Nguyên nhân căn bản dẫn đến lệnh thu hồi từ cơ quan quản lý được xác định do mẫu kiểm nghiệm sản phẩm có chứa thành phần natri benzoat, tuy nhiên chất này lại không được doanh nghiệp kê khai trong công thức gốc đã công bố với cơ quan nhà nước. Đi kèm với đó, đơn vị sản xuất cũng vấp phải một số sai sót kỹ thuật liên quan đến việc khai báo nhóm chất bảo quản trong hồ sơ sản phẩm. Sự việc này vô tình khiến không ít người tiêu dùng nảy sinh tâm lý hoang mang, lo ngại natri benzoat là một loại hóa chất độc hại gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
Bản chất hóa học và vai trò công nghiệp của Natri benzoat
Giải đáp cụ thể dưới góc nhìn chuyên môn để định hướng lại dư luận, TS Vũ Thị Tần, chuyên gia hóa học, khẳng định cộng đồng cần phân biệt rõ ràng giữa bản chất tính an toàn của hoạt chất natri benzoat và câu chuyện tuân thủ các quy định hành chính về công bố mỹ phẩm. Natri benzoat hoàn toàn không nằm trong danh mục chất cấm của ngành sản xuất mỹ phẩm hay thực phẩm. Đây thực tế là một loại chất bảo quản được sử dụng với tỷ lệ đậm đặc và phổ biến hàng đầu trên thế giới hiện nay nhằm ức chế, ngăn chặn sự sinh sôi, phát triển của các loại vi khuẩn, nấm men và nấm mốc.
Về cấu trúc hóa học, natri benzoat (tên quốc tế là sodium benzoate) là dạng muối natri của axit benzoic, sở hữu công thức hóa học. Nhờ các đặc tính lý hóa ưu việt, chất này được đưa vào ứng dụng diện rộng trong nhiều ngành công nghiệp then chốt như chế biến thực phẩm, nước giải khát, sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm cùng các dòng sản phẩm chăm sóc cá nhân khác.
Trong quy trình bào chế mỹ phẩm, natri benzoat thường xuyên xuất hiện trong bảng thành phần của sữa tắm, dầu gội đầu, kem dưỡng da, nước tẩy trang hoặc các dung dịch làm sạch sâu. Vai trò cốt lõi của hoạt chất này là kéo dài thời hạn sử dụng của sản phẩm và triệt tiêu nguy cơ nhiễm khuẩn trong suốt chu trình bảo quản. Nếu các nhà sản xuất không tích hợp chất bảo quản phù hợp, các dòng mỹ phẩm sau khi mở nắp tiếp xúc với không khí sẽ trở thành môi trường lý tưởng để vi sinh vật độc hại xâm nhập, gây biến chất và tạo ra mức độ nguy hiểm lớn hơn rất nhiều cho làn da người sử dụng. Hoạt chất này được ưu tiên lựa chọn nhờ sở hữu hiệu năng bảo quản cao, tính chất hóa học tương đối ổn định trong nhiều môi trường sản xuất khép kín và có chi phí cấu thành thấp.
Đánh giá mức độ an toàn và các phản ứng sinh học trên cơ thể
Xét về khía cạnh an toàn sức khỏe, các tổ chức y tế và kiểm định lâm sàng quốc tế lớn như Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) hay Ủy ban Chuyên gia hỗn hợp của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đều đã phê duyệt và cho phép đưa natri benzoat vào quy trình sản xuất với những quy định nghiêm ngặt về giới hạn nồng độ an toàn.
Tuy nhiên, tương tự như bất kỳ loại phụ gia công nghiệp nào khác, việc lạm dụng hoạt chất vượt ngưỡng cho phép hoặc để cơ thể tiếp xúc với nồng độ lớn trong một thời gian dài liên tục vẫn có thể làm gia tăng tỷ lệ khởi phát các phản ứng phụ ngoài ý muốn. Đối với những nhóm người sở hữu cơ địa nhạy cảm hoặc có tiền sử dị ứng đặc biệt, việc sử dụng các sản phẩm chứa natri benzoat có thể kích hoạt các phản ứng lâm sàng tại chỗ như tình trạng kích ứng da, nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy hoặc viêm da tiếp xúc. Nhìn chung, các trường hợp phản ứng tiêu cực này chiếm tỷ lệ khá thấp trong cộng đồng và chủ yếu khu trú ở nhóm đối tượng có hàng rào bảo vệ da quá yếu. Do đó, người tiêu dùng không cần thiết phải lo lắng hay tẩy chay khi nhìn thấy hoạt chất này xuất hiện một cách minh bạch trên nhãn mác của các dòng thực phẩm hay mỹ phẩm chính ngạch.
Lý do cốt lõi khiến lô sản phẩm sữa tắm bị cơ quan quản lý thu hồi
Làm rõ nguyên nhân sâu xa của làn sóng thu hồi lần này, các chuyên gia nhấn mạnh bản chất của vụ việc không xuất phát từ việc natri benzoat gây độc cho người dùng. Chế tài xử phạt và thu hồi được áp dụng hoàn toàn do lỗi minh bạch thông tin của nhà sản xuất khi tự ý đưa thành phần này vào quy trình bào chế nhưng lại giấu kín, không thực hiện nghĩa vụ kê khai trong hồ sơ công bố chất lượng sản phẩm.
Quy định pháp lý tối thượng của ngành y tế là người tiêu dùng có quyền được biết chính xác và toàn diện mọi thành phần hoạt chất tồn tại bên trong sản phẩm mà họ trực tiếp chi trả và áp dụng lên cơ thể. Việc bắt buộc công bố đầy đủ bảng công thức cấu thành là giải pháp pháp lý bắt buộc nhằm bảo đảm tính minh bạch thị trường, hỗ trợ các cơ quan chức năng dễ dàng giám sát hậu kiểm, đồng thời giúp người dân chủ động nhận diện để phòng tránh các hoạt chất có khả năng gây dị ứng với cơ địa riêng của bản thân. Quyết định thu hồi của Cục Quản lý Dược trong trường hợp này đã thể hiện đúng vai trò giám sát, siết chặt chất lượng và bảo vệ tối đa quyền lợi cũng như sự an toàn của công chúng trước các sai sót thông tin của doanh nghiệp.
Để bảo đảm an toàn trong quá trình chăm sóc cơ thể, người tiêu dùng được khuyến cáo chỉ nên chọn mua và sử dụng các dòng mỹ phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đã hoàn thiện đầy đủ các thủ tục công bố pháp lý hợp pháp từ cơ quan quản lý và được phân phối tại các hệ thống đại lý uy tín. Trong quá trình sử dụng, nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường về mặt lâm sàng như ngứa ngáy, nổi mẩn diện rộng, có cảm giác bỏng rát hoặc kích ứng da, người dùng cần lập tức ngừng sử dụng sản phẩm và tìm đến các cơ sở y tế để tham khảo ý kiến chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa da liễu.
Tâm An
