Biến giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển
Những ngôi nhà dài của người Ê Đê, tiếng cồng chiêng vang giữa đại ngàn, nghề dệt thổ cẩm, các lễ hội truyền thống hay nếp sống của đồng bào M'nông từ lâu đã tạo nên sức hút riêng cho vùng đất Tây Lâm Đồng. Khi được gắn kết với hoạt động du lịch, những giá trị ấy không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, tạo sinh kế ngay trên chính quê hương của người dân.
Buôn Buôr (xã Cư Jút) là một trong những điểm sáng cho hướng đi này. Nằm bên dòng Sêrêpốk và thuộc tuyến tham quan của Công viên Địa chất UNESCO Đắk Nông, buôn Buôr được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là buôn cổ của người Ê Đê từ năm 2008. Những hạng mục như nhà văn hóa cộng đồng, bến nước, giếng cổ, nhà sàn... được bảo tồn, tạo nền tảng quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng.
Theo ông Nguyễn Anh Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã Cư Jút, với hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được lưu giữ qua nhiều thế hệ, buôn Buôr được xác định là điểm dừng chân quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch của địa phương. Mô hình được định hướng theo hướng người dân trực tiếp quản lý, khai thác dịch vụ lưu trú, trải nghiệm văn hóa để hưởng lợi từ hoạt động du lịch, qua đó vừa tăng thu nhập, vừa nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc.
Bên cạnh buôn Buôr, nhiều điểm đến như bon N'Jiêng, điểm du lịch cộng đồng văn hóa dân tộc Mông, Dao, đồi thông biên giới Quảng Trực, bon Pi Nao, bon N'Jang Lu... cũng đang khai thác lợi thế về thiên nhiên, văn hóa và nghề truyền thống để hình thành các sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng. Dù cách làm khác nhau, các mô hình đều lấy cộng đồng làm trung tâm, để người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ phát triển du lịch.
Kết nối nguồn lực để hình thành sản phẩm đặc trưng
Nhằm đánh giá thực trạng và mở rộng dư địa phát triển du lịch cộng đồng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức hai đợt khảo sát tại các buôn, bon đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực phía Tây Lâm Đồng.
Các đoàn khảo sát tập trung rà soát hiện trạng hạ tầng, khả năng khai thác tài nguyên văn hóa, cảnh quan và đánh giá mức độ đáp ứng các tiêu chí phát triển điểm du lịch cộng đồng. Chương trình có sự tham gia của các chuyên gia, doanh nghiệp lữ hành nhằm đề xuất giải pháp đầu tư, hoàn thiện sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ. 
Theo bà Nguyễn Lan Ngọc - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc khảo sát không chỉ nhằm đánh giá hiện trạng đầu tư cơ sở vật chất, việc thực hiện các quy định pháp luật về kinh doanh du lịch mà còn hướng tới xây dựng những điểm du lịch cộng đồng đạt chất lượng, tạo nên các sản phẩm đặc trưng, góp phần đa dạng hóa hệ sinh thái du lịch của tỉnh.
Trong quá trình làm việc, đoàn khảo sát cũng trực tiếp hướng dẫn các tổ chức, cá nhân thực hiện đúng các quy định của pháp luật, đồng thời kết nối doanh nghiệp với địa phương để từng bước hoàn thiện chuỗi sản phẩm và dịch vụ.
Đưa du lịch cộng đồng trở thành dấu ấn của du lịch Lâm Đồng
Theo Tiến sĩ Phan Bảo Giang - Phó Hiệu trưởng, Trưởng khoa Marketing Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP Hồ Chí Minh, các địa phương phía Tây Lâm Đồng đang sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa và cảnh quan rất phong phú, cùng với quyết tâm lớn từ chính quyền và cộng đồng trong phát triển du lịch.
Tuy nhiên, để du lịch cộng đồng phát triển bền vững vẫn cần giải quyết những "điểm nghẽn" về tổ chức, nhân lực và liên kết. Các nguồn lực hiện còn phân tán, thiếu cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, người dân, doanh nghiệp và các bên liên quan. Nhiều địa phương cũng thiếu đội ngũ có chuyên môn để xây dựng sản phẩm, kể những câu chuyện văn hóa bản địa thành những trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách.
Thực tế cho thấy, phát triển du lịch cộng đồng không chỉ đơn thuần là mở thêm một điểm tham quan mà là quá trình chuyển hóa các giá trị văn hóa bản địa thành nguồn lực phát triển. Khi người dân trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, bản sắc văn hóa được gìn giữ, các điểm đến được đầu tư và kết nối đồng bộ, du lịch cộng đồng sẽ từng bước trở thành nét đặc trưng của du lịch Lâm Đồng.
Đó cũng là hướng đi giúp các buôn, bon mở ra cơ hội phát triển kinh tế bền vững, nâng cao đời sống người dân, đồng thời biến kho tàng văn hóa truyền thống thành lợi thế cạnh tranh, góp phần xây dựng hình ảnh du lịch Lâm Đồng khác biệt, giàu bản sắc và hấp dẫn hơn trên bản đồ du lịch Việt Nam.
Hoàng Phương (t/h)
