Không giống các doanh nghiệp lớn có thể bố trí riêng nhân sự công nghệ, marketing, kế toán, quản trị hay nghiên cứu thị trường, nhiều hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất nhỏ hiện vẫn vận hành dựa trên một người hoặc một nhóm nhân sự rất ít. Người chủ vừa tìm nguồn hàng, sản xuất, bán hàng, chăm sóc khách hàng, làm nội dung, quản lý giấy tờ, vừa phải tự tìm cách mở rộng thị trường.
Trong bối cảnh đó, AI có thể mở ra một dư địa hỗ trợ lớn. Tuy nhiên, nếu để người dùng phải tự tìm hiểu từng công cụ, tự xây dựng câu lệnh và tự kết nối các nền tảng, công nghệ lại có nguy cơ trở thành một gánh nặng mới.
Từ thực tế này, Làng Phát triển công viên đổi mới sáng tạo Techfest hướng tới cách tiếp cận “may đo” AI, trong đó công nghệ được thiết kế xoay quanh nhu cầu và cách thức vận hành của người dùng, thay vì buộc người dùng phải thay đổi để thích ứng với công nghệ.
Xung quanh vấn đề này, Tạp chí Thương hiệu và Công luận có cuộc trao đổi với ông Lê Quý Tùng, Phó trưởng Làng Phát triển công viên đổi mới sáng tạo Techfest.
Đưa AI từ “công cụ” thành trợ lý vận hành
PV: Thưa ông, vì sao việc đưa AI đến với hộ kinh doanh, HTX và các cơ sở sản xuất nhỏ lại cần một cách tiếp cận khác so với doanh nghiệp lớn?
Ông Lê Quý Tùng, Phó trưởng Làng Phát triển công viên đổi mới sáng tạo Techfest: Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở nguồn lực. Với doanh nghiệp lớn, họ có thể có bộ phận công nghệ thông tin, marketing, nhân sự, pháp chế, kế toán hoặc nghiên cứu thị trường. Mỗi bộ phận có người phụ trách và có khả năng tiếp nhận những công nghệ mới.
Trong khi đó, với một hộ kinh doanh, một HTX hoặc một cơ sở sản xuất nhỏ, rất nhiều công việc có thể tập trung vào một người. Người chủ vừa quản lý, vừa bán hàng, vừa tìm khách hàng, vừa làm nội dung, vừa xử lý giấy tờ.
Nếu đưa cho họ một công cụ AI rồi yêu cầu họ tự học cách sử dụng, tự viết câu lệnh, tự kết nối dữ liệu thì chưa chắc AI đã tạo ra giá trị. Thậm chí, họ có thể cảm thấy công nghệ phức tạp hơn công việc hiện tại.
Vì vậy, điều chúng tôi quan tâm là làm thế nào để người dùng không cần trở thành chuyên gia công nghệ vẫn có thể khai thác AI.
Họ chỉ cần nói nhu cầu của mình theo cách tự nhiên, chẳng hạn: “Tôi muốn mở rộng cửa hàng”, “Tôi muốn tìm thêm khách hàng”, “Tôi muốn giới thiệu sản phẩm này tới thị trường mới”. Phần phía sau sẽ có một lớp điều phối để phân tích yêu cầu, kết nối với dữ liệu của cơ sở kinh doanh và lựa chọn những công cụ AI phù hợp để thực hiện công việc.
Theo tôi, đây mới là cách đưa AI đến gần hơn với những người đang trực tiếp sản xuất, kinh doanh.
PV: Như vậy, điểm khác biệt của mô hình “AI may đo” không chỉ nằm ở việc sử dụng một công cụ AI, mà còn ở cách tổ chức toàn bộ quá trình sử dụng?
Ông Lê Quý Tùng: Đúng vậy. Nếu chỉ sử dụng ChatGPT, Gemini hay Claude để hỏi - đáp, người dùng vẫn phải tự đưa dữ liệu vào, tự đặt câu hỏi, tự kiểm tra kết quả và tự quyết định sử dụng thông tin như thế nào.
Điều chúng tôi hướng tới là một hệ thống có tính liên kết hơn. Dữ liệu của cơ sở kinh doanh có thể được hình thành thành một nền tảng thống nhất. Từ đó, khi người dùng cần xây dựng kế hoạch kinh doanh, hồ sơ năng lực, nội dung marketing, thông tin sản phẩm hay tài liệu phục vụ đối tác, AI có thể dựa trên cùng một nguồn dữ liệu để hỗ trợ.
Điểm quan trọng là phải tạo ra sự nhất quán.
Ví dụ, một cơ sở sản xuất có hàng chục sản phẩm. Nếu mỗi lần viết nội dung lại đưa thông tin vào AI từ đầu, rất dễ xảy ra tình trạng thông tin không thống nhất. Nhưng nếu dữ liệu sản phẩm, năng lực sản xuất, thị trường, khách hàng và những thông tin cơ bản đã được tổ chức thành một hệ thống, AI có thể sử dụng nền dữ liệu đó cho nhiều công việc khác nhau.
Khi ấy, AI không còn đơn thuần là công cụ tạo nội dung mà bắt đầu trở thành một lớp hỗ trợ vận hành.
Một “đội ngũ AI” phía sau người chủ
PV: Ông có thể hình dung cụ thể hơn AI sẽ tham gia vào hoạt động hằng ngày của một hộ kinh doanh hoặc HTX như thế nào?
Ông Lê Quý Tùng: Có thể hình dung AI như một “đội ngũ trợ lý” phía sau người chủ.
Chẳng hạn, có thể có trợ lý nghiên cứu thị trường để tổng hợp thông tin về khách hàng, đối thủ và xu hướng tiêu dùng; trợ lý marketing hỗ trợ xây dựng kế hoạch tiếp cận khách hàng; trợ lý nội dung giúp tạo các bài viết, hình ảnh hoặc thông tin sản phẩm; trợ lý hành chính hỗ trợ chuẩn hóa văn bản, tài liệu; hoặc trợ lý phân tích dữ liệu giúp người chủ nhìn ra những vấn đề trong hoạt động kinh doanh.
Tất nhiên, AI không thay thế người chủ trong việc quyết định. AI có thể đưa ra thông tin, phân tích và đề xuất, nhưng quyết định cuối cùng vẫn phải thuộc về con người.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với các hộ kinh doanh và HTX, bởi người chủ hiểu sản phẩm, hiểu khách hàng và hiểu thị trường của mình. Công nghệ cần giúp họ có thêm năng lực, chứ không lấy đi vai trò quyết định của họ.
PV: Một trong những rào cản của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ là chi phí. Làm thế nào để AI không trở thành một công nghệ chỉ dành cho những đơn vị có khả năng tài chính?
Ông Lê Quý Tùng: Đây là vấn đề rất quan trọng. Nếu một công cụ AI đòi hỏi chi phí cao, quy trình triển khai phức tạp hoặc cần đội ngũ kỹ thuật riêng, phần lớn hộ kinh doanh sẽ khó tiếp cận.
Do đó, AI cho khu vực này phải đáp ứng được ba yếu tố: dễ sử dụng, chi phí phù hợp và giải quyết được công việc cụ thể.
Không nhất thiết ngay từ đầu phải xây dựng một hệ thống rất lớn. Có thể bắt đầu từ những công việc mà người dùng đang mất nhiều thời gian nhất. Khi họ thấy công nghệ giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí hoặc tạo thêm cơ hội bán hàng, họ sẽ có động lực sử dụng tiếp.
Chúng tôi cũng cho rằng việc phổ cập AI không nên chỉ được nhìn dưới góc độ bán một sản phẩm công nghệ. Quan trọng hơn là hình thành năng lực sử dụng công nghệ cho người dùng.
Nếu người chủ biết mình có thể giao cho AI những việc gì, dữ liệu nào cần chuẩn bị, kết quả nào cần kiểm tra và đâu là những quyết định không thể giao cho máy móc, khi đó AI mới thực sự trở thành công cụ hữu ích.
Từ hồ sơ năng lực đến mở rộng thị trường
PV: Theo ông, những nhóm đối tượng nào có thể hưởng lợi rõ nhất từ cách tiếp cận này?
Ông Lê Quý Tùng: Tôi cho rằng nhóm đầu tiên là các hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất nhỏ đang thiếu nhân sự chuyên môn.
Ví dụ, một cơ sở có sản phẩm tốt nhưng chưa biết cách xây dựng hồ sơ năng lực, chưa biết trình bày sản phẩm một cách chuyên nghiệp hoặc chưa có nguồn lực để triển khai marketing bài bản. AI có thể hỗ trợ họ chuẩn hóa những nội dung này.
Với HTX, AI có thể hỗ trợ nhiều hơn ở khâu chuẩn hóa tài liệu, quy trình, thông tin sản phẩm và xây dựng hồ sơ năng lực. Khi muốn tiếp cận doanh nghiệp lớn hoặc tham gia vào chuỗi cung ứng, những yếu tố này rất quan trọng.
Một cửa hàng nhỏ cũng có thể sử dụng AI để phân tích khách hàng, xây dựng nội dung truyền thông hoặc lập kế hoạch tiếp cận những nhóm khách hàng mới.
Tức là thay vì nhìn AI như một công nghệ rất xa vời, chúng ta bắt đầu từ những vấn đề rất cụ thể mà người kinh doanh đang gặp phải.
PV: Có thể nói AI đang tạo ra một cơ hội mới cho khu vực kinh doanh nhỏ, nhưng đâu là điều kiện để cơ hội này thực sự trở thành năng lực cạnh tranh?
Ông Lê Quý Tùng: Trước hết phải có dữ liệu. AI có thể rất thông minh nhưng nếu dữ liệu đầu vào không đầy đủ, không chính xác thì kết quả cũng bị hạn chế.
Thứ hai là người dùng phải hiểu mình muốn giải quyết vấn đề gì. Không nên bắt đầu bằng câu hỏi “Tôi phải dùng AI như thế nào?”, mà nên bắt đầu bằng “Công việc nào đang khiến tôi mất nhiều thời gian nhất?” hoặc “Khâu nào đang hạn chế khả năng phát triển của cơ sở kinh doanh?”.
Sau đó mới lựa chọn công cụ.
Điều thứ ba là phải có khả năng kiểm chứng. AI có thể hỗ trợ rất nhiều nhưng không phải kết quả nào cũng đúng tuyệt đối. Người sử dụng vẫn cần kiểm tra thông tin, đặc biệt đối với những nội dung liên quan đến pháp lý, tài chính, thị trường hoặc quyết định kinh doanh.
Và cuối cùng là chi phí. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó phù hợp với khả năng chi trả của người dùng.
Đổi mới sáng tạo không chỉ dành cho startup công nghệ
PV: Từ góc độ đổi mới sáng tạo, ông nhìn nhận thế nào về việc đưa AI xuống khu vực kinh doanh nhỏ?
Ông Lê Quý Tùng: Chúng ta thường nói về đổi mới sáng tạo và nghĩ ngay đến những công nghệ rất mới, những startup công nghệ hay những dự án có quy mô lớn. Nhưng đổi mới sáng tạo cũng có thể bắt đầu từ một vấn đề rất nhỏ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Một hộ kinh doanh tiết kiệm được vài giờ mỗi tuần nhờ tự động hóa; một HTX chuẩn hóa được hệ thống tài liệu; một cơ sở sản xuất tìm được thêm khách hàng nhờ phân tích dữ liệu tốt hơn - những thay đổi đó cũng tạo ra giá trị.
Vì vậy, AI “may đo” có ý nghĩa ở chỗ đưa công nghệ xuống những nơi mà trước đây có thể chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ cao.
Chúng tôi không đặt mục tiêu biến người kinh doanh thành chuyên gia AI. Ngược lại, mục tiêu là để AI trở thành một phần công việc của họ một cách tự nhiên, giống như một người trợ lý phía sau.
PV: Ông kỳ vọng điều gì từ hướng tiếp cận này trong thời gian tới?
Ông Lê Quý Tùng: Tôi kỳ vọng AI sẽ dần trở thành một hạ tầng hỗ trợ năng lực kinh doanh, chứ không chỉ là một công cụ tạo nội dung.
Khi một hộ kinh doanh có thể nhanh chóng xây dựng hồ sơ năng lực, một HTX có thể chuẩn hóa tài liệu và quy trình, một cơ sở sản xuất có thể phân tích thị trường và tiếp cận khách hàng tốt hơn, khi đó AI đã tạo ra giá trị thực tế.
Quan trọng hơn, chúng ta cần hình thành một cách tiếp cận mà công nghệ phục vụ con người. Người sử dụng không cần chạy theo công nghệ; công nghệ phải được thiết kế để hiểu nhu cầu, quy mô và khả năng của người sử dụng.
Đó cũng là tinh thần mà chúng tôi muốn thúc đẩy tại Techfest: đổi mới sáng tạo không chỉ tạo ra những sản phẩm công nghệ mới, mà còn phải tìm được cách để những công nghệ đó đi vào đời sống và tạo ra giá trị cho nhiều nhóm người dùng hơn.
Nam Sơn
