Sở hữu trí tuệ định hình giá trị ngành công nghiệp thể thao toàn cầu

Sở hữu trí tuệ - nền tảng của ngành công nghiệp thể thao hiện đại

Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4 hằng năm là dịp để cộng đồng quốc tế tôn vinh các chủ thể sáng tạo, nhà sáng chế và doanh nhân, những người không ngừng mở rộng giới hạn của đổi mới sáng tạo, góp phần định hình tương lai phát triển. Năm 2026, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) tiếp tục lựa chọn chủ đề "Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới", qua đó phản ánh sự gắn kết ngày càng sâu sắc giữa hệ thống sở hữu trí tuệ với sự phát triển của ngành công nghiệp thể thao hiện đại.

Trong thực tế, thể thao ngày nay không còn đơn thuần là hoạt động thi đấu mà đã phát triển thành một ngành công nghiệp toàn cầu với quy mô khoảng 350 tỷ USD. Đằng sau sự tăng trưởng đó là vai trò của hệ thống sở hữu trí tuệ, một cơ chế vô hình nhưng có ý nghĩa quyết định, giúp bảo vệ và tối ưu hóa giá trị từ sáng tạo, thương hiệu và nội dung liên quan đến thể thao.

Trong năm 2026, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ tiếp tục đẩy mạnh triển khai Chiến lược Sở hữu trí tuệ đến năm 2030, hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp trong phát triển, định giá, thương mại hóa tài sản trí tuệ, tăng cường thực thi quyền và mở rộng hợp tác quốc tế.

Các trụ cột của giá trị này thể hiện rõ qua bản quyền truyền hình, nguồn doanh thu quan trọng từ việc khai thác thương mại các sự kiện thể thao; bảo hộ nhãn hiệu và phát triển thương hiệu của các vận động viên, câu lạc bộ, liên đoàn thể thao và các nhà sản xuất thiết bị; cũng như các hoạt động nhượng quyền thương mại tạo ra nguồn thu lớn trên thị trường toàn cầu. Thương hiệu cá nhân của các vận động viên nổi tiếng ngày càng trở thành một tài sản có giá trị, góp phần đáng kể vào doanh thu của các nhãn hàng và các dịch vụ liên quan.

Bên cạnh đó, ngành thể thao là một lĩnh vực liên tục đổi mới. Các sáng chế công nghệ tiên tiến, từ vật liệu siêu nhẹ, thiết kế khí động học đến các hệ thống phân tích dữ liệu thông minh, đang góp phần nâng cao thành tích thi đấu và tối ưu hóa hiệu quả vận hành. Công nghệ hỗ trợ trọng tài cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính minh bạch và công bằng của các trận đấu. Những đổi mới này đều được bảo hộ và phát triển trong khuôn khổ của hệ thống sở hữu trí tuệ.

Không chỉ dừng lại ở việc tạo ra giá trị, sở hữu trí tuệ còn là công cụ pháp lý quan trọng để chống lại nạn hàng giả và các hành vi khai thác trái phép giá trị thương mại từ các sự kiện thể thao. Từ thiết bị, công nghệ, thương hiệu đến nội dung truyền thông, hệ thống sở hữu trí tuệ góp phần hình thành một hệ sinh thái thể thao năng động, sáng tạo và có khả năng lan tỏa toàn cầu.

Chuyển dịch vai trò: Từ bảo hộ sang khai thác giá trị

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lĩnh vực sở hữu trí tuệ đang được định vị lại như một trụ cột của nền kinh tế tri thức.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Lưu Hoàng Long cho rằng trọng tâm phát triển không còn dừng ở việc xác lập quyền, mà phải chuyển mạnh sang khai thác giá trị, gắn với thị trường và hoạt động của doanh nghiệp. Đây là bước chuyển mang tính bản chất, quyết định việc tài sản trí tuệ có thực sự trở thành nguồn lực phát triển hay không.

Cục Sở hữu trí tuệ đã và đang triển khai chuyển đổi số toàn diện, số hóa toàn bộ quy trình xử lý đơn, xây dựng hệ thống nộp đơn trực tuyến và cơ sở dữ liệu sở hữu công nghiệp. Việc này không chỉ giúp minh bạch hóa hoạt động quản lý, mà còn mở ra khả năng để người dân và doanh nghiệp tiếp cận, khai thác "kho tri thức" một cách thuận lợi hơn.

Song song với đó, cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh, với mục tiêu giảm thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ, qua đó giúp hệ thống sở hữu trí tuệ thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình phát triển.

Công nghiệp thể thao: không gian mới của kinh tế dựa trên tài sản trí tuệ

Trong các lĩnh vực mới nổi, công nghiệp thể thao được đánh giá là một không gian phát triển giàu tiềm năng, đồng thời đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hệ thống sở hữu trí tuệ.

Giá trị cốt lõi của ngành này nằm ở các quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là quyền phát sóng, quyền hình ảnh, nhãn hiệu và các sản phẩm nội dung số. Đây là những yếu tố quyết định khả năng thương mại hóa và quy mô của thị trường thể thao hiện đại.

Thực tiễn tại Việt Nam đã cho thấy những chuyển biến rõ nét. Bản quyền truyền hình các giải bóng đá chuyên nghiệp quốc gia được định giá khoảng 2,5 triệu USD mỗi mùa giải, tương đương hơn 60 tỷ đồng, tăng gấp hơn 30 lần so với trước đây. Điều này cho thấy thể thao không còn là lĩnh vực tiêu tiền, mà đang trở thành một ngành kinh tế thực sự dựa trên tài sản trí tuệ .

Cùng với đó, sự phát triển của eSport với khoảng 500 triệu người theo dõi trên toàn cầu đang mở rộng đáng kể không gian phát triển của ngành, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới về quản lý và khai thác tài sản trí tuệ trong môi trường số.

Từ "bảo vệ" đến "tạo giá trị": bước chuyển mang tính chiến lược

Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/4/2026) đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đăng ký, bảo hộ, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Luật sửa đổi 68 điều, bổ sung 3 điều và bãi bỏ 8 điều, hướng tới rút ngắn thời gian xử lý đơn, mở rộng phạm vi bảo hộ, đồng thời tăng cường cơ chế hỗ trợ thương mại hóa tài sản trí tuệ. Đặc biệt, quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ hiệu quả hơn trên cả môi trường thực và môi trường số, tạo nền tảng để các tổ chức, cá nhân yên tâm đầu tư cho nghiên cứu và phát triển .

Trong bối cảnh mới, sở hữu trí tuệ không chỉ dừng lại ở vai trò bảo vệ quyền lợi, mà đang trở thành nền tảng tạo ra giá trị. Đây là bước chuyển mang tính chiến lược, quyết định khả năng phát triển của các ngành kinh tế dựa trên sáng tạo, trong đó có công nghiệp thể thao .

Khi hệ thống sở hữu trí tuệ được hoàn thiện, minh bạch và vận hành hiệu quả, nó không chỉ bảo đảm công bằng trong thị trường mà còn thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4, tối 17/4 tại Hà Nội, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ và Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức chương trình với chủ đề "Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới".

Chương trình truyền tải thông điệp mỗi sáng tạo trong thể thao, từ công nghệ, thiết kế, thương hiệu đến nội dung, đều là một "điểm sáng trí tuệ". Khi những điểm sáng này được bảo vệ và kết nối thông qua hệ thống sở hữu trí tuệ, chúng sẽ tạo nên một hệ sinh thái đổi mới mạnh mẽ và bền vững.

Điểm nhấn của chương trình là phần tuyên ngôn và cam kết trực tiếp, kết hợp quét mã QR để mỗi người tham gia trở thành một "điểm sáng" trên "bản đồ đổi mới", thể hiện trách nhiệm cá nhân trong việc sử dụng đúng nguồn, ghi đúng tác giả và bảo vệ tài sản trí tuệ.
Thông điệp "chơi đẹp với bản quyền" từ đó được lan tỏa mạnh mẽ, khẳng định sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ pháp lý mà còn là nền tảng thúc đẩy sáng tạo, cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững. Đồng thời, Hà Nội kỳ vọng thông qua các hoạt động này sẽ tiếp tục thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo, khuyến khích khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ, qua đó khẳng định vai trò là trung tâm sáng tạo của cả nước.

PV