Thực tế cho thấy, bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường, bệnh hô hấp mạn tính… đang ngày càng gia tăng và trở thành nguyên nhân tử vong hàng đầu. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2019 tại Việt Nam ghi nhận khoảng 556.000 ca tử vong, trong đó 81,4% là do bệnh không lây nhiễm, đồng thời nhóm bệnh này chiếm 73,7% gánh nặng bệnh tật.
Điều đáng nói, phần lớn các bệnh không lây nhiễm hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người chủ động kiểm soát tốt những yếu tố nguy cơ trong đời sống hằng ngày. Trong đó, các nguy cơ phổ biến gồm: Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, chế độ dinh dưỡng không hợp lý, ít vận động, thừa cân béo phì, căng thẳng kéo dài và các rối loạn sức khỏe tâm thần… Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường kiểm soát chặt chẽ các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe; giảm tiêu thụ những sản phẩm có hại như thuốc lá, rượu bia và các chất gây nghiện; đồng thời xây dựng môi trường sống, học tập, làm việc an toàn, lành mạnh. Đây cũng chính là cách bảo vệ sức khỏe từ gốc, thay vì chỉ tập trung chữa trị khi bệnh đã phát sinh.
Tại Quảng Ninh, định hướng này đang được cụ thể hóa bằng các chương trình sàng lọc và quản lý bệnh mạn tính ngày càng bài bản, mở rộng bao phủ đến tận cơ sở. Trong năm 2025, toàn tỉnh đã sàng lọc bệnh tăng huyết áp cho khoảng 475.000 người trên 40 tuổi, qua đó phát hiện trên 90.000 người mắc bệnh tăng huyết áp. Công tác quản lý điều trị được triển khai cho trên 75.000 bệnh nhân, trong đó khoảng 32.000 người duy trì huyết áp ổn định. Đối với bệnh đái tháo đường, tỉnh đã sàng lọc khoảng 440.000 người, quản lý điều trị trên 26.000 bệnh nhân, trong đó khoảng 17.500 người kiểm soát bệnh ổn định. Cùng với đó, chương trình sàng lọc ung thư vú và ung thư cổ tử cung đã tiếp cận trên 100.000 người, phát hiện khoảng 23.000 người có nguy cơ để tư vấn và chuyển tuyến chuyên sâu.
Kiểm soát yếu tố nguy cơ không chỉ dừng ở sàng lọc bệnh, mà cốt lõi là thay đổi hành vi và điều kiện sống, giảm “đầu vào” gây bệnh. Trong đó, thuốc lá và rượu bia được xem là hai nhóm nguy cơ lớn nhất bởi liên quan trực tiếp đến nhiều bệnh mạn tính, đồng thời kéo theo nhiều hệ lụy xã hội.
Bám sát tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW, Quảng Ninh triển khai các hoạt động truyền thông và can thiệp giảm nguy cơ ở quy mô lớn, hướng tới các nhóm tuổi khác nhau, từ học sinh đến người trưởng thành và người cao tuổi. Năm 2025, toàn tỉnh đã sàng lọc và can thiệp giảm nguy cơ do rượu bia cho hơn 580.000 người trên 18 tuổi, vượt trên 105% kế hoạch; đồng thời truyền thông phòng chống thuốc lá - rượu bia - dinh dưỡng - vận động cho khoảng 870.000 người từ 13 tuổi trở lên, vượt hơn 110% kế hoạch. Đặc biệt, khoảng 480.000 người từ 40 tuổi trở lên được truyền thông và hướng dẫn theo dõi sức khỏe định kỳ, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng bệnh và phát hiện sớm. Không dừng ở hình thức truyền thông truyền thống, tỉnh đã tổ chức 164 cuộc truyền thông trực tiếp và sản xuất 50 tin, bài, phóng sự, video trên QTV1 cũng như các nền tảng mạng xã hội ngành Y tế.
Trong năm, ngành Y tế Quảng Ninh đã triển khai sàng lọc sức khỏe tâm thần với quy mô lớn. Cụ thể, khoảng 125.000 người được sàng lọc trầm cảm, 60.000 người được sàng lọc sa sút trí tuệ, 118.000 người được sàng lọc tâm thần phân liệt; đồng thời quản lý điều trị cộng đồng hơn 3.700 người bệnh tâm thần. Đây là hướng đi rất cần thiết trong bối cảnh áp lực công việc, cuộc sống hiện đại khiến các vấn đề tâm lý ngày càng gia tăng và có tác động trực tiếp đến sức khỏe thể chất.
Cùng với kiểm soát hành vi, Nghị quyết 72-NQ/TW cũng đặt yêu cầu kiểm soát nguy cơ ở tầm rộng hơn, đó là bảo đảm ATGT, an toàn lao động, phòng chống cháy nổ, giảm tai nạn thương tích, phòng chống bạo lực gia đình… nhằm xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh. Những nguy cơ “âm thầm” này có thể gây tử vong, tàn tật và giảm chất lượng sống, đặc biệt ở nhóm lao động trẻ.
Trần Trang (t/h)
