Theo quan niệm dân gian thì Táo quân là vị thần cai quản bếp núc và ghi nhận mọi việc tốt xấu của gia chủ trong suốt một năm. Vào ngày 23 tháng Chạp, các vị thần này sẽ cưỡi cá chép về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng.
Lễ cúng không chỉ là nghi thức tiễn đưa các vị thần mà còn là dịp để mỗi gia đình nhìn lại bản thân và tỏ lòng thành kính với tổ tiên. Nghi lễ này hàm chứa giá trị giáo dục sâu sắc khi nhắc nhở mỗi thành viên sống ngay thẳng và giữ gìn nếp nhà hướng thiện. Đây cũng là cơ hội để ông bà cha mẹ răn dạy con cháu về lối sống trung thực và phúc đức qua những câu chuyện sự tích về Táo quân.
Việc chuẩn bị mâm cúng cần sự chu đáo và gọn gàng nhưng quan trọng nhất vẫn là lòng thành của gia chủ. Các lễ vật cơ bản thường bao gồm những thành phần sau đây.
Mâm cỗ mặn hoặc chay đi kèm bánh kẹo và trầu cau cùng rượu.
Hương hoa và các loại quả tươi.
Đồ mã gồm ba bộ mũ áo và hia hài cùng vàng mã.
Phương tiện di chuyển gồm ba con cá chép sống hoặc cá chép bằng giấy để Táo quân chầu trời.
Nhiều gia đình thường có tâm lý lựa chọn thời gian thuận lợi với mong muốn cầu may mắn và tài lộc. Dựa trên các nghiên cứu về văn hóa dân gian thì gia chủ có thể tiến hành lễ cúng trong khoảng từ ngày 19 đến ngày 24 tháng Chạp với các khung giờ đẹp như sau.
Ngày 19 tháng Chạp nên thực hiện từ 11 giờ đến 15 giờ. Ngày 20 tháng Chạp khung giờ phù hợp là từ 17 giờ đến 19 giờ. Vào ngày 21 tháng Chạp bạn có thể chọn từ 9 giờ đến 11 giờ hoặc từ 15 giờ đến 17 giờ.
Riêng ngày chính lễ 23 tháng Chạp có nhiều khung giờ lựa chọn bao gồm từ 5 giờ đến 7 giờ hoặc từ 11 giờ đến 15 giờ và từ 17 giờ đến 19 giờ. Nếu gia đình bận rộn thì có thể làm lễ vào ngày 24 tháng Chạp trong khoảng từ 17 giờ đến 19 giờ. Việc lựa chọn thời điểm phù hợp giúp gia chủ yên tâm về mặt tinh thần nhưng yếu tố cốt lõi vẫn nằm ở sự thành tâm và cách hành lễ đúng mực.
Tâm An
