Theo quy hoạch, đến năm 2020 toàn tỉnh Quảng Ninh sẽ đạt trên 30.000 tấn sản lượng nhuyễn thể; năm 2030 đạt 45.000-50.000 tấn. Tính đến hết năm 2020, toàn tỉnh Quảng Ninh đã nuôi trồng gần 3.500ha nhuyễn thể, năng suất trung bình đạt 6,74 tấn/ha. Trong đó, chủ yếu tập trung ở khu vực Móng Cái, Quảng Yên, Vân Đồn, Tiên Yên… Với diện tích trên, mỗi năm, người nuôi nhuyễn thể trên địa bàn tỉnh cần đến trên 1,5 tỷ con giống nhuyễn thể. Tuy nhiên, tính tổng thể 18 cơ sở sản xuất và 20 hộ ương dưỡng giống thủy sản mặn, lợ có trên địa bàn mới đạt sản lượng sản xuất và cung ứng khoảng 178 triệu con/năm. Nhìn vào con số này cho thấy, các cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống mới chỉ đáp ứng gần 20% so với nhu cầu thực tế.
Mục tiêu của Quảng Ninh đặt ra, đến năm 2025 đáp ứng cơ bản 70% nhu cầu về con giống thủy sản chất lượng cao, sạch bệnh cho các cơ sở nuôi biển trong toàn tỉnh. Tuy nhiên, đến hết năm 2025, toàn tỉnh vẫn chỉ có 18 đơn vị có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện sản xuất, ương dưỡng giống thủy sản; trong đó có 7 cơ sở chuyên sản xuất, ương dưỡng giống nhuyễn thể và cá biển. Trong khi đó, tổng nhu cầu giống nhuyễn thể (hàu, ngao, nghêu...) khoảng 4,2-4,5 tỷ con/năm. Có nghĩa là khoảng cách giữa cung và cầu đang ngày càng bị nới rộng. Do giống nhuyễn thể không đủ cung cấp, phần lớn các hộ nuôi phải nhập giống từ tỉnh ngoài và nhập khẩu.
Thiếu hụt nguồn giống tại chỗ buộc người nuôi phải tìm đến các nguồn cung bên ngoài, như tại các tỉnh miền Nam và một số địa phương phía Bắc là Ninh Bình, Hải Phòng, thậm chí nhập cả giống từ Trung Quốc. Quá trình vận chuyển kéo dài, môi trường thay đổi đột ngột làm cho chất lượng con giống thả nuôi đạt tỷ lệ thấp, vấn đề kiểm dịch khó thực hiện. Một số cơ sở còn lấy giống bố mẹ từ vụ nuôi trước để đến năm sau cho sinh sản, dẫn đến hiện tượng cận huyết, thoái hóa, năng suất không cao, quá trình nuôi thả còn xuất hiện nhiều rủi ro.
Đơn cử như năm 2012, huyện Vân Đồn xảy ra dịch bệnh đối với tu hài, khiến hàng trăm hộ nuôi trắng tay, lâm vào cảnh nợ nần chồng chất. Hay mới đây nhất, đầu tháng 4/2026, khoảng 500ha nuôi ngao tại xã Quảng Hà đã bị ảnh hưởng do nhiễm bệnh Perkinsus sp, một tác nhân gây bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm trên nhuyễn thể nuôi, tỷ lệ chết có thể lên tới 95% khi môi trường bất lợi. Theo đánh giá của Sở NN&MT Quảng Ninh, ngoài yếu tố do người nuôi ngao không tuân thủ quy trình kỹ thuật nuôi thì còn do con giống mua không rõ nguồn gốc xuất xứ, không rõ người bán, không có hóa đơn, không qua kiểm dịch.
Đáng chú ý, trong nỗ lực tháo gỡ “nút thắt” về con giống, ngày 28/3/2026, UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Quyết định số 988/QĐ-UBND chấp thuận chủ trương đầu tư dự án Trung tâm sản xuất giống thủy sản Vân Đồn theo phương thức đối tác công - tư. Dự án được triển khai tại đảo Lỗ Hố (đặc khu Vân Đồn) trên cơ sở đề xuất của Công ty TNHH Thương mại Tân Lập, với quy mô gồm 3 khu sản xuất, ương dưỡng giống thủy sản. Khi hoàn thành, trung tâm có công suất lên tới 8,32 tỷ con giống thủy sản/năm, trong đó có nhiều đối tượng chủ lực như cá chim, cá song, cá vược, hàu Thái Bình Dương, tu hài, bào ngư… đồng thời kết hợp nuôi thương phẩm với sản lượng khoảng 1.600 tấn/năm. Theo lộ trình, dự án dự kiến triển khai trong 4 năm và quý I/2027 bắt đầu cung ứng tối thiểu 1,5 tỷ con giống nhuyễn thể sạch bệnh ra thị trường. 
Tuy nhiên, nếu đặt trong tương quan nhu cầu thực tế hiện nay là khoảng 4,2-4,5 tỷ con giống nhuyễn thể mỗi năm, thì ngay cả khi dự án đi vào hoạt động đúng tiến độ, nguồn cung bổ sung trong giai đoạn đầu vẫn chỉ giải quyết được một phần áp lực. Điều này cũng đồng nghĩa người nuôi chưa thể hoàn toàn thoát khỏi sự phụ thuộc vào nguồn giống ngoài tỉnh và nhập khẩu.
Trong khi đó, bài toán con giống nhuyễn thể không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là yếu tố mang tính quyết định đối với sự phát triển bền vững của ngành nuôi biển. Nếu không sớm có giải pháp căn cơ, đồng bộ từ quy hoạch hệ thống sản xuất giống, thu hút đầu tư, kiểm soát chất lượng, đến hỗ trợ người nuôi, mục tiêu nâng cao giá trị và sản lượng nhuyễn thể của tỉnh Quảng Ninh sẽ khó có thể đạt được như kỳ vọng.
Trần Trang(t/h)
