Đưa yêu cầu phòng ngừa vào thực tiễn cơ sở
Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 25/10/2025 của Tỉnh ủy Lào Cai về tiếp tục đẩy mạnh công tác phòng, chống tảo hôn, nữ dưới 18 tuổi sinh con trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2025 - 2030 đặt ra yêu cầu huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và cộng đồng, phát huy trách nhiệm của chính quyền cơ sở, các tổ chức đoàn thể, gia đình và người có uy tín trong tuyên truyền, vận động.
Việc triển khai Nghị quyết được các địa phương cụ thể hóa thông qua hoạt động phổ biến pháp luật về hôn nhân và gia đình, nắm tình hình thanh, thiếu niên có nguy cơ kết hôn sớm và vận động trực tiếp tại thôn, bản. Bên cạnh tuyên truyền về độ tuổi kết hôn, công tác phòng ngừa còn gắn với giáo dục sức khỏe sinh sản, duy trì việc học và trang bị kỹ năng sống cho trẻ vị thành niên.
Tại phường Sa Pa, việc rà soát, nắm tình hình được thực hiện đến từng tổ dân phố, nhằm kịp thời phát hiện những trường hợp có nguy cơ tảo hôn. Khi có thông tin, chính quyền phối hợp với các lực lượng ở cơ sở tiếp cận, tuyên truyền và vận động gia đình, thanh, thiếu niên thực hiện đúng quy định pháp luật.
Ông Đặng Việt Dũng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Sa Pa cho biết, trong 9 tháng năm 2026, địa phương không phát sinh trường hợp tảo hôn mới và không ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống. Qua rà soát, phường phát hiện 6 trường hợp có nguy cơ tảo hôn, gồm 5 trường hợp tại tổ dân phố Sa Pả và một trường hợp tại tổ dân phố Suối Hồ. Các trường hợp này đã được chính quyền và lực lượng cơ sở kịp thời tiếp cận, tuyên truyền, vận động nhằm ngăn ngừa nguy cơ phát sinh tảo hôn.
Tuy nhiên, trong 8 tháng năm 2026, phường Sa Pa vẫn ghi nhận 13 trường hợp phụ nữ dưới 18 tuổi sinh con. Bên cạnh kết quả ngăn ngừa tảo hôn, địa phương tiếp tục đối diện yêu cầu tăng cường kiến thức sức khỏe sinh sản, kỹ năng sống và khả năng tự bảo vệ cho thanh, thiếu niên, nhất là những trường hợp có nguy cơ bỏ học hoặc thiếu sự quan tâm, hướng dẫn thường xuyên từ gia đình.
Đáng chú ý, công tác phòng ngừa tại các địa bàn vùng cao cũng còn gặp những khó khăn nhất định. Tại Hội thảo về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và nữ dưới 18 tuổi sinh con tổ chức ở xã Bảo Yên, đại diện địa phương cho biết, địa bàn rộng, một số khu vực cách xa trung tâm khiến việc nắm tình hình, tuyên truyền trực tiếp còn trở ngại. Cùng với đó, sự phối hợp, chia sẻ thông tin giữa gia đình, nhà trường, thôn bản và chính quyền có thời điểm chưa kịp thời; một bộ phận thanh niên đi làm ăn xa cũng gây khó khăn cho việc tiếp cận, vận động.
Từ những khó khăn này, việc phát huy vai trò của trưởng thôn, người có uy tín, giáo viên và các tổ chức đoàn thể cần được quan tầm và chú trọng, nhất là trong việc nhận biết những trường hợp có dấu hiệu bỏ học, sống chung như vợ chồng khi chưa đủ tuổi hoặc gia đình chuẩn bị tổ chức cưới sớm.
Phát hiện sớm, can thiệp sớm để bảo vệ thanh, thiếu niên
Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai, công tác phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống cần chú trọng cơ chế “phát hiện sớm - can thiệp sớm”, với sự tham gia của chính quyền cơ sở, nhà trường, các tổ chức đoàn thể, trưởng thôn và người có uy tín. Việc nắm tình hình phải được thực hiện thường xuyên, nhất là đối với những trường hợp có nguy cơ bỏ học, chung sống như vợ chồng khi chưa đủ tuổi hoặc gia đình có ý định dạm ngõ, ăn hỏi, tổ chức cưới sớm để kịp thời tiếp cận, tuyên truyền, vận động.
Cùng với việc rà soát những thôn, bản, dòng họ và nhóm đối tượng có nguy cơ, ngành Dân tộc và Tôn giáo chú trọng tăng cường phối hợp giữa các lực lượng tại cơ sở, gắn tuyên truyền pháp luật với vận động học sinh tiếp tục đến trường, định hướng học nghề và tạo cơ hội việc làm cho thanh niên. Qua đó, công tác phòng ngừa không chỉ tập trung vào việc ngăn chặn kết hôn khi chưa đủ tuổi mà còn hướng tới bảo vệ sức khỏe, duy trì việc học và mở rộng cơ hội phát triển của thanh, thiếu niên vùng cao.
Số liệu thống kê 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy, toàn tỉnh Lào Cai ghi nhận 56 trường hợp tảo hôn, gồm 14 trường hợp người vợ chưa đủ tuổi kết hôn, 8 trường hợp người chồng chưa đủ tuổi và 34 trường hợp cả hai bên đều chưa đủ tuổi theo quy định pháp luật; không ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống.
Số trường hợp tảo hôn tập trung tại một số địa bàn. Xã Tả Van ghi nhận 23 trường hợp, Si Ma Cai 9 trường hợp, Khao Mang và Phong Dụ Thượng mỗi xã 6 trường hợp. Riêng bốn địa phương này có 44 trường hợp, chiếm gần 79% tổng số trường hợp tảo hôn toàn tỉnh. Cùng thời gian, toàn tỉnh ghi nhận 444 trường hợp nữ dưới 18 tuổi sinh con.
Trước thực trạng trên, yêu cầu tăng cường phòng ngừa tại những địa bàn còn phát sinh tảo hôn được đặt ra cùng với việc quan tâm đến nhóm thanh, thiếu niên có nguy cơ kết hôn, sinh con khi chưa đủ tuổi. Bên cạnh phổ biến pháp luật, việc tư vấn sức khỏe sinh sản, giáo dục kỹ năng sống, hỗ trợ duy trì việc học và tạo cơ hội học nghề, việc làm cần được triển khai phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Từ những trường hợp được phát hiện, vận động tại Sa Pa đến yêu cầu rà soát các địa bàn còn phát sinh tảo hôn, công tác phòng ngừa đang được chú trọng ngay từ gia đình, thôn bản. Sự phối hợp thường xuyên giữa chính quyền, nhà trường, các tổ chức đoàn thể và người có uy tín giúp việc tuyên truyền gắn với những tình huống cụ thể trong đời sống, tạo điều kiện để gia đình và thanh, thiếu niên nhận thức rõ hơn về hệ lụy của kết hôn sớm.
Thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU, việc duy trì những hoạt động này cùng với quan tâm đến sức khỏe sinh sản, học tập và định hướng nghề nghiệp cho thanh, thiếu niên có ý nghĩa thiết thực trong phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Khi những nguy cơ được nhận biết và vận động kịp thời, trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số có thêm điều kiện tiếp tục học tập, phát triển và chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống gia đình trong tương lai.
Hải Minh
