Việt Nam, cũng như không để dịch xảy ra trên gia cầm trước. Trách nhiệm này, có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông Thôn, Bộ Công thương, Bộ Công an, chính quyền các cấp, các cửa khẩu biên giới để làm sao không có gia cầm bị bệnh và gia cầm nhập lậu tràn vào Việt Nam.

Đối với ngành y tế, một vấn đề cực kỳ quan trọng đó là làm sao ngăn ngừa lây dịch cúm từ gia cầm sang người, giảm tử vong và muốn làm tốt điều này, trước hết phải phát hiện sớm. Tại các cửa khẩu hàng không, đường sắt, đường bộ, phải có các máy đo thân nhiệt nhằm phát hiện sớm những trường hợp sốt ở người. Công tác chẩn đoán, giám sát theo hệ thống, đã được kiểm tra từ những người tiếp xúc với gia cầm, người có nguy cơ cao và những người viêm đường hô hấp cấp ở các cơ sở y tế cũng như cộng đồng. Chương trình giám sát đang làm và tăng cường hơn nữa. Thứ nữa là tích cực thông tin cho người dân, theo đó dứt khoát không tiếp xúc, giết mổ, ăn các gia cầm bị bệnh và không đi vào các vùng dịch có gia cầm với nguy cơ cao và phải được phòng vệ bằng các phương tiện như rửa tay bằng xà bông vệ sinh cá nhân tốt, nhất là trong thời điểm này.

Đối với mục tiêu giảm tử vong, các cơ sở khám chữa bệnh đã có chương trình huấn luyện về phác đồ điều trị cấp cứu với các trang thiết bị máy móc và kỹ thuật cao để giảm tối đa tỷ lệ tử vong.

Hiện nay, phác đồ điều trị cúm ở Việt Nam đã có những thay đổi ra sao và thuốc điều trị đã được chuẩn bị đến đâu?

Ban Chỉ đạo về phòng chống cúm và đại dịch cúm ở người, dịch lây từ gia cầm sang người đã thường xuyên họp để đưa ra những phác đồ cập nhật mới nhất, cũng như chuẩn bị sẵn sàng thuốc điều trị và phòng chống dịch.

Dịch sởi đang bùng phát trở lại, theo bà, nguyên nhân chủ yếu do đâu? Hiện nay, Bộ Y tế đã đưa ra những biện pháp gì để phòng dịch này?

Bệnh sởi có thể khống chế thành công và tiến tới loại trừ bởi vắc-xin. Vắc-xin khá hiệu lực và Việt Nam cũng đã thành công trong khống chế dịch sởi trong những năm trước. Tuy nhiên, do sởi là bệnh chu kỳ cứ 3 năm, 5 năm lại lặp lại 1 lần nếu tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng không cao. Năm 2014, tỷ lệ tiêm phòng sởi không phải là thấp, nhưng 4 năm liền trước đây, tỷ lệ này không được cao (dưới 90%). Do đó, những cá thể bị bỏ sót tiêm chủng tích tụ lại, không có kháng thể dẫn tới dễ cảm nhiễm và khi dịch có nguồn bệnh thì những cá thể này dễ mắc bệnh đầu tiên. Bởi lẽ, khi chúng ta đạt tỷ lệ tiêm chủng cao nhất là 100% thì hiệu lực vắc-xin có 95% - vẫn còn 5% người có khả năng mắc bệnh. Đằng này, chúng ta lại tiêm chủng đạt dưới 90% nên hiệu lực thấp hơn rất nhiều. Giải pháp sắp tới là phải đạt tỷ lệ cao đối với tiêm mũi 1 (gần như 100% đối với trẻ dưới 1 tuổi) và tiêm đạt tỷ lệ cao đối với phòng sởi mũi 2. Với giải pháp đó, chúng tôi nghĩ sẽ có hiệu quả triệt để trong phòng sởi.

Vừa qua, việc tiêm phòng sởi cũng phần nào ảnh hưởng bởi truyền thông với nhiều thông tin khác nhau dẫn tới người dân sợ các tai biến về vắc-xin nên không mang con đi tiêm phòng. Nhưng cần phải hiểu rằng, vắc-xin đã cứu sống hàng triệu triệu trẻ em liên quan tới nhiều bệnh, trong đó có bệnh sởi. Điển hình là thế giới đã thanh toán triệt để bệnh đậu mùa, bệnh bại liệt nhờ vắc-xin. Tuy nhiên, dù vắc-xin tốt đến đâu và tiêm ở đất nước nào, cũng vẫn có những tai biến do sốc phản vệ và do những nguyên nhân khách quan khác. Cho nên, cứu sống hàng triệu người thì vẫn phải có những trường hợp tác dụng phụ ngoài ý muốn. Nhưng vì một cộng đồng chung, chúng ta nên tuyên truyền để các bà mẹ mang con đến tiêm phòng trực tiếp tại các trung tâm y tế.

Hiện nay, một số tỉnh miền núi phía Bắc, tỷ lệ tiêm chủng chưa cao. Đó cũng là nguyên nhân chính dẫn đến bùng phát dịch sởi. Vậy chúng ta cần phải làm thế nào để trẻ em vùng sâu, vùng xa được tiêm phòng đầy đủ?

Trong những năm trước, nước ta đã thành công với việc tiêm chủng thường xuyên và cố định tại các trung tâm y tế xã, phường, kể cả vùng sâu, vùng xa. Đặc biệt, ngành y tế có các đội tiêm chủng lưu động đến các ấp, thôn, bản, tổ chức những đội tiêm vét... Những đội tiêm chủng này được tập huấn rất kỹ, được trang bị đầy đủ vắc-xin cũng như dây chuyền lạnh và những dụng cụ chống sốc kèm theo. Hiện nay, một số tỉnh đã nhận thấy tầm quan trọng của việc làm này và cũng đã khôi phục lại mô hình tiêm chủng đó đến những vùng sâu nhất, có thể đi nửa ngày đường mới đến nơi. Phải nói rằng, việc làm trên là sự cố gắng rất lớn của ngành y tế nhằm đẩy lùi dịch sởi, duy trì, bảo vệ thành quả đã đạt được trong những năm qua.

Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!

Hà Thu (Thực hiện)