Từ ngày 1/7/2026, khi Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực, hoạt động mua bán trên môi trường số được kỳ vọng sẽ minh bạch hơn khi trách nhiệm của sàn thương mại điện tử và người bán được siết chặt đáng kể. Các quy định mới không chỉ hướng đến kiểm soát thị trường mà còn đặt mục tiêu tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh giao dịch trực tuyến ngày càng phổ biến.
Từ mua hàng theo cảm tính đến ưu tiên gian hàng xác thực
Trước đây, nhiều người tiêu dùng thường mua hàng online dựa trên quảng cáo bắt mắt, livestream nhiều lượt xem hoặc mức giá rẻ bất thường. Điều này khiến không ít trường hợp rơi vào cảnh “tiền mất, hàng không như quảng cáo”.
Một chiếc tai nghe được giới thiệu là hàng chính hãng nhưng khi nhận lại không có tem bảo hành hợp lệ. Một bộ mỹ phẩm quảng cáo “xách tay chuẩn nội địa” nhưng gây kích ứng sau vài ngày sử dụng. Những tình huống như vậy từng xuất hiện phổ biến trong giai đoạn thương mại điện tử phát triển nóng.
Theo báo cáo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), cơ quan quản lý hiện đang chuyển mạnh từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu và định danh điện tử. Các nền tảng thương mại điện tử sẽ phải tăng cường xác thực thông tin người bán, lưu trữ dữ liệu giao dịch và phối hợp với cơ quan chức năng trong xử lý vi phạm.
Hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử tại online.gov.vn hiện đã xác nhận hơn 53.000 website, ứng dụng bán hàng và hơn 1.000 hồ sơ sàn cung cấp dịch vụ thương mại điện tử. Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, có thêm hàng nghìn hồ sơ đăng ký mới được xác nhận. Điều này cho thấy quy mô quản lý đang ngày càng được mở rộng và chặt chẽ hơn.
Không chỉ cơ quan quản lý, chính người tiêu dùng cũng đang thay đổi thói quen mua sắm. Thay vì chọn hàng theo cảm tính như trước, nhiều người bắt đầu ưu tiên các gian hàng có thông tin doanh nghiệp rõ ràng, có dấu hiệu xác thực và chính sách đổi trả minh bạch.
Chị Thu Hà (quận Nam Từ Liêm, Hà Nội) cho biết sau nhiều lần mua phải hàng kém chất lượng, chị hiện chỉ ưu tiên đặt hàng tại các gian hàng chính hãng hoặc shop có đầy đủ thông tin pháp lý. “Giá có thể cao hơn một chút nhưng đổi lại yên tâm hơn rất nhiều”, chị nói.
Ở góc độ người bán, việc siết xác thực cũng tạo ra sự sàng lọc rõ nét hơn trên thị trường. Nhiều nhà bán hàng cho rằng quy định mới giúp hạn chế tình trạng bán hàng trôi nổi, cạnh tranh thiếu lành mạnh và tăng niềm tin của khách hàng với các đơn vị kinh doanh nghiêm túc.
Sàn thương mại điện tử không còn chỉ là “người đứng giữa”
Một trong những thay đổi lớn của giai đoạn mới là trách nhiệm của sàn thương mại điện tử được quy định cụ thể hơn. Nếu trước đây nền tảng thường được xem chỉ là đơn vị trung gian kết nối người mua và người bán, thì nay các sàn phải tham gia trực tiếp vào quá trình bảo vệ người tiêu dùng.
Theo quy định mới, các sàn thương mại điện tử phải công khai quy trình tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, từ đầu mối xử lý, thời gian phản hồi đến trách nhiệm giải quyết tranh chấp. Đáng chú ý, nhiều nền tảng còn phải bố trí quỹ tạm ứng để hoàn tiền hoặc hỗ trợ người mua trước khi truy thu lại từ bên vi phạm.
Điều này được xem là bước thay đổi đáng kể trong tư duy quản lý. Trước đây, khi xảy ra tranh chấp, người tiêu dùng thường phải tự liên hệ với người bán và gặp nhiều khó khăn nếu shop “biến mất” hoặc cố tình chây ì. Nay trách nhiệm hỗ trợ đã được đặt trực tiếp lên vai nền tảng.
Nhiều nhà bán hàng cho biết các sàn hiện xử lý phản ánh nhanh hơn trước khá nhiều. Nếu khách hàng phản ánh sản phẩm lỗi hoặc không đúng mô tả, nền tảng có thể tạm khóa khoản thanh toán, hỗ trợ hoàn tiền hoặc yêu cầu người bán giải trình ngay lập tức. Điều này buộc các shop phải cẩn trọng hơn trong khâu quảng cáo, mô tả sản phẩm và chăm sóc khách hàng.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn còn khá lớn. Tình trạng hàng giả, hàng nhái, livestream quảng cáo sai sự thật hay gian lận thương mại vẫn diễn ra trên nhiều nền tảng. Đặc biệt, các mô hình bán hàng qua cộng tác viên online hoặc livestream cá nhân vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro do khó kiểm soát nguồn gốc hàng hóa.
Để tăng hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng, giới chuyên gia cho rằng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, giám sát giao dịch và phát hiện gian lận. Việc kết nối dữ liệu giữa sàn thương mại điện tử với cơ quan thuế, quản lý thị trường và cơ quan bảo vệ người tiêu dùng cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong thời gian tới.
Bên cạnh các giải pháp quản lý, người tiêu dùng cũng được khuyến nghị chủ động hơn khi mua sắm online như kiểm tra kỹ thông tin người bán, lưu giữ hóa đơn, hình ảnh giao dịch và sử dụng các kênh khiếu nại chính thức khi phát sinh tranh chấp. Khi thương mại điện tử bước sang giai đoạn phát triển minh bạch hơn, việc bảo vệ người tiêu dùng sẽ không chỉ phụ thuộc vào cơ quan quản lý hay sàn giao dịch mà còn cần sự thay đổi trong chính thói quen mua sắm của người dân.
Nam Sơn (t/h)
