1. Đặt vấn đề
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ sáng lập, mà còn truyền cảm hứng cho tinh thần “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo”. Hồ Chí Minh dùng thuật ngữ “cải tiến” và nhiều thời điểm Người dùng thuật ngữ “đổi mới”, “sáng tạo”, xét về ngữ nghĩa: cải tiến và đổi mới cơ bản là tương đồng, nhưng không hoàn toàn đồng nhất, trong đó đổi mới có phạm vi rộng hơn, toàn diện hơn, còn “cải tiến” thường nói đến ở phạm vi lĩnh vực sản xuất, tổ chức, phương pháp làm việc. Tuy nhiên, trong tư tưởng của Người, quan điểm “cải tiến”, “đổi mới” và “sáng tạo” trong mối quan hệ mật thiết với nhau, đều cần thiết trong mọi lĩnh vực.
Đất nước bước đã vào kỷ nguyên vươn mình và Quân đội nhân dân Việt Nam xác định tiến lên hiện đại với nhiều yêu cầu cao về trình độ, năng lực và bản lĩnh chính trị của cán bộ, chiến sĩ toàn quân. Vận dụng các quan điểm Hồ Chí Minh về “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” vào giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, chiến sĩ ở đơn vị cơ sở là điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu quả công tác này, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2. Nội dung
Quan điểm Hồ Chí Minh về “cải tiến, “đổi mới” “sáng tạo” là một trong những nội dung xuyên suốt công cuộc xây dựng, phát triển đất nước. Người khẳng định rằng cách mạng, công việc của Đảng và của dân tộc không thể tiến lên nếu chỉ giữ nguyên lối mòn, bảo thủ, trì trệ mà phải luôn “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” để thích ứng với hoàn cảnh mới, giải quyết những vấn đề phát sinh.
Theo Hồ Chí Minh, “cải tiến”, “đổi mới” là một nguyên tắc sống còn trong tiến trình cách mạng Việt Nam. Người chỉ rõ, “Mọi vật không bao giờ ngừng lại, mà luôn luôn vận động, biến hóa, đổi mới, phát triển. Luôn luôn có cái đang sinh nở và phát triển; có cái đang suy đồi và chết đi”[1]. Quan điểm của Người cho rằng, cách mạng là phải đổi mới, phải sáng tạo, “Để đưa cuộc đấu tranh đến thắng lợi, sự lãnh đạo của Trung ương và của toàn Đảng cần cải tiến hơn nữa”[2], khi “tình hình đã đổi mới, nhiệm vụ của ta do đó cũng có thay đổi, chính sách và khẩu hiệu cũng phải thay đổi, cho hợp với tình hình mới”[3]. Quan điểm này nhằm thúc đẩy toàn bộ đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân không được lạc hậu, bảo thủ, mà phải luôn học hỏi, áp dụng cái mới, cái tiến bộ. Trong lĩnh vực giáo dục, Hồ Chí Minh cũng khẳng định sự cần thiết phải thay đổi mới hình thức và nội dung, cải tiến về cách thức tổ chức, phương pháp tiến hành cho phù hợp với từng thời kỳ, từng đối tượng, tránh giáo điều, cứng nhắc, nghĩa là “Cải tiến nền giáo dục, lôi cuốn những người trí thức và cải tạo họ, để họ phụng sự nhân dân”[4] và để việc phục phụ nhân dân ngày càng thiết thực và hiệu quả.
Phương châm của Hồ Chí Minh là “Lao động, sáng tạo, quyết đoán”[5], Người khẳng định: “Dù đau khổ đến đâu mặc lòng, ai cũng phải trổ hết tài năng, làm hết nhiệm vụ để sáng tạo tất cả cái gì có thể giúp ích cho sự kháng chiến, để làm cho mọi việc đều được tăng tiến”[6]. “Sáng tạo” theo quan điểm Hồ Chí Minh không phải là sáng tạo theo kiểu “điên rồ”, “khác người”, vô căn cứ, thiếu tính thực tiễn, mà theo Hồ Chí Minh, mà sáng tạo là sáng tạo khoa học, phù hợp với điều kiện thực tế, phát huy trí tuệ tập thể và sức mạnh nội tại của dân tộc. Người dạy rằng mỗi cán bộ, đảng viên, chiến sĩ đều phải biết vận dụng sáng tạo các phương pháp, mô hình phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của mình. Người khẳng định: “muốn đỡ phạm sai lầm, thì chúng ta phải học tập kinh nghiệm các nước anh em và áp dụng những kinh nghiệm ấy một cách sáng tạo”[7]. Đó là sự vận dụng linh hoạt, không máy móc, biết kết hợp các yếu tố truyền thống và hiện đại, lý luận với thực tiễn. Riêng với lĩnh vực giáo dục và đào tạo, sự sáng tạo rất cần thiết, Hồ Chí Minh khẳng định: “Phải học tập và sáng tạo. Học tập và sáng tạo đi liền với nhau”[8].
Trong quan điểm Hồ Chí Minh, “cải tiến”, “đổi mới” và “sáng tạo” gắn liền với nhau. “Cải tiển”, “đổi mới” phải là một sự “sáng tạo” và “sáng tạo” chính là mục tiêu của “cải tiến” và đổi mới, tuyệt đối không được tách rời nhau. Trong “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng đến lĩnh vực giáo dục, quản lý, sản xuất, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội… Người chỉ ra rằng “Cải tiến kỹ thuật là phải học hỏi kinh nghiệm, trao đổi kinh nghiệm, phổ biến kinh nghiệm lẫn cho nhau”[9], “Để tiến bộ, chúng ta phải cải tiến kỹ thuật”[10] tránh làm việc theo lối mòn, lặp lại công thức cũ, sẽ dẫn đến hiệu quả thấp, thậm chí thất bại. Ngược lại, cán bộ, đảng viên phải biết đổi mới cách tiếp cận, “cải tiến” phong cách làm việc, tạo ra cách làm mới, phương pháp mới phù hợp với từng đối tượng và điều kiện. Trong công tác giáo dục chính trị, Người chỉ rõ cần “nói cho dễ hiểu, làm cho dễ làm, làm cho mọi người tin và làm theo” – đó là sự sáng tạo trong phương pháp truyền đạt, phù hợp với tâm lý, trình độ của người học.
Hồ Chí Minh chỉ ra “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” là bài trừ những thói quen lối mòn, tư tưởng bảo thủ, trì trệ. Người cảnh báo nếu cán bộ, đảng viên không biết đổi mới, sáng tạo thì sẽ dẫn đến sự đình trệ, mất sức sống của tổ chức. Tư tưởng của Người luôn nhất quán: Không được bảo thủ, trì trệ, mà phải dũng cảm đổi mới, sáng tạo, thực tiễn hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh là mẫu mực về sự sáng tạo, mọi quan điểm, tư tưởng và hành động thực tiễn của Người đều là sự sáng tạo. Việc này đòi hỏi tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, không sợ sai, biết rút kinh nghiệm để hoàn thiện.
Quan điểm Hồ Chí Minh về “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” luôn gắn chặt với nguyên tắc dân chủ, tôn trọng ý kiến quần chúng và thực tiễn khách quan. Người luôn nhấn mạnh: đổi mới phải dựa trên cơ sở thực tế, xuất phát từ thực tế, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của quần chúng để tìm ra giải pháp đúng đắn, phù hợp… Đổi mới, sáng tạo không phải là phá bỏ truyền thống, mà là kế thừa, phát huy truyền thống tốt đẹp kết hợp với vận dụng sáng tạo những phương pháp, mô hình mới nhằm phục vụ tốt hơn cho công cuộc cách mạng và đời sống nhân dân.
Vận dụng quan điểm của Người trong bối cảnh xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tiến lên hiện đại, đòi hỏi tinh thần tự giác học tập, tư duy sáng tạo, linh hoạt thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao, “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” của Hồ Chí Minh giúp nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục chính trị, tránh sự nhàm chán, khô khan, tăng cường tính thực tiễn, hướng đến xây dựng đội ngũ hạ sĩ quan, chiến sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, sáng tạo trong công tác, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ.
Những năm qua, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, chiến sĩ ở các đơn vị cơ sở được duy trì thành nền nếp, có hệ thống tài liệu có tính cập nhật cao và kế hoạch tương đối đồng bộ, khoa học. Các nội dung giáo dục thường xuyên được đổi mới, phương pháp giáo dục có sự sáng tạo, gắn với đặc điểm đối tượng, nhiệm vụ chính trị và tình hình thời sự trong nước, quốc tế, góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố bản lĩnh, lý tưởng cách mạng cho hạ sĩ quan, chiến sĩ. Tuy nhiên, thực tiễn phương pháp truyền đạt phần lớn vẫn mang tính truyền thụ một chiều, thiếu sự tương tác và đối thoại, tính sáng tạo chưa cao. Nhiều buổi học còn hình thức, hành chính hóa, nội dung nặng về lý thuyết, thiếu sự gần gũi với thực tế, khiến hạ sĩ quan, chiến sĩ cảm thấy nhàm chán, khó tiếp thu. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục chính trị còn hạn chế, thiếu các hình thức sinh động, đa dạng phù hợp với đặc điểm thế hệ hạ sĩ quan, chiến sĩ trẻ hiện nay. Đội ngũ cán bộ chính trị cấp cơ sở cũng chưa đồng đều về năng lực sư phạm, kỹ năng thuyết trình và tổ chức hoạt động chính trị tư tưởng, vẫn còn bảo thủ, chưa mạnh dạn đổi mới, sáng tạo phương pháp, dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa cao.
Thời gian tới, giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, chiến sĩ ở đơn vị cơ sở cần nâng cao chất lượng và cần thiết vận dụng quan điểm “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” của Hồ Chí Minh một cách phù hợp, đáp ứng với yêu cầu xây dựng, phát triển Quân đội ta tiến lên hiện đại. Vận dụng quan điểm của Người, giáo dục chính trị, tư tưởng ở đơn vị cơ sở hiện nay tập trung một số giải pháp sau:
Một là, đổi mới toàn diện tư duy, cách tiếp cận và phương thức giáo dục chính trị cho phù hợp với đặc điểm của hạ sĩ quan, chiến sĩ hiện nay.
Chủ trương của Đảng ta: “giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, động lực then chốt để phát triển đất nước”[11] đầu tư giáo dục là đầu tư cho phát triển, đồng thời đã có quan điểm “đột phá trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo”[12]. Tiếp nối tinh thần này, mới đây, Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị (Khóa XIII) về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, chú trọng việc đổi mới, sáng tạo trong giáo dục, phải thực sự phát huyu vai trò động lực của giáo dục đối với sự phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh và hạnh phúc. Theo đó, phải quán triệt tinh thần đổi mới, sáng tạo, trước hết là đổi mới tư duy, cách tiếp cận về giáo dục, coi đây là giải pháp quan trọng hàng đầu, quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo tạo nói chung, trong các nhà trường quân đội, ở các đơn vị cơ sở nói riêng.
Ở các đơn vị, hầu hết hạ sĩ quan, chiến sĩ hiện nay sinh ra trong môi trường xã hội hiện đại, tiếp cận mạng xã hội sớm, có tư duy độc lập và đòi hỏi cao về sự tôn trọng, sự gần gũi, sự thực chất trong giáo dục. Nếu cán bộ chính trị vẫn dạy chính trị theo kiểu “đọc chép”, nhấn mạnh khẩu hiệu, giáo điều, sẽ dẫn đến hiệu ứng phản cảm, chiến sĩ nghe nhưng không hiểu, học nhưng không thấm, ghi chép nhưng không nhớ. Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, người cán bộ dạy chính trị không chỉ là người truyền đạt lý thuyết, mà phải biết “đánh thức lương tri”, “khơi dậy động lực”, “giúp người học tự giác vươn lên”. Do đó, cần đổi mới phương thức tổ chức như: tổ chức các buổi thảo luận nhóm, chia sẻ theo chủ đề, đối thoại mở với cán bộ, tổ chức “bàn tròn chính trị”, hoặc mô hình “chiến sĩ hỏi - chính trị viên trả lời”. Những hình thức này vừa tạo không khí cởi mở, vừa giúp người học phát huy chính kiến, đồng thời rèn luyện bản lĩnh lý luận chính trị – điều cốt lõi để hình thành phẩm chất người quân nhân cách mạng trong thời đại thông tin.
Hai là, cải tiến quy trình và phương pháp tổ chức giáo dục chính trị theo hướng linh hoạt, hiệu quả, sát với thực tiễn huấn luyện và sinh hoạt của hạ sĩ quan, binh sĩ hiện nay.
Quán triệt quan điểm Hồ Chí Minh: “cải tiến lề lối làm việc của đơn vị mình để làm cho sản xuất và công tác mau tiến bộ”[13], ở các đơn vị cơ sở, phải đặt biệt quan tâm “cải tiến” quy trình, phương pháp tổ chức giáo dục, tránh máy móc và quá khuôn mẫu. Hiện nay, do yêu cầu của thực tiễn huấn luyện chiến đấu, do các hoạt động như huấn luyện ngày đêm, diễn tập, hành quân, tuần tra, phục vụ dân vận, phòng chống thiên tai, bắn đạn thật... cũng như thường xuyên phải thực hiện các nhiệm vụ đột xuất, nên thời gian dành cho học tập chính trị thường bị “chia cắt”, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng, hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng. Do đó, không thể áp dụng máy móc một lịch học chính trị theo kiểu hành chính, mà phải chủ động xây dựng lịch học linh hoạt, kết hợp chặt chẽ với thời gian huấn luyện, thậm chí cần lồng ghép nội dung chính trị vào nội dung huấn luyện thực hành.
Chẳng hạn, khi tổ chức bắn súng hoặc chiến thuật ban ngày, có thể dành thời gian buổi tối để sinh hoạt chính trị theo nhóm nhỏ hoặc thông qua xây dựng và thực hiện các mô hình “giờ chính trị linh hoạt”, “chính trị trên thao trường”. Những hình thức này không mới nhưng cần được cải tiến về cách thức tổ chức: tài liệu ngắn gọn, dễ hiểu; thời lượng vừa phải (10–15 phút); người trình bày rõ ràng, truyền cảm; có dẫn chứng sát thực. Trong thao trường, nếu kết hợp lồng ghép giáo dục chính trị vào bối cảnh huấn luyện, như nhấn mạnh ý nghĩa chính trị, tinh thần chiến đấu, giá trị truyền thống, thì nội dung tư tưởng sẽ “thấm” hơn, thực chất hơn, đúng như tư tưởng của Hồ Chí Minh: Nói cho dễ hiểu, làm cho dễ làm, làm cho mọi người tin và làm theo.
Ba là, sáng tạo nội dung, hình thức và không gian giáo dục chính trị cho hạ sĩ quan, chiến sĩ.
Nội dung, hình thức có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, chiến sĩ. Các đơn vị cơ sở hiện nay đang tích cực thực hiện Chỉ thị số 2423-CT QUTW của Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương về đổi mới, nâng cao chất lượng giáp dục chính trị trong giai đoạn mới, đã cho kết quả tích cực. Thực tiễn đó cũng cho thấy, không thể giữ nguyên nội dung chính trị từ năm này sang năm khác, mà cần thường xuyên cập nhật thông tin mới, sự kiện chính trị - xã hội nổi bật, gắn với nhiệm vụ cụ thể của đơn vị. Ví dụ, khi đất nước tổ chức bầu cử, có thể tổ chức chuyên đề chính trị về quyền và nghĩa vụ công dân; khi đơn vị tham gia phòng chống thiên tai, cần liên hệ giáo dục về truyền thống “Quân đội ta từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu”…
Về hình thức, đơn vị cần tiếp tục đổi mới, sáng tạo ra các mô hình mang tính tương tác cao như: tổ chức thi “Bác Hồ trong trái tim tôi”, thi trắc nghiệm tư tưởng, sân khấu hóa bài học chính trị, xây dựng video tình huống chính trị, podcast nội bộ... Tất nhiên, các hình thức giáo dục phải bám sát và quán triệt đúng các nội dung, phù hợp với từng nội dung và thực tiễn của từng đơn vị, từng giai đoạn. Đồng thời với đổi mới, sáng tạo nội dung, hình thức, không gian giáo dục không bó hẹp trong phòng học chính trị, mà có thể triển khai ở nhà ăn, doanh trại, thao trường, điểm chốt, nơi nào có chiến sĩ, nơi đó có thể trở thành không gian giáo dục, truyền đạt chính trị, tư tưởng. Việc thiết kế “bản tin chính trị 1 phút” ở loa truyền thanh nội bộ, “góc Bác Hồ dạy” tại nhà ăn, hay “hộp thư hỏi đáp chính trị” là những sáng kiến nhỏ nhưng có hiệu quả cao, dễ nhân rộng. Điều đó cũng cho thấy sự sáng tạo của cán bộ, cần tiếp tục nghiên cứu đổi mới, sáng tạo hơn trong thời gian tói.
Bốn là,xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có tinh thần cải tiến, đổi mới và sáng tạo.
Đây là yếu tố quyết định sự thành bại của mọi chủ trương. Hồ Chí Minh khẳng định, “Muốn làm tốt công tác tư tưởng thì người làm công tác tư tưởng phải mẫu mực”. Do đó, cán bộ chính trị cần thường xuyên được bồi dưỡng nghiệp vụ, cập nhật kiến thức mới, kỹ năng sư phạm quân sự, kỹ năng công nghệ truyền thông, khả năng xử lý tình huống tư tưởng nhanh và khéo. Cán bộ chính trị ở cơ sở như là người anh, người chị và người bạn, theo đúng tư tưởng của Hồ Chí Minh: “Đối với bộ đội, chính trị viên phải thân thiết như một người chị, công bình như một người anh, hiểu biết như một người bạn”[14] và phải như là người thầy, người dẫn đường về tinh thần – vì vậy, lời nói, việc làm, phong cách sống đều phải là tấm gương để chiến sĩ noi theo. Đơn vị cần có cơ chế phát hiện, tôn vinh, lan tỏa các cán bộ chính trị tiêu biểu có sáng kiến, cải tiến, đổi mới, sáng tạo, có mô hình hiệu quả, từ đó tạo động lực thi đua sáng tạo trong toàn đơn vị.
Năm là, sáng tạo trong việc gắn kết giáo dục chính trị với thực tiễn đơn vi.
Thực hiện quan điểm của Hồ Chí Minh: “thực hành sinh ra hiểu biết, hiểu biết tiến lên lý luận, lý luận lãnh đạo thực hành”[15], ở đơn vị cơ sở, trong giáo dục chính, tư tưởng, có thể xây dựng các “mô hình tích hợp”, như tổ chức thi đua “mỗi bài học chính trị, một hành động đẹp”; “học tập tư tưởng Hồ Chí Minh, xung kích luyện rèn giỏi”; gắn mỗi tuần học chính trị với các hành động cụ thể: trực sẵn sàng chiến đấu tốt hơn, làm công việc hậu cần chu đáo hơn, xử lý tình huống thao trường bình tĩnh hơn. Cần tổ chức nhiều hơn các hoạt động giáo dục truyền thống như: gặp gỡ nhân chứng lịch sử, về nguồn, tham quan di tích, học tập tấm gương Hạ sĩ quan, chiến sĩ trong đơn vị. Những hoạt động ấy giúp chuyển hóa tư tưởng từ “nhận thức lý thuyết” sang “cảm xúc hành động”, một bước chuyển hóa mang tính căn bản trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, chiến sĩ hôm nay.
3. Kết luận
Vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở là yêu cầu khách quan, con đường tất yếu để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này trong tình hình hiện nay. Từ “cải tiến” những khâu tổ chức, phương pháp truyền đạt cho đến “đổi mới” cách nghĩ, cách tiếp cận, và đặc biệt là khuyến khích “sáng tạo” trong nội dung, hình thức, mô hình thực tiễn, tất cả đều phải bắt đầu từ nhận thức đúng, hành động đúng và quyết tâm đúng của đội ngũ cán bộ nói chung, đặc biệt là đội ngũ cán bộ chính trị ở đơn vị cơ sở. Đây chính là cách hiện thực hóa quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, làm cho giáo dục chính trị, tư tưởng không chỉ là nhiệm vụ, mà trở thành nhu cầu tự thân, là môi trường nuôi dưỡng lý tưởng, niềm tin và tinh thần cống hiến cho mỗi hạ sĩ quan, chiến sĩ ngay từ cơ sở, góp phần xây dựng Quân đội ta vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tiến lên hiện đại, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới.
[1]Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, Nxb CTQGST, Hà Nội, 2011, tr.560.
[2]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 9, tr.361.
[3]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 8, tr.551.
[4]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 6, tr.403.
[5]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 3, tr.457.
[6]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 4, tr.97.
[7]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 11, tr.92.
[8] Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 15, tr.139.
[9]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 10, tr.280.
[10]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 11, tr.512.
[11] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQGST, Hà Nội, 2021, tr.136.
[12] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQGST, Hà Nội, 2021, tr.37.
[13]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 15, tr.595.
[14]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 5, tr.484.
[15]Hồ Chí Minh toàn tập, Sđd, tập 7, tr.120.
* Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb CTQGST, Hà Nội, 2021.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị “Về đột phát phát triển giáo dục và đào tạo”.
3. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQGST, Hà Nội, 2011.
4. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW “Về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới”.
Thượng tá, TS Bùi Văn Mạnh - Khoa HCM học, Học viện Chính trị
