Nghị định gồm 8 chương, 29 điều, cụ thể hóa các quy định của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2025. Nội dung bao trùm nhiều lĩnh vực then chốt như quản lý, giám sát sử dụng năng lượng; cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; kiểm toán năng lượng; sử dụng năng lượng trong khu vực ngân sách nhà nước; phát triển thị trường và dán nhãn năng lượng; tổ chức dịch vụ năng lượng; kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm.
Đối tượng áp dụng của Nghị định rất rộng, bao gồm cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh, vận chuyển và sử dụng năng lượng tại Việt Nam. Trong đó, điểm nhấn đáng chú ý là các quy định mới về quản lý phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng và vật liệu xây dựng thông qua cơ chế dán nhãn năng lượng.
Theo Nghị định, hệ thống nhãn năng lượng được phân thành ba loại. Nhãn so sánh cung cấp thông tin về mức tiêu thụ và hiệu suất năng lượng, giúp người tiêu dùng dễ dàng so sánh và lựa chọn sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Nhãn xác nhận áp dụng cho các sản phẩm, phương tiện, vật liệu xây dựng đạt hoặc vượt mức hiệu suất theo tiêu chuẩn quy định. Riêng nhãn năng lượng của phương tiện cung cấp thông tin về loại năng lượng sử dụng, mức tiêu thụ và kiểu loại phương tiện.
Chỉ số hiệu suất năng lượng, mức tiêu thụ năng lượng và đặc tính nhiệt của vật liệu xây dựng được xác định trên cơ sở các tiêu chuẩn quốc gia. Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng là hai cơ quan chủ quản, chịu trách nhiệm quy định chi tiết các mức hiệu suất, đặc tính nhiệt và hướng dẫn triển khai đối với từng nhóm sản phẩm, phương tiện và vật liệu.
Về thủ tục, doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu phải thực hiện công bố dán nhãn năng lượng, bao gồm hồ sơ kỹ thuật, mẫu nhãn và kết quả thử nghiệm. Việc tiếp nhận hồ sơ được phân công rõ ràng: Bộ Công Thương quản lý phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng; Bộ Xây dựng phụ trách phương tiện giao thông và vật liệu xây dựng. Các thử nghiệm phải được thực hiện tại phòng thử nghiệm được công bố công khai nhằm bảo đảm tính minh bạch và khách quan.
Để nâng cao hiệu lực thực thi, Nghị định quy định các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi vi phạm. Các trường hợp sử dụng nhãn giả, dán nhãn khi chưa công bố hoặc cung cấp thông tin sai lệch sẽ bị đình chỉ hoặc thu hồi nhãn năng lượng. Đặc biệt, doanh nghiệp có hành vi gian dối hoặc tái phạm nhiều lần có thể bị áp dụng biện pháp thu hồi nhãn trên diện rộng.
Ngoài ra, trách nhiệm báo cáo của doanh nghiệp được quy định cụ thể theo định kỳ. Hằng năm, các đơn vị thuộc diện bắt buộc phải gửi báo cáo về UBND cấp tỉnh và cơ quan quản lý chuyên ngành trước ngày 01/3 của năm tiếp theo.
Nghị định cũng xác lập lộ trình loại bỏ các phương tiện, thiết bị có hiệu suất thấp, không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn hoặc không còn phù hợp với định hướng phát triển. Danh mục và mức hiệu suất năng lượng tối thiểu do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành.
Nghị định 30/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 21/1/2026. Các chứng chỉ quản lý năng lượng đã được cấp trước thời điểm này vẫn tiếp tục có giá trị đến hết ngày 31/12/2030, tạo điều kiện chuyển tiếp cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong quá trình triển khai.
Nam Sơn (t/h)
