Khi người có chuyên môn nói mình có bệnh
Trong khám, chữa bệnh, người sử dụng dịch vụ chủ yếu phải quyết định dựa trên đánh giá chuyên môn mà họ khó tự kiểm chứng. Một chẩn đoán, một chỉ định xét nghiệm hay thủ thuật vì thế không chỉ là thông tin chuyên môn; nó còn có thể trực tiếp dẫn tới một quyết định sử dụng dịch vụ và chi trả.
Tháng 7/2025, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế có Công văn số 1067/KCB-QLHN gửi Sở Y tế TP. Đà Nẵng sau khi nhận được thông tin ngày 15/7/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Đà Nẵng khởi tố vụ án, khởi tố bị can với 7 đối tượng là quản lý, nhân sự và nhân viên tại Phòng khám đa khoa quốc tế Đà Nẵng về hành vi lừa dối khách hàng. Cục yêu cầu rà soát việc cấp Giấy phép hoạt động của phòng khám và tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn.
Đến tháng 9/2026, một hồ sơ khác tiếp tục đặt vấn đề này ở phạm vi rộng hơn. Tại Công văn số 1703/KCB-QLHN ngày 9/9/2026 về tăng cường kiểm tra hoạt động khám, chữa bệnh ngoài công lập, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh nêu việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hải Phòng đã khởi tố 19 bị can tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế Phượng Đỏ để điều tra các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động y tế, có dấu hiệu lừa đảo, “vẽ bệnh, moi tiền”.
Từ vụ việc này, Cục yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra đột xuất, xử lý nghiêm các hành vi hành nghề quá phạm vi chuyên môn, lạm dụng chỉ định cận lâm sàng, “vẽ bệnh, moi tiền”; trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự phải chuyển cơ quan Công an điều tra, xử lý.
Những hồ sơ trên được dẫn để nhận diện một cơ chế rủi ro trong quan hệ bất cân xứng thông tin; không có nghĩa mọi biểu hiện được phân tích dưới đây đều đã được cơ quan có thẩm quyền kết luận xảy ra trong từng vụ việc.
Điểm đáng chú ý nằm ở vị thế của người sử dụng dịch vụ. Khi người có chuyên môn nói mình có bệnh, bệnh nặng hơn dự tính hoặc cần thêm một xét nghiệm, thủ thuật, người nghe thường khó có khả năng tự kiểm tra ngay tính chính xác và sự cần thiết của thông tin đó.
Khoảng cách thông tin chuyên môn vì thế không chỉ ảnh hưởng đến cách con người hiểu về sức khỏe của mình. Nó còn có thể chuyển thành quyết định sử dụng dịch vụ và quyết định chi trả.
Từ uy tín đến quyết định chi trả
Rủi ro của niềm tin không chỉ xuất hiện ở câu hỏi “có bệnh hay không?”. Nó còn nằm ở việc người sử dụng dịch vụ tin ai thực hiện, tin sản phẩm nào được sử dụng và cuối cùng nhận được điều gì.
Ngày 1/7/2026, Bộ Công an công bố kết quả điều tra vụ án xảy ra tại các phòng khám thuộc hệ thống Công ty TNHH MTV Nha khoa thẩm mỹ Đại Nam. Theo thông tin được công bố, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an xác định Hồ Ngọc Tiên Trung đã thuê chứng chỉ hành nghề của bác sĩ để tạo uy tín; chỉ đạo quảng cáo gian dối về đội ngũ bác sĩ và nguồn gốc răng sứ cao cấp từ Mỹ, Đức, Nhật Bản để khách hàng tin tưởng.
Cơ quan điều tra cũng xác định các đối tượng liên quan sử dụng phôi răng sứ Aidite xuất xứ Trung Quốc, giá thành thấp để chế tác thay loại phôi đã cam kết, đồng thời cấp thẻ bảo hành ghi sai nguồn gốc.
Một thương hiệu, một người hành nghề được tin cậy hay một lời giới thiệu về sản phẩm có thể tác động đến quyết định của người sử dụng dịch vụ. Khi chính những yếu tố tạo niềm tin ấy không đúng với thực tế, thiệt hại không chỉ nằm ở khoản tiền đã chi. Nó còn tác động đến khả năng lựa chọn đúng dịch vụ và quyền được biết mình thực sự nhận được điều gì.
Bởi vậy, câu hỏi về thương hiệu y tế không thể chỉ dừng ở việc một cơ sở được biết đến rộng đến đâu. Cần nhìn tiếp từ điều tạo ra niềm tin đến sản phẩm, dịch vụ và giá trị thực tế mà con người nhận được sau khi đã trao niềm tin và chi trả.
Người sử dụng dịch vụ vẫn cần chủ động tìm hiểu và thận trọng
Điểm chung của những rủi ro trên không phải là người sử dụng dịch vụ hoàn toàn không có khả năng lựa chọn. Vấn đề là họ thường phải lựa chọn trong điều kiện không ngang bằng về thông tin chuyên môn.
Pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh bảo đảm quyền của người bệnh được thông tin, giải thích về tình trạng sức khỏe, phương pháp và dịch vụ khám, chữa bệnh, giá dịch vụ; được lựa chọn sau khi đã được cung cấp thông tin, giải thích, tư vấn. Người hành nghề đồng thời có trách nhiệm tư vấn, cung cấp thông tin và không để lợi ích cá nhân chi phối quyết định chuyên môn.
Những quyền ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi thông tin được cung cấp trung thực và đủ để con người đưa ra lựa chọn. Trong một lĩnh vực mà người sử dụng dịch vụ khó tự kiểm chứng ngay chẩn đoán, chỉ định hay chất lượng của nhiều sản phẩm chuyên môn, lời khuyên “hãy tỉnh táo” là cần thiết nhưng chưa đủ.
Điều đó cũng không có nghĩa mọi xét nghiệm, thủ thuật hay khoản chi phí cao đều là biểu hiện lạm dụng. Y khoa có những quyết định phức tạp và chi phí khác nhau tùy tình trạng bệnh, phương pháp điều trị và điều kiện chuyên môn. Chính vì vậy, việc phân biệt một chỉ định cần thiết với một chỉ định không cần thiết càng đòi hỏi trách nhiệm nghề nghiệp và cơ chế quản lý đáng tin cậy.
Người sử dụng dịch vụ vẫn cần chủ động tìm hiểu và thận trọng. Nhưng sự thận trọng cá nhân không thể thay thế trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực của người hành nghề và cơ sở khám, chữa bệnh, cũng không thể thay thế trách nhiệm quản lý, kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền.
Bởi vậy, bảo vệ giá trị của một thương hiệu y tế không chỉ là làm cho người ta tin, mà còn phải tạo điều kiện để niềm tin ấy có căn cứ.
Hoàng Hữu Quyết - Đình Lương
