Nghệ An: Về thăm xã Bình Minh để biết thêm Lễ hội đền Canh

Xã Bình Minh được thành lập trên cơ sở hợp nhất 4 xã gồm: Mã Thành, Đức Thành, Tân Thành và Tiến Thành. Mỗi làng quê mang một trầm tích văn hóa, một dấu ấn lịch sử, một nếp sống lao động riêng, khi cộng hưởng đã tạo nên sức bật mạnh mẽ mới cho một xã năng động, giàu bản sắc và khát vọng vươn lên.

Xã Bình Minh hiện có diện tích tự nhiên 91,08 km2, dân số 37.031 người, có 42 xóm. Đảng bộ xã có 63 chi bộ trực thuộc, 1.009 Đảng viên. Đây là vùng đất bán sơn địa trù phú, cách trung tâm huyện Yên Thành (cũ) khoảng 10-15 km.

Xã có 7 di tích đã được xếp hạng, trong đó, có 2 ci tích lịch sử Quốc gia là mộ và đền thờ Hồ Đình Trung; Mộ và Nhà thờ Trần Đình Phong.

Qua tìm hiểu và ghi nhận, đền Canh là công trình văn hóa tâm linh được khởi dựng vào thời Nguyễn. Đền nằm hướng Đông Nam, phía trước có bàu Canh làm minh đường; sau có núi Canh làm hậu chẩm và bên tả có núi Sàng làm thanh long; bên hữu có núi Giêng làm Bạch Hổ, đã tạo cho cảnh quan của đền thêm phần cổ kính và linh thiêng. Nằm trong quần thể này còn có di tích đình Sàng, đền Đức Ông, miếu eo Lim, trở thành điểm thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách gần xa đến thăm viếng. Trải qua hàng trăm năm tồn tại với bao biến thiên của lịch sử, đến nay di tích đang ngày càng thu hút nhân dân và  khách thập phương về chiêm bái, đem đến cho mỗi người cảm giác nhẹ nhàng, thanh thản.

Cụ Hà Huy Quang - người cao tuổi, trông coi tại khu đền xã Bình Minh cho biết, khu vực này trước kia là gò đất mộ tổ dòng họ Hoàng, được bao bọc bởi đầm Canh rộng lớn. Tương truyền, những đêm hè nóng nực, người dân quanh khu vực bàu Canh nghe tiếng ào ào như gió thổi, sáng thức dậy thấy cây cỏ đổ rạp theo lối đi kéo dài từ trên rừng xuống tận bàu nước, họ cho rằng đó là dấu của rắn thần về tắm mát. Vào những năm đại hạn, đồng ruộng nứt nẻ, cây cối chết khô, người dân lập đàn cúng tế, cầu đảo (cầu mưa) ở bàu Canh thì trời đều ban mưa, mùa màng lại tươi tốt. Những lần lũ lụt, dòng nước có nguy cơ nhấn chìm cả làng, người dân sắm lễ đến bàu Canh cầu khấn, tức thì lũ rút, mọi người đều được bình an.

Đền là nơi phụng thờ Đức Thánh Canh (tức ông Cụt – thần Rắn) rất linh thiêng, một nhân vật đại diện cho tín ngưỡng thờ thủy thần của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước mang tính truyền thuyết, được nhân hóa để trở thành một nhân vật gần gũi và quen thuộc trong tâm thức của người dân, trở thành thủy thần phù trợ cho người dân mưa thuận, gió hòa, vạn vật sinh sôi, cuộc sống an lành, mùa màng tươi tốt; được nhân dân kính trọng tôn thờ và được các triều đại phong kiến ban cấp sắc phong đến “thượng, thượng, thượng đẳng tối linh thần”.  Năm 2017, đền Canh được UBND tỉnh Nghệ An cấp bằng công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Nguyên xưa đền có 3 tòa là hạ điện, trung điện và thượng điện và cổng tam quan, qua nhiều lần tu bổ, sửa sang, đến nay, cảnh quan cũ của đền có phần thay đổi nhưng vẫn giữ được kiến trúc thẩm mỹ, phong cách sáng tạo của một thời đại. Đặc biệt, là nghệ thuật trang trí, đắp phù điêu, chạm sinh động trên cổng tam quan, mang phong cách kiến trúc của thời Nguyễn, tạo sự linh thiêng, cổ kính. Tại đền còn phối thờ thánh mẫu Vũ Thị Quyên và ông Hoàng Phúc Hữu là vị hiệu của thân phụ, thân mẫu của đức Thánh Canh.

Phần lễ: Lễ rước, yết cáo, lễ đại tế, lễ tạ.

Phần hội: Với nhiều hoạt động phong phú như: Thi đấu bóng chuyền nam các đội mạnh, kéo co, đẩy gậy, cờ thẻ, trò chơi dân gian, giao lưu văn nghệ và nhiều hoạt động vui chơi dành cho mọi lứa tuổi.

Lễ hội nhằm tuyên truyền quảng bá các giá trị di tích đền Canh, góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của cán bộ, nhân dân trong thực hành, gìn giữ phát huy di sản văn hóa dân tộc. Đây cũng là dịp để giáo dục cho thế hệ trẻ về truyền thống yêu nước, yêu quê hương và tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân có công với dân, với nước. Thể hiện tinh thần đoàn kết của cộng đồng và phát huy những truyền thống tốt đẹp của cha ông, góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước; tạo động lực văn hóa sôi nổi, lành mạnh, phát huy năng lực sáng tạo của nhân dân, phát triển văn hóa du lịch tâm linh sinh thái, góp phần phát triển kinh tế- xã hội của địa phương, tạo không khí phấn khởi, cổ vũ, động viên mọi tầng lớp nhân dân thi đua thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị trong năm.

Về với Lễ hội ngoài tri ân với công lao đối với các bậc tiền nhân, khách thập phương còn được hòa vào không khí lễ hội vui tươi, tham gia lễ rước theo truyền thống địa phương với tấm lòng thành kính.

Ông Trần Văn Giang – Chủ tịch xã Bình Minh chia sẻ: Trong niềm vui của ngày mở hội, trong không khí náo nức của toàn dân, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Bình Minh cố gắng nỗ lực trong việc tổ chức phục hồi lễ hội truyền thống, góp phần nâng cao đời sống văn hóa cơ sở cho người dân, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu hưởng thụ văn hóa tâm linh của đông đảo nhân dân trong vùng và khách thập phương; tạo nét khám phá riêng về văn hóa tâm linh, sinh thái, là điểm đến hấp dẫn đối với du khách gần xa mỗi khi có dịp về với xã Bình Minh. Với kinh phí đầu tư xây dựng gần 5 tỷ đồng từ ngân sách, xã hội hóa để chỉnh trang khuôn viên đền, khu vui chơi phục vụ lễ hội, hệ thống đèn chiếu sáng, đường giao thông…

Đây là lần đầu tiên sau khi sáp nhập chính quyền 2 cấp, Đảng bộ, UBND và Nhân dân xã Bình Minh tổ chức rất lê hội hoành tráng, bài bản và chỉn chu, được Nhân dân đồng thuận.

Được biết, trước đây, lễ hội đền Canh được tổ chức 3 năm một lần vào những năm Tý, Mạo, Ngọ, Dậu, thời gian tổ chức từ 17-20 tháng 2 âm lịch. Trong đó, có lễ rước kiệu từ đền Thượng về đền Canh để tổ chức lễ hội. Sau năm 1945 do điều kiện chiến tranh và khó khăn nên lễ hội bị gián đoạn. Đến năm 2008, chính quyền địa phương và nhân dân bắt đầu khôi phục lại phần lễ tại di tích.

Để tôn vinh nét đẹp truyền thống, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của di tích, với đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và đáp ứng nguyện vọng đời sống văn hóa, tâm linh của cộng đồng, năm nay (2026) lễ hội đền Canh được chính quyền tổ chức với quy mô lớn kéo dài từ ngày 17-20 tháng 2 âm lịch.

Lê Dũng