Một trong những chính sách đáng chú ý nhất là Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/5/2026. Luật mới tạo cơ sở pháp lý nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền và tăng cường an toàn hệ thống tổ chức tín dụng.
Theo quy định, tổ chức bảo hiểm tiền gửi được tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý ngân hàng yếu kém thông qua cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn hoặc cử người tham gia quản trị trong trường hợp cần thiết. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước được quyền điều chỉnh hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi phù hợp từng thời kỳ.
Trong lĩnh vực hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quyết định số 12/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, sửa đổi quy chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn tại ngân hàng thương mại. Điểm mới là cơ chế xác định lãi suất đối với các khoản vay bảo lãnh bằng USD sẽ dựa trên mức lãi suất bình quân do Ngân hàng Nhà nước công bố. Quy định này được kỳ vọng giúp minh bạch hóa chi phí vốn và nâng hiệu quả hỗ trợ tín dụng cho khu vực doanh nghiệp nhỏ.
Từ ngày 18/5/2026, Nghị định 109/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phục hồi và phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã chính thức được áp dụng. Nghị định quy định mức phạt cao đối với các hành vi như không nộp đơn yêu cầu phá sản khi mất khả năng thanh toán, che giấu tài sản, tẩu tán tài sản hoặc lợi dụng thủ tục phá sản để xâm phạm quyền lợi của bên liên quan. Đây được xem là bước đi nhằm tăng tính kỷ luật thị trường và bảo vệ quyền lợi chủ nợ, người lao động.
Tiếp đó, Nghị định 102/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 20/5/2026, sửa đổi quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh. Chính sách mới nâng mức phạt đối với hành vi không thông báo tập trung kinh tế, đặc biệt với doanh nghiệp có quy mô lớn. Ngoài xử phạt tiền, doanh nghiệp vi phạm còn có thể bị buộc chia tách, thoái vốn hoặc điều chỉnh giao dịch nếu ảnh hưởng đến cạnh tranh thị trường.
Ở lĩnh vực môi trường, Nghị định 110/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 25/5/2026, quy định chi tiết trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu theo cơ chế EPR. Theo đó, doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu nhiều nhóm hàng hóa sẽ phải thực hiện nghĩa vụ tái chế theo tỷ lệ bắt buộc. Chính sách này tạo thêm áp lực chi phí ngắn hạn nhưng được kỳ vọng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển ngành tái chế trong nước.
Với hoạt động thương mại quốc tế, từ ngày 1/5/2026, Thông tư 49/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương bắt đầu có hiệu lực, quy định mới về xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định thương mại ASEAN - Hàn Quốc. Doanh nghiệp có thể đề nghị kiểm tra xuất xứ trước khi xuất khẩu, giúp giảm rủi ro hồ sơ và rút ngắn thời gian xử lý cho các lô hàng sau.
Cùng thời điểm, Quyết định 3361/QĐ-BCT triển khai quy trình cấp C/O ưu đãi mẫu AK theo hướng số hóa mạnh mẽ. Doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ qua hệ thống điện tử eCoSys, qua đó rút ngắn thời gian cấp chứng nhận xuất xứ, giảm chi phí và đẩy nhanh tiến độ giao hàng.
Ngoài ra, Thông tư 14/2026/TT-BCT có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, hướng dẫn quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định EVFTA. Quy định mới cho phép linh hoạt hơn trong sử dụng chứng từ chứng nhận xuất xứ, mở rộng cơ chế tự chứng nhận đối với một số trường hợp, giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang Liên minh châu Âu.
Có thể thấy, tháng 5 là thời điểm nhiều chính sách kinh tế quan trọng đi vào thực thi. Từ ngân hàng, cạnh tranh, môi trường đến thương mại quốc tế, các quy định mới vừa tạo sức ép thay đổi, vừa mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp biết thích ứng nhanh và nâng cao năng lực quản trị.
Nam Sơn
