Vụ việc cũng đặt ra yêu cầu kiểm tra nguồn gốc, hồ sơ pháp lý của từng phương tiện, nhất là trong bối cảnh cần siết chặt quản lý tài nguyên và phòng, chống gian lận thương mại vật liệu xây dựng.
Không chỉ là chuyện cứu hộ sà lan
Ngày 13/9, do ảnh hưởng của mưa lớn, nước lũ trên sông Ô Giang dâng cao, chảy xiết, 3 sà lan bị cuốn về phía hạ lưu và mắc kẹt tại khu vực cầu đường sắt Mỹ Chánh, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị.
Do nước lên nhanh, chảy xiết đã làm đứt dây neo các sà lan của Công ty Khai thác vật liệu xây dựng Quảng Trị Nguyễn Hoàng đang neo đậu tại thôn Tây Chánh, xã Nam Hải Lăng.
Đáng chú ý, tại Công văn số 4451/UBND-CTXD ngày 13/9, UBND tỉnh Quảng Trị giao Công an tỉnh phối hợp xác minh chủ sở hữu, người quản lý, khai thác các sà lan; làm rõ nguyên nhân phương tiện bị trôi, mắc kẹt tại khu vực cầu.
Điều đó cho thấy, việc di dời các phương tiện mắc kẹt mới chỉ giải quyết hậu quả trước mắt. Việc xác định chủ thể sở hữu, quản lý, khai thác và nguyên nhân sự cố vẫn cần tiếp tục được thực hiện.
Ngày 16/9, Bộ Xây dựng có Văn bản số 14585/BXD-VT&ATGT yêu cầu UBND tỉnh Quảng Trị và các cơ quan, đơn vị liên quan tiếp tục xử lý sự cố, xác định thiệt hại, nguyên nhân và xử lý tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định nếu có.
Cục Đường sắt Việt Nam được yêu cầu phối hợp Công an tỉnh Quảng Trị và các đơn vị liên quan phân tích nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan; đồng thời phối hợp đánh giá khả năng chịu lực của kết cấu nhịp cầu đường sắt Mỹ Chánh.
Như vậy, vụ việc đã chuyển từ cứu hộ, giải phóng sà lan sang giai đoạn xác minh nguyên nhân, điều kiện an toàn và trách nhiệm.
Trong quá trình này, hồ sơ pháp lý của từng sà lan là nội dung cần được kiểm tra, làm rõ. Cơ quan chức năng cần xác định nguồn gốc phương tiện, chủ sở hữu thực tế, đơn vị trực tiếp quản lý, khai thác, tình trạng đăng ký phương tiện, tình trạng đăng kiểm và Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường đối với phương tiện thuộc diện phải đăng kiểm.
Thông tư số 28/2026/TT-BXD của Bộ Xây dựng về đăng kiểm phương tiện thủy nội địa có hiệu lực từ ngày 1/8/2026. Thông tư quy định việc đăng kiểm và tổ chức thực hiện đăng kiểm đối với phương tiện thủy nội địa thuộc phạm vi điều chỉnh.
Việc đặt vấn đề kiểm tra hồ sơ không đồng nghĩa với việc kết luận 3 sà lan thiếu đăng ký, đăng kiểm hoặc có hành vi vi phạm. Điều đó chỉ có thể được xác định từ hồ sơ và kết quả kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền.
Nhưng khi cơ quan chức năng đang xác minh chủ sở hữu, người quản lý, khai thác và nguyên nhân sự cố, thì nguồn gốc và tình trạng pháp lý của từng phương tiện là những nội dung cần được làm rõ đồng bộ.
Kiểm soát phương tiện cũng là kiểm soát chuỗi vật liệu
Từ vụ việc Mỹ Chánh còn đặt ra câu chuyện rộng hơn về quản lý hoạt động khai thác, vận chuyển và kinh doanh vật liệu xây dựng.
Khoáng sản sau khai thác phải đi qua nhiều công đoạn trước khi trở thành hàng hóa trên thị trường như: Khai thác, bốc xúc, tập kết, vận chuyển và mua bán. Muốn quản lý được nguồn gốc hàng hóa thì không thể chỉ kiểm tra giấy phép tại mỏ hoặc hóa đơn ở khâu tiêu thụ cuối cùng, mà cần có khả năng truy xuất các mắt xích của cả chuỗi.
Phương tiện, máy móc tham gia khai thác, tập kết, vận chuyển là những mắt xích trong chuỗi đó.
Một phương tiện thuộc diện phải đăng ký, đăng kiểm nhưng không bảo đảm điều kiện theo quy định trước hết là vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý phương tiện và an toàn giao thông. Chỉ riêng tình trạng đó chưa đủ căn cứ để kết luận có gian lận thương mại.
Tuy vậy, nếu phương tiện tham gia khai thác, tập kết hoặc vận chuyển tài nguyên mà không xác định được đầy đủ chủ sở hữu, người quản lý, hồ sơ pháp lý và hoạt động thực tế thì khả năng truy xuất dòng vật liệu cũng có nguy cơ bị đứt đoạn.
Khi đó, việc đối chiếu vật liệu được khai thác ở đâu, thuộc giấy phép nào, khối lượng bao nhiêu, phương tiện nào vận chuyển và đưa tới đâu sẽ khó chặt chẽ. Khoảng trống trong quản lý phương tiện vì thế có thể trở thành khoảng trống trong quản lý nguồn gốc và sản lượng tài nguyên.
Đây cũng là vấn đề đáng lưu ý trong phòng, chống gian lận thương mại vật liệu xây dựng. Không chỉ kiểm soát cát, đá, vật liệu có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hay không, cơ quan quản lý còn cần kiểm soát cả chuỗi đưa tài nguyên từ nơi khai thác ra thị trường.
Ngày 23/3/2026, UBND tỉnh Quảng Trị ban hành Kế hoạch hành động số 1022/KH-UBND triển khai Nghị quyết số 397/NQ-CP của Chính phủ về đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030. Một trong những mục tiêu được đặt ra là phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi kinh doanh hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Thực tế trên địa bàn cho thấy yêu cầu kiểm soát nguồn gốc khoáng sản không phải vấn đề xa lạ. Tháng 11/2025, Công an xã Tân Gianh phát hiện hai vụ vận chuyển cát không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Đến ngày 31/3/2026, Công an xã Quảng Trạch tiếp tục phát hiện một trường hợp khai thác khoảng 3 m³ cát nhưng không xuất trình được giấy phép khai thác khoáng sản, hóa đơn hoặc chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.
Trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn cung vật liệu xây dựng, yêu cầu truy xuất nguồn gốc vật liệu càng trở nên quan trọng. Tại Văn bản số 8368/VPCP-CN ngày 18/8/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu này, tích hợp thông tin về mỏ, trữ lượng, công suất khai thác, nhu cầu sử dụng, khả năng điều phối và cập nhật thường xuyên để phục vụ quản lý, điều hành.
Khi quản lý nguồn cung vật liệu đang chuyển dần sang phương thức dựa trên dữ liệu, khả năng truy xuất từ mỏ, sản lượng đến quá trình lưu thông càng trở nên quan trọng.
Từ góc nhìn đó, vụ 3 sà lan tại Mỹ Chánh không chỉ đặt ra câu hỏi về nguyên nhân đứt dây neo hay trách nhiệm bảo đảm an toàn phương tiện.
Cùng với xác định chủ sở hữu, người quản lý và khai thác, cơ quan chức năng cần làm rõ hồ sơ của từng sà lan, mục đích sử dụng, tình trạng đăng ký, đăng kiểm; đồng thời xác định mối liên hệ của các phương tiện với hoạt động khai thác, tập kết, vận chuyển vật liệu xây dựng nếu có.
Nếu hồ sơ đầy đủ, kết quả kiểm tra sẽ góp phần minh bạch vụ việc và bảo vệ hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp. Nếu phát hiện vi phạm, cần xử lý đúng hành vi, đúng căn cứ pháp luật.
Quản lý tài nguyên muốn chặt phải quản lý được đường đi của tài nguyên. Và muốn quản lý được đường đi ấy, phương tiện, máy móc phục vụ khai thác, tập kết, vận chuyển không thể là mắt xích nằm ngoài việc kiểm tra, truy xuất.
Đình Lương
