Ngoại giao trung gian: Dấu ấn bản lĩnh và uy tín quốc tế của Việt Nam
Một dấu ấn tiêu biểu là việc Việt Nam được cộng đồng quốc tế tin tưởng lựa chọn là nơi tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Hoa Kỳ - Triều Tiên lần thứ hai vào năm 2019. Đây không chỉ là một sự kiện ngoại giao quan trọng, thu hút sự quan tâm của toàn thế giới, mà còn là minh chứng sinh động cho năng lực tổ chức, điều phối và vai trò trung gian đáng tin cậy của Việt Nam trong các vấn đề quốc tế phức tạp. Trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Triều Tiên chứa đựng nhiều yếu tố nhạy cảm, việc hai bên lựa chọn Hà Nội làm địa điểm gặp gỡ đã thể hiện sự tin tưởng vào môi trường chính trị ổn định, an toàn và trung lập của Việt Nam.
Sự kiện này không chỉ góp phần nâng cao hình ảnh và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, mà còn khẳng định một chân lý quan trọng: Một quốc gia kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, không liên minh, không đối đầu, luôn tôn trọng luật pháp quốc tế và thúc đẩy đối thoại hòa bình sẽ có đủ uy tín để đóng vai trò cầu nối trong những vấn đề quốc tế phức tạp. Ngoại giao “cây tre”, với đặc trưng mềm dẻo nhưng kiên định, đã giúp Việt Nam không chỉ là “người tham gia”, mà còn là “người kiến tạo” trong tiến trình đối thoại quốc tế.
Tận dụng cạnh tranh nước lớn: Nghệ thuật giữ thế cân bằng chiến lược
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, việc giữ vững độc lập, tự chủ, không bị cuốn vào vòng xoáy đối đầu, đồng thời tận dụng được các cơ hội phát triển từ sự cạnh tranh đó là một bài toán chiến lược hết sức phức tạp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy Việt Nam đã và đang xử lý bài toán này một cách linh hoạt, bản lĩnh và hiệu quả. Việt Nam kiên trì nguyên tắc mở rộng quan hệ hợp tác với tất cả các đối tác trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc. Đây chính là điểm cốt lõi của “ngoại giao cây tre” - giữ vững “gốc rễ” nguyên tắc nhưng linh hoạt trong sách lược, biết “uốn mình” trước gió bão nhưng không bao giờ gãy đổ.
Trong thực tiễn, Việt Nam đã tận dụng hiệu quả xu thế dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, thu hút đầu tư từ nhiều đối tác lớn, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, Việt Nam cũng duy trì quan hệ cân bằng với các nước lớn, không để bị phụ thuộc vào bất kỳ một đối tác nào, qua đó giữ vững không gian chiến lược và khả năng tự chủ trong hoạch định chính sách. Chính cách tiếp cận đó đã giúp Việt Nam không chỉ tránh được những rủi ro từ cạnh tranh nước lớn, mà còn biến thách thức thành cơ hội, tận dụng được những lợi ích từ sự dịch chuyển và tái cấu trúc của nền kinh tế toàn cầu.
Hợp tác quốc phòng đa phương: Giữ vững hòa bình từ sớm, từ xa
Bên cạnh hợp tác kinh tế và ngoại giao chính trị, hợp tác quốc phòng cũng là một trụ cột quan trọng trong tổng thể chiến lược đối ngoại của Việt Nam. Tuy nhiên, điểm đặc sắc trong chính sách quốc phòng của Việt Nam là sự kết hợp hài hòa giữa hợp tác và tự chủ, giữa mở rộng quan hệ và giữ vững nguyên tắc “bốn không”. Việt Nam đã thiết lập quan hệ hợp tác quốc phòng với nhiều quốc gia, bao gồm cả các nước lớn như Hoa Kỳ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, cũng như các đối tác trong khu vực ASEAN và nhiều nước khác trên thế giới. Các hoạt động hợp tác được triển khai đa dạng, từ đối thoại chính sách quốc phòng, trao đổi đoàn, đào tạo cán bộ, đến tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc.
Đáng chú ý, Việt Nam là một trong những quốc gia tích cực tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, cử lực lượng quân đội và y tế tham gia các phái bộ tại châu Phi, qua đó không chỉ góp phần vào nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong duy trì hòa bình, mà còn nâng cao vị thế và uy tín quốc gia. Đồng thời, Việt Nam cũng thường xuyên tổ chức và tham gia các diễn đàn quốc phòng đa phương như ADMM+, qua đó tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin và ngăn ngừa xung đột từ sớm, từ xa. Việc hợp tác quốc phòng với nhiều đối tác khác nhau, nhưng không liên minh, không phụ thuộc, chính là minh chứng rõ nét cho bản lĩnh và trí tuệ trong đường lối đối ngoại của Việt Nam.
Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện - cân bằng lợi ích trong một thế giới đa cực
Việt Nam đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với 15 quốc gia, trong đó có đủ 5 thành viên Hội đồng Bảo an Liên hợp Quốc (Liên bang Nga, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Pháp và Vương quốc Anh). Việc xây dựng và củng cố mạng lưới quan hệ đối tác đa tầng, đa dạng này đã tạo nền tảng vững chắc giúp Việt Nam chủ động thích ứng và xử lý hiệu quả các biến động phức tạp của tình hình thế giới.
Đặc biệt, trong bối cảnh quan hệ giữa các nước lớn, nhất là giữa Nga và Hoa Kỳ, có những thời điểm rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ (kể từ khi chiến dịch quân sự đặc biệt Nga - Ukraine bùng phát), Việt Nam vẫn kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, giữ vững thế cân bằng chiến lược, duy trì quan hệ hợp tác thực chất với tất cả các bên. Không bị cuốn vào vòng xoáy đối đầu, không lựa chọn đứng về phe nào, Việt Nam nhất quán đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, đồng thời chủ động thúc đẩy đối thoại, hợp tác trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế và lợi ích chính đáng của các bên liên quan. Không chỉ dừng lại ở đó, Việt Nam còn duy trì quan hệ cân bằng với cả hai miền Triều Tiên, thiết lập quan hệ kinh tế - thương mại - văn hóa với cả Israel và Palestine, qua đó thể hiện rõ lập trường nhất quán là không chọn phe trong các xung đột quốc tế, luôn ủng hộ giải pháp hòa bình, đối thoại, hạn chế tối đa đổ máu.
Chính cách tiếp cận đó đã giúp Việt Nam tạo dựng được một mạng lưới quan hệ đối ngoại rộng khắp, đa dạng và cân bằng, trong đó lợi ích quốc gia - dân tộc luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Đây không chỉ là biểu hiện của sự linh hoạt trong sách lược, mà còn là minh chứng cho một tư duy chiến lược sâu sắc, biết “lấy bất biến ứng vạn biến”, giữ vững nguyên tắc nhưng không cứng nhắc trong triển khai. Ngoại giao cây tre đã thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, phản ánh tư duy chiến lược sâu sắc của Việt Nam trong việc xử lý quan hệ với các nước lớn, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và mở rộng không gian phát triển trong một thế giới đầy biến động.
Giá trị của mô hình ngoại giao Việt Nam - từ chính sách đến nghệ thuật, bản lĩnh và trí tuệ chính trị
Từ thực tiễn triển khai đường lối đối ngoại thời gian qua, có thể khẳng định rằng “ngoại giao cây tre” của Việt Nam không chỉ đơn thuần là một chính sách đối ngoại, mà đã trở thành một mô hình mang giá trị tổng hợp, kết tinh của nghệ thuật, bản lĩnh và trí tuệ chính trị. Đó là nghệ thuật cân bằng giữa các lợi ích, giữa hợp tác và đấu tranh, giữa nguyên tắc và linh hoạt; là bản lĩnh giữ vững độc lập, tự chủ trong một thế giới đầy biến động; và là trí tuệ chính trị trong việc nhận diện xu thế, tận dụng cơ hội và hóa giải thách thức. Mô hình này không chỉ phù hợp với điều kiện của Việt Nam, mà còn mang giá trị tham khảo đối với nhiều quốc gia đang phát triển trong việc xây dựng đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Đặc biệt, giá trị của mô hình này còn được thể hiện ở khả năng kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc dân tộc và tư duy hội nhập quốc tế, tạo nên một phong cách đối ngoại vừa mềm dẻo, linh hoạt, vừa kiên định, nhất quán. “Ngoại giao cây tre” không chỉ giúp Việt Nam giữ vững thế cân bằng chiến lược, mà còn góp phần định hình một cách tiếp cận đối ngoại mang tính nhân văn, đề cao đối thoại, hợp tác và tôn trọng luật pháp quốc tế. Trong bối cảnh thế giới ngày càng phân hóa và cạnh tranh gay gắt, mô hình này càng khẳng định giá trị như một hướng đi đúng đắn, bền vững, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong việc xử lý hài hòa các mối quan hệ quốc tế vì mục tiêu phát triển lâu dài của đất nước.
Cây tre Việt Nam - Vững vàng trước giông bão, tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới
Thực tiễn sinh động của công tác đối ngoại thời gian qua một lần nữa khẳng định: “Ngoại giao cây tre” với bản chất kiên định về nguyên tắc, linh hoạt trong sách lược và chủ động trong thích ứng đã trở thành nền tảng vững chắc giúp Việt Nam đứng vững trước mọi “giông bão” của thời đại, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển, đồng thời không ngừng nâng cao vị thế và uy tín trên trường quốc tế. Đó không chỉ là sự lựa chọn đúng đắn về đường lối, mà còn là kết tinh của bản lĩnh chính trị, trí tuệ ngoại giao và truyền thống văn hóa dân tộc được hun đúc qua nhiều thế hệ.
Trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường, yêu cầu đặt ra đối với công tác đối ngoại ngày càng cao, đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta phải tiếp tục quán triệt sâu sắc và triển khai đồng bộ, hiệu quả đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; không ngừng nâng cao năng lực hội nhập toàn diện, chủ động thích ứng linh hoạt với những chuyển động của tình hình quốc tế; đồng thời kiên định bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia - dân tộc trong mọi tình huống.
Vững bước dưới ngọn cờ vẻ vang của Đảng, phát huy cao độ tinh thần đoàn kết, ý chí tự cường, bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng phát triển của dân tộc, Việt Nam có đầy đủ cơ sở để tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ, xây dựng đất nước hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc, ngày càng khẳng định vị thế và sánh vai cùng bạn bè năm châu.
(Bài dự thi Giải Búa liềm vàng lần thứ XI năm 2026)
Nguyễn Huy Trung
