Gìn giữ không gian văn hóa Tày, phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng
Giữa những cánh đồng trải dài, rừng cọ xanh mát cùng hệ thống sông suối, thác nước, Nghĩa Đô vẫn lưu giữ được không gian văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc Tày. Những ngôi nhà sàn truyền thống, làn điệu Then, tiếng đàn tính, nghề đan lát và nghệ thuật ẩm thực không chỉ hiện diện trong đời sống thường nhật mà còn trở thành những giá trị riêng có để địa phương phát triển du lịch cộng đồng.
Được thành lập trên cơ sở hợp nhất ba xã Nghĩa Đô, Vĩnh Yên và Tân Tiến, xã Nghĩa Đô có diện tích tự nhiên 159,42 km², với 2.798 hộ, 14.042 nhân khẩu. Đây là địa bàn có nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào Tày chiếm 66,2% dân số. Những giá trị văn hóa truyền thống của người Tày, đặc biệt là kiến trúc nhà sàn, nghề thủ công, ẩm thực và các phong tục, tập quán được gìn giữ qua nhiều thế hệ, đã trở thành nét đặc trưng của làng du lịch cộng đồng Nghĩa Đô.
Trong đời sống của đồng bào Tày, nhà sàn không chỉ là nơi cư trú mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa, gắn với những phong tục, tập quán được trao truyền từ đời này sang đời khác. Với hơn 1.300 ngôi nhà sàn truyền thống, Nghĩa Đô sở hữu không gian kiến trúc mang đậm bản sắc, tạo nên nét riêng của điểm đến giữa cảnh quan thiên nhiên vùng cao.
Tại Nghĩa Đô, việc gìn giữ và phát huy giá trị nhà sàn được gắn với phát triển dịch vụ lưu trú, trải nghiệm văn hóa bản địa. Du khách đến đây không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên, thưởng thức ẩm thực truyền thống mà còn có cơ hội lưu trú trong những ngôi nhà sàn, tìm hiểu nếp sinh hoạt và phong tục của người Tày.
Từ không gian cư trú truyền thống, những ngôi nhà sàn được đưa vào phục vụ du lịch, vừa duy trì nét kiến trúc đặc trưng của cộng đồng, vừa tạo điều kiện để các hộ gia đình tham gia kinh doanh dịch vụ lưu trú. Việc bảo tồn nhà sàn vì thế không tách rời đời sống người dân mà gắn với hướng phát triển du lịch dựa trên những giá trị văn hóa sẵn có của địa phương.
Bên cạnh kiến trúc nhà sàn, Nghĩa Đô còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc trong nghề thủ công và nghệ thuật ẩm thực. Đáng chú ý, nghề đan lát của người Tày xã Nghĩa Đô cùng tri thức dân gian chế biến cá nướng, vịt bầu lam và rượu men lá đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Những giá trị văn hóa này góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng của du lịch Nghĩa Đô. Thông qua các hoạt động trải nghiệm đời sống bản địa, du khách có cơ hội tìm hiểu nghề truyền thống, thưởng thức những món ăn đặc trưng và cảm nhận nét văn hóa được gìn giữ trong sinh hoạt của cộng đồng người Tày.
Trên nền tảng đó, Nghĩa Đô chú trọng bảo tồn kiến trúc nhà sàn, khôi phục và phát huy giá trị các lễ hội dân gian, gìn giữ nghề thủ công, phát triển sản phẩm OCOP và nâng cao chất lượng dịch vụ homestay. Cùng với việc xây dựng cảnh quan nông thôn xanh, sạch, đẹp, địa phương từng bước ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, quản trị điểm đến nhằm nâng cao chất lượng và khả năng tiếp cận thị trường du lịch.
Những nỗ lực phát triển du lịch cộng đồng tại Nghĩa Đô đã được ghi nhận qua nhiều dấu mốc. Địa phương được UBND tỉnh Lào Cai công nhận là Điểm du lịch cộng đồng; cụm 5 homestay đạt Giải thưởng Homestay ASEAN giai đoạn 2023 - 2025. Nhãn hiệu “LÀNG DU LỊCH CỘNG ĐỒNG NGHĨA ĐÔ” cũng đã được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ công nhận.
Gần đây nhất, Nghĩa Đô được trao Giải thưởng Du lịch Việt Nam 2026 tại hạng mục “Làng du lịch cộng đồng hàng đầu năm 2025”.
Những kết quả này góp phần nâng cao nhận diện của Nghĩa Đô trên bản đồ du lịch, đồng thời tạo điều kiện để địa phương tiếp tục phát triển các sản phẩm, dịch vụ mang bản sắc văn hóa Tày, thu hút du khách đến tham quan, lưu trú và trải nghiệm đời sống cộng đồng.
Phát huy vai trò người dân, mở rộng sinh kế từ du lịch cộng đồng
Là địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn, Nghĩa Đô xác định phát triển du lịch cộng đồng là một trong những hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm và nâng cao đời sống người dân. Trong đó, việc khai thác những lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và văn hóa bản địa được đặt trong mối quan hệ với mở rộng các hoạt động kinh tế, tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ du lịch.
Từ hoạt động kinh doanh homestay, cung ứng dịch vụ ăn uống đến giới thiệu sản phẩm thủ công và tổ chức các hoạt động trải nghiệm đời sống bản địa, du lịch cộng đồng mở ra những hướng phát triển sinh kế dựa trên chính nguồn lực sẵn có của địa phương. Người dân không chỉ tham gia phục vụ du khách mà còn trực tiếp giới thiệu những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên nét đặc trưng của điểm đến.
Đối với các hộ gia đình tham gia hoạt động du lịch, việc khai thác không gian nhà sàn làm dịch vụ lưu trú gắn với giới thiệu ẩm thực, nghề thủ công và phong tục truyền thống là hướng phát triển phù hợp với đặc điểm văn hóa của cộng đồng. Những sản phẩm vốn gắn với đời sống thường ngày của người Tày được đưa vào phục vụ du khách, mở rộng cơ hội tham gia các hoạt động kinh tế từ du lịch.
Cùng với phát triển dịch vụ lưu trú, Nghĩa Đô chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP, bảo tồn nghề thủ công và khai thác những giá trị văn hóa truyền thống để đa dạng hóa sản phẩm du lịch. Đây là những hướng phát triển được địa phương đặt ra nhằm gắn hoạt động du lịch với sinh kế của người dân, đồng thời duy trì những giá trị văn hóa đặc trưng trong đời sống cộng đồng.
Để phát huy những lợi thế này, Nghĩa Đô hướng tới xây dựng hệ sinh thái du lịch cộng đồng với sự tham gia của chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Trong đó, địa phương chú trọng thu hút nguồn lực đầu tư, nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng thị trường, đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng trong hoạt động du lịch gắn với bảo tồn văn hóa
Ông Nguyễn Văn Phương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nghĩa Đô nhấn mạnh: “Chúng tôi mong muốn hình thành một hệ sinh thái du lịch cộng đồng, trong đó chính quyền kiến tạo môi trường thuận lợi; doanh nghiệp mang đến nguồn lực, kinh nghiệm quản trị và thị trường; còn người dân là chủ thể trực tiếp tham gia cung ứng dịch vụ, bảo tồn văn hóa và cùng hưởng lợi từ sự phát triển”.
Theo định hướng của địa phương, việc thu hút đầu tư phát triển du lịch sẽ tập trung vào những lĩnh vực phù hợp với điều kiện tự nhiên, cảnh quan và không gian văn hóa truyền thống. Nghĩa Đô ưu tiên phát triển các khu nghỉ dưỡng sinh thái chất lượng cao gắn với kiến trúc nhà sàn, du lịch chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng và trải nghiệm đời sống của người dân bản địa.
Việc phát triển các loại hình dịch vụ này được kỳ vọng sẽ góp phần kéo dài thời gian lưu trú của du khách, nâng cao chất lượng điểm đến và tạo thêm giá trị cho doanh nghiệp cũng như cộng đồng dân cư. Cùng với thu hút đầu tư, địa phương tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, quản trị và phát triển thị trường du lịch, tạo điều kiện để các sản phẩm, dịch vụ địa phương tiếp cận du khách.
Trong định hướng phát triển du lịch cộng đồng, Nghĩa Đô xác định văn hóa là nền tảng, tài nguyên thiên nhiên là không gian phát triển, tăng trưởng xanh và chuyển đổi số là động lực nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến. Việc phát triển các sản phẩm du lịch được đặt trong yêu cầu bảo tồn kiến trúc truyền thống, gìn giữ cảnh quan sinh thái, bản sắc văn hóa của người Tày và phát huy vai trò của người dân trong quá trình khai thác các giá trị văn hóa bản địa.
Phát huy những kết quả đã đạt được, Nghĩa Đô đặt mục tiêu xây dựng mô hình “Làng du lịch cộng đồng đạt Tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN” giai đoạn 2026 - 2028, theo Kế hoạch số 51/KH-UBND ngày 6/2/2026 của UBND tỉnh Lào Cai.
Hướng tới mục tiêu này, Nghĩa Đô tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển các sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm đời sống bản địa và thu hút nguồn lực đầu tư phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa của địa phương. Trong đó, sự tham gia trực tiếp của người dân vào hoạt động du lịch được xác định là trọng tâm để gắn phát triển kinh tế với bảo tồn bản sắc văn hóa Tày, từng bước mở rộng sinh kế và nâng cao đời sống cộng đồng.
Hải Minh
