(TH&CL) Lần đầu tiên, Bộ Khoa học và Công nghệ phát động phong trào đổi mới sáng tạo thông qua hoạt động nghiên cứu. Thậm chí, một quỹ hỗ trợ hoạt động đổi mới sáng tạo dành cho giới doanh nhân và các doanh nghiệp đã được triển khai với quy mô lên tới hơn 2.000 tỷ đồng.

Đây được coi là một nhân tố mới trong việc kích thích phục hồi nền kinh tế và thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững.

Công nghệ cao đóng vai trò đầu tàu

Hiện nay, chúng ta đầu tư khá nhiều cho việc quy hoạch, xây dựng các khu công nghệ cao, nhưng thực tế chưa thu hút được các doanh nghiệp công nghệ và mang lại hiệu quả. Điều này sẽ làm phân tán nguồn lực của ngành công nghệ cao.

Nói về điều này Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân cho rằng: Nhà nước không chỉ đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao mà Nhà nước có thể đầu tư vào doanh nghiệp không phải trong khu công nghệ cao nhưng doanh nghiệp đó là doanh nghiệp công nghệ cao. Cho dù họ đầu tư vào các khu công nghiệp, thậm chí là tồn tại độc lập, thì ở đâu có công nghệ cao thì Nhà nước phải hỗ trợ. Ở đâu mà sản xuất được sản phẩm công nghệ cao, công nghệ mới, lần đầu tiên được áp dụng ở Việt Nam, những công nghệ có giá trị gia tăng cao thì chúng ta đều phải hỗ trợ.

Và như vậy, chúng ta không phân biệt trong khu công nghệ cao hay ngoài khu công nghệ cao. Nhưng chúng ta vẫn phải làm khu công nghệ cao, vì kinh nghiệm các nước phát triển, đặc biệt là các nước mới nổi, các khu công nghệ cao đóng vai trò đầu tàu để lan tỏa những công nghệ mới, công nghệ cao, mà ở đó chúng ta tập trung các viện nghiên cứu, trường đại học, chứ không chỉ các khu công nghiệp.

Kinh nghiệm ở khu công nghệ cao Tân Trúc (Đài Loan, Trung Quốc) là một ví dụ rất điển hình. Chỉ 100.000 lao động ở Tân Trúc, hàng năm xuất khẩu cho Đài Loan khoảng 50 tỷ USD. Trung bình một lao động tạo giá trị lên tới nửa triệu USD/năm.

Về việc ưu tiên cho doanh nghiệp công nghệ, Bộ trưởng Nguyễn Quân nêu rõ: Các doanh nghiệp khoa học công nghệ được ưu đãi của Nhà nước thông qua thuế được quy định rất rõ ở nghị định số 80 năm 2007 của Chính phủ. Trong Thông tư hướng dẫn Nghị định đã quy định rõ các chế độ ưu đãi về thuế chỉ áp dụng khi doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế, có nghĩa là nếu doanh nghiệp thua lỗ triền miên thì chưa áp dụng ưu đãi thuế. Khi doanh nghiệp làm ăn có lãi thì áp dụng ưu đãi thuế cao nhất đối với doanh nghiệp khoa học, đó là 4 năm miễn hoàn toàn, 9 năm giảm 50% và thuế suất chỉ có 10% so với thuế suất thông thường. Đây là sự ưu đãi rất lớn cho các đối tượng này. Nếu Chính phủ miễn thuế thu nhập cá nhân khi doanh nghiệp thua lỗ thì sẽ có thể dẫn đến doanh nghiệp lợi dụng việc này. Từ đó không khuyến khích được doanh nghiệp tập trung vào sản xuất và điều tiết bằng thuế thu nhập cá nhân cho thật hợp lý.

Chính sách phát triển công nghiệp sáng tạo

Hiện nay, nhiều nước như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan… rất quan tâm đến công nghiệp sáng tạo (Creative Industries). Đóng góp của ngành này có thể từ 7 - 15% GDP. Tuy nhiên hiện lĩnh vực này ở nước ta còn rất nhiều khó khăn vì gần như chưa được nghiên cứu và chưa có quy hoạch cụ thể.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân chia sẻ: Chính phủ Việt Nam quan tâm đến công nghiệp sáng tạo từ rất lâu và Bộ Khoa học và Công nghệ cũng trình Chính phủ đề án từ thập kỷ trước và đến năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 80 về doanh nghiệp khoa học và công nghệ, thực chất là doanh nghiệp sáng tạo hay là công nghiệp sáng tạo. Tất nhiên, đây là vấn đề vẫn còn mới mẻ đối với Việt Nam nên Nghị định 80 là viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho ngành công nghiệp sáng tạo.

Và trong gần 8 năm qua, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng với các bộ, ngành đã xây dựng hệ thống các doanh nghiệp khoa học và công nghệ mặc dù số lượng còn ít nhưng là khởi đầu cho quá trình để chúng ta có hệ thống doanh nghiệp sáng tạo, mà chúng ta vẫn gọi là đổi mới sáng tạo. Tiêu biểu như là Công ty Xuất nhập khẩu Hải Phòng, Công ty Cấp thoát nước Bà Rịa - Vũng Tàu, là những doanh nghiệp có giá trị gia tăng rất lớn, tốc độ tăng trưởng cao và họ tồn tại bền vững ngay cả trong cuộc khủng hoảng kinh tế vừa rồi.

Bộ Khoa học và Công nghệ quan tâm tới các doanh nghiệp này không chỉ bằng các văn bản của Chính phủ mà còn tăng cường hợp tác quốc tế. Mới đây, Ngân hàng Thế giới đã tài trợ cho một dự án để thúc đẩy phát triển khoa học sáng tạo với giá trị 100 triệu USD. Chính phủ Phần Lan cũng tiếp tục tài trợ cho một dự án đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp, trị giá 10 triệu Euro.

Chính phủ Việt Nam cũng dành ngân sách đáng kể để phát triển hỗ trợ hình thành doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định 592 hỗ trợ các tổ chức khoa học và công nghệ của Việt Nam tạo ra các doanh nghiệp khoa học từ kết quả nghiên cứu của các tổ chức khoa học và công nghệ. “Chúng tôi hy vọng đến năm 2020 sẽ có khoảng 5.000 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, như Chiến lược phát triển khoa học công nghệ mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt và chúng ta sẽ tạo ra được từ 7 - 15% GDP từ những doanh nghiệp khoa học công nghệ này”, Bộ trưởng Nguyễn Quân chia sẻ.

Hoan Nguyễn