Ngân hàng Thế giới (WB) vừa ghi nhận những tiến bộ của Bộ Tài chính đạt được trong việc truyền đạt thông tin tài khóa. Nhưng cuộc khảo sát về minh bạch ngân sách cũng chỉ ra rằng còn rất nhiều việc phải làm để cải thiện các văn bản ngân sách chính thức.

Trong báo cáo “Đánh giá minh bạch tài khóa của Việt Nam” vừa được WB công bố, các chuyên gia của WB cho rằng: Việt Nam đã tiến xa trong việc minh bạch tài khóa, tiến được một bước dài trong việc cải thiện minh về chính sách tài khóa và ngân sách Nhà nước (NSNN) kể từ cuối thập kỷ 90 thế kỷ trước, thời điểm các văn bản ngân sách vẫn được coi là bí mật Nhà nước. Với những thành tựu về cải cách quản lý tài khóa, hiện nay nhiều dữ liệu ngân sách đã được công khai ra công chúng. Việt Nam đã đạt được tiến bộ to lớn trong việc công khai thông tin ngân sách ra công chúng.

Ngày nay, Việt Nam đã công bố một bộ văn bản và báo cáo ngân sách tương đối chuẩn mực. Các tổ chức quốc tế khuyến nghị cần công bố các báo cáo liên quan đến ngân sách tại các khâu khác nhau trong quy trình ngân sách. Thực tế trong 10 năm qua, Việt Nam đã cải thiện đáng kể hiệu quả thực thi của mình theo khía cạnh này và đã công bố được ít nhất bốn báo cáo, bao gồm: Báo cáo ngân sách được phê duyệt; báo cáo tình hình thực hiện ngân sách hằng quý; báo cáo tài chính cuối năm; báo cáo kiểm toán bên ngoài.

Ngoài ra, báo cáo của WB cũng ghi nhận những thông tin bổ sung được công bố riêng đem lại những thông tin tài khóa quan trọng, chưa được thể hiện đầy đủ trong các báo cáo ngân sách. Cụ thể, Bộ Tài chính đã công bố Bản tin Nợ hai lần/năm, bao gồm: Nợ nước ngoài và nợ do Chính phủ bảo lãnh, và sắp tới sẽ bao gồm cả nợ trong nước. Bộ Kế hoạch & Đầu tư công bố bản tin đấu thầu hằng ngày, trong đó, báo cáo về các gói thầu được trao trị giá hơn hai tỷ đồng.

Về tầm quan trọng của việc minh bạch tài khóa, theo WB, khả năng tiếp cận tức thì đến thông tin về các hoạt động tài khóa đáng tin cậy, toàn diện, kịp thời, dễ hiểu và có thể so sánh quốc tế sẽ thúc đẩy kỷ luật tài khóa. Nếu thiếu minh bạch, Chính phủ có thể vận dụng những điều chỉnh tài khóa (hoặc tương tự tài khóa, bằng cách thực hiện các nghiệp vụ tài khóa qua doanh nghiệp nhà nước hoặc các hoạt động ngoài ngân sách khác) để đạt được các mục tiêu thâm hụt trong ngắn hạn, nhưng điều đó không làm giảm chi phí tài khóa trong trung và dài hạn.

Báo cáo cũng đề cập việc công khai ngân sách ở cấp địa phương khi đã có các điều khoản pháp lý chi tiết về công khai ở tất cả các cấp chính quyền. WB nhận định: Minh bạch ngân sách ở cấp địa phương còn yếu. Khảo sát về Chỉ số Hiệu quả Hành chính công và Điều hành cấp tỉnh (PAPI) năm 2011 cho thấy mức độ minh bạch của ngân sách xã còn thấp. Kết quả PAPI dựa trên thực tế là chỉ 30% số đối tượng khảo sát trả lời là có nhận biết về ngân sách xã, cho dù công khai ra sao. Trong số những người có nhận biết, chỉ 38% có đọc tài liệu, và trong số những người có đọc tài liệu, khoảng hai phần ba cho rằng tài liệu thể hiện chính xác. Điều này cho thấy chỉ có tám trong số 100 người trả lời được biết, được đọc, và tin tưởng vào ngân sách xã. Ngoài ra, vẫn còn có nhiều hoạt động hiện đang nằm ngoài vấn đề tài khóa cốt lõi -  bao gồm các quỹ ngoài ngân sách, chi đầu tư ngoài ngân sách và doanh nghiệp nhà nước. Những hoạt động này có những tác động tài khóa quan trọng song lại chưa đưa vào phân tích ngân sách tổng thể. Việc chưa đưa những hoạt động đó vào phân tích ngân sách tổng thể có thể gây méo mó các quyết định về chính sách tài khóa và hạn chế khả năng tiếpcận của công chúng đến phạm vi đầy đủ về thâm hụt tài khóa, gánh nặng thuế.

Do đó, theo khuyến nghị của WB, nhiều hoạt động có thể và cần được lồng ghép đầy đủ vào ngân sách. Mặc dù, trên nhiều góc độ, việc này đòi hỏi phải có thời gian và phải tăng cường năng lực, tuy nhiên, cần phải hành động càng sớm càng tốt để làm cho ngân sách và thông tin tài khóa công khai trở nên toàn diện hơn.

Theo Thời Nay