THCL - Gần 50 tấn cá nuôi lồng của người dân huyện Tĩnh Gia (Thanh Hóa) chết bất thường. Bước đầu, cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hóa kết luận là do tảo nở hoa (còn gọi là thủy triều đỏ).

(ảnh minh họa)

Tuy nhiên, để tìm ra nguyên nhân chính xác và biện pháp xử lý, khắc phục, UBND tỉnh Thanh Hóa đã gửi báo cáo đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành liên quan cần vào cuộc…

Kết luận ban đầu

Được biết, trong ngày 5 – 6/9/2016, ngư dân xã Tĩnh Hải (Tĩnh Gia) khi đánh bắt hải sải tại vùng biển gần bờ phía sau Dự án Lọc hóa dầu Nghi Sơn, cách bờ biển khoảng 300 – 500 m, phát hiện có một dải nước bất thường, sau đó, một số loài hải sản như cá bơn, thèn, ghẹ… bị chết và trôi dạt vào bờ.

Đến sáng ngày 8/9/2016, tại khu vực nuôi cá lồng của ngư dân xã Nghi Sơn, cũng xảy ra hiện tượng cá lồng chết hàng loạt (47,45 tấn, gồm các loại cá mú, cá hồng, cá hồng đỏ và cá vược).

Cùng ngày, tại khu vực bờ biển thôn Bắc Yến, xã Hải Yến, người dân cũng phát hiện tình trạng cá tự nhiên chết trôi dạt vào bờ, tổng khối lượng thu gom khoảng 200 kg (gồm cá bơn, cá thèn, ghẹ) và ngày 9/9/2016, khối nước có màu đỏ đã trôi dạt vào bờ và không còn hiện tượng cá lồng bị chết.

UBND tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các đơn vị liên quan khảo sát trên biển, từ khu vực cảng cá Lạch Bạng, xã Hải Bình đến xã Nghi Sơn. Qua kiểm tra, nhận thấy, nước biển trên tuyến khảo sát có màu sắc bình thường. Tuy nhiên, tại khu vực cảng của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, nước biển có màu nâu đỏ đậm hơn, nhiều cặn lơ lửng. Hiện tượng nước biển như trên tương đối phù hợp với mô tả của ngư dân xã Tĩnh Hải khi đánh bắt thủy hải sản phát hiện trên biển có một mảng lớn nước biển màu nâu đỏ.

Tại thời điểm kiểm tra, Sở Tài nguyên và Môi trường đã lấy mẫu nước biển khu cá lồng bị chết, khu cảng của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn và nước biển gần bờ rồi gửi tới Viện Tài nguyên môi trường biển (TP. Hải Phòng) thực hiện, kết quả phân tích sơ bộ như sau: Mẫu nước lấy tại khu vực cá nuôi lồng bị chết (xã Nghi Sơn) phát hiện có loài tảo Hairoi - Ceratium Furca nở hoa gây thủy triều đỏ với mật độ 8 triệu tế bào/lít nước biển.

Mẫu lấy nước tải khu cảng Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, phát hiện có loài tảo Hairoi - Ceratium Furca cũng chiếm ưu thế, nhưng mật độ thấp hơn, chỉ khoảng 500.000 tế bào/lít nước biển.

Như vậy, bước đầu có thể xác định, nguyên nhân gây nên tình trạng cá tự nhiên và cá nuôi lồng bị chết là do tác động của loài tảo Hairoi - Ceratium Furca trong nước biển bùng phát với mật độ cao ở quy mô rộng (còn gọi là hiện tượng tảo nở hoa hay thủy triều đỏ). Hiện tượng này xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng nguyên nhân chính đối với vùng biển Tĩnh Hải và Nghi sơn là do chất hữu cơ trong đất liền theo mưa vào cửa sông đổ ra biển.

UBND tỉnh Thanh Hóa đã gửi báo cáo với nội dung trên - đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cử các chuyên gia, nhà khoa học vào kiểm tra thực tế, xác định nguyên nhân khiến cá chết; hướng dẫn cách xử lý hiện tượng tảo nở hoa; bổ sung điểm quan trắc chất lượng nước biển ven bờ, khu vực cảng của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn (Tĩnh Gia, Thanh Hóa) vào mạng lưới chương trình quan trắc môi trường quốc gia hàng năm.

Cần xác minh rõ…

Đoàn công tác của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã về triển khai nội dung mà UBND tỉnh Thanh Hóa đã đề nghị.

Ông Lê Văn Bình, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ Môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường Thanh Hóa) cho biết, ngày (13/9), Đoàn công tác của Trung tâm Quan trắc môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) đã lấy mẫu nước tại 9 điểm: tầng mặt, tầng giữa và tầng đáy tại các khu vực đường ống xả thải của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn; Viện Hải sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cũng đã lấy mẫu nước và cá để đưa về kiểm nghiệm.

Liên quan đến thông tin về việc “có hay không Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn dùng hóa chất tẩy rửa đường ống gây nên hiện tượng trên?”, ông Bình cho biết, Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn súc rửa đường ống dẫn dầu từ ngoài biển vào là có. Việc này đã diễn ra từ 9/6/2016.

Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng đã có Kết luận số 734/KLKT-TCMT (ngày 30/8) nêu rõ, tại thời điểm kiểm tra, Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn đang thực hiện thử áp lực và súc rửa đối với đường ống tiếp nhận dầu thô từ phao rót dầu không bến vào nhà máy, với chiều dài 35 km.

Hoạt động súc rửa nêu trên được tiến hành bằng cách bơm nước biển có hòa thêm hóa chất, gồm 31.708 lít Hydrosure (O-3670R) và 1.588 lít chất tạo màu (CH2Na3O4).

Vào 15h ngày 9/6/2016, Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn bắt đầu xả trực tiếp ra biển. Đến 17h, ngày 11/6 (thời gian xả là 3 ngày) thì dừng lại theo yêu cầu của Đoàn kiểm tra Sở Tài nguyên và Môi trường Thanh Hóa.

Tổng lượng nước thải từ quá trình súc rửa là 75.100 m3, đã xả trực tiếp ra biển hơn 42.000 m3, còn lưu giữ lại khoảng 33.000 m3 trong đường ống.

Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đã được phê duyệt: “Nước làm sạch và thử thủy lực không được thải trực tiếp ra môi trường, mà phải xử lý bằng cách tách cặn dầu mỡ và xử lý hóa chất bằng cách bơm chất trung hòa vào đường ống nước trước khi bơm xả”.

Như vậy, việc Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn tự ý xả nước làm sạch và thử thủy lực đường ống tiếp nhận dầu thô không qua xử lý nêu trên là không đúng quy định.

Theo đó, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã yêu cầu Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn phải có biện pháp xử lý khoảng 33.000 m3  nước thải thử thủy lực còn lại đã được bơm chuyển vào tank chứa dầu thô từ đường ống tiếp nhận dầu thô; gửi hồ sơ, thiết bị, công nghệ xử lý lượng nước thải nêu trên về Bộ để báo cáo và chỉ được phép thực hiện khi có chấp thuận của Bộ…

Hiện tại, chưa thể khẳng định nguyên nhân chính xác về tình trạng cá chết hàng loạt, cần phải dựa theo kết luận của cơ quan chức năng sau khi điều tra, kiểm nghiệm. Xung quanh vấn đề này, dư luận nên tỉnh táo trước những thông tin đa chiều.

Nguyễn Thuấn