Tách độc quyền, mở rộng không gian cạnh tranh
Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương, đại diện Cục Điện lực cho biết Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh đã được trình Chính phủ ngày 15/9.
Thay vì đặt trọng tâm vào một doanh nghiệp duy nhất, đề án hướng tới phân định rõ các mắt xích trong chuỗi cung ứng điện. Theo đó, truyền tải và phân phối được xác định là những khâu có tính độc quyền tự nhiên, cần được tổ chức, quản lý độc lập và chịu sự giám sát chặt chẽ để bảo đảm tiếp cận công bằng.
Ở chiều ngược lại, phát điện và bán lẻ điện được định hướng mở rộng cạnh tranh, thu hút thêm các thành phần kinh tế tham gia. Mục tiêu là tạo sức ép nâng hiệu quả, tối ưu chi phí và cải thiện chất lượng dịch vụ.
Định hướng này cũng kéo theo những thay đổi trong cơ cấu của EVN và các đơn vị thành viên. Bộ Công Thương dự kiến sớm tách Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia khỏi EVN và chuyển về Bộ chuyên ngành quản lý.
Tại khâu phân phối và bán lẻ, việc tách bạch sẽ được thực hiện theo lộ trình, từ chi phí, tổ chức đến sở hữu. Đây là bước chuẩn bị cho cấp độ cuối cùng của thị trường điện cạnh tranh là thị trường bán lẻ điện.
Cùng với tổ chức lại thị trường, cơ chế giá điện cũng được nghiên cứu điều chỉnh. Với khách hàng lớn và sản xuất công nghiệp, Bộ Công Thương định hướng trước mắt áp dụng giá theo khung giờ cao điểm, thấp điểm. Đối với hộ sinh hoạt, cơ cấu biểu giá bán lẻ điện đang được rà soát, sửa đổi.
Tăng nguồn điện cho nhu cầu tăng trưởng cao
Tái cơ cấu thị trường chỉ có thể phát huy hiệu quả khi nguồn điện đủ mạnh. Đây cũng là bài toán đang được đặt ra khi nhu cầu tiêu thụ điện thay đổi nhanh cùng sự phát triển của xe điện, trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Theo Bộ Công Thương, 9 tháng năm 2026, điện sản xuất và nhập khẩu đạt 266,58 tỷ kWh, tăng 9,65% so với cùng kỳ. Điện thương phẩm đạt 237,19 tỷ kWh, tăng 9,66%. Tỷ lệ dự phòng công suất nguồn khoảng 26%, cao hơn mục tiêu 21,8%.
Dù vậy, yêu cầu bảo đảm nguồn điện cho giai đoạn 2027-2030 được đánh giá còn nhiều thách thức. Bộ Công Thương đang xây dựng các giải pháp tổng thể, đồng thời rà soát, sửa đổi Luật Điện lực để tháo gỡ những điểm nghẽn về đầu tư và triển khai dự án.
Cùng với phát triển nguồn, ngành điện phải đồng thời giải quyết bài toán lưới điện, nhiên liệu và khả năng truyền tải. Các dự án nguồn và lưới trọng điểm được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, trong khi vận hành hệ thống phải tính đến biến động phụ tải và thời tiết cực đoan.
Việc vận hành linh hoạt các hồ thủy điện, bảo đảm nhiên liệu cho phát điện, tăng cường dự báo phụ tải và triển khai chương trình điều chỉnh phụ tải cũng được xác định là những giải pháp quan trọng.
Như vậy, tái cơ cấu ngành điện đang được triển khai trên hai hướng song song: tách bạch để tạo cạnh tranh và tăng nguồn lực để bảo đảm cung ứng. Khi thị trường bán lẻ điện được mở rộng, yêu cầu về tính minh bạch, hiệu quả và năng lực cung ứng sẽ trở thành những yếu tố quyết định khả năng vận hành ổn định của thị trường điện trong giai đoạn mới.
Minh Thành (t/h)
