Từ người tạo ảnh hưởng đến người giữ niềm tin
Chiều 3/9, Công an TP. Đà Nẵng tổ chức gặp mặt người có ảnh hưởng (KOL), quản trị viên mạng xã hội năm 2026 và ra mắt Câu lạc bộ “Niềm tin số Đà Nẵng”. Hội nghị có hơn 60 KOL, quản trị viên các hội, nhóm mạng xã hội có sức ảnh hưởng đang hoạt động trên địa bàn. Nội dung trao đổi tập trung vào sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, các quy định pháp luật, phòng chống tin giả, tin AI và vai trò của KOL trong quảng bá, giữ gìn, phát triển văn hóa, du lịch.
Nếu chỉ nhìn ở khía cạnh tuyên truyền, đây có thể được xem như một hoạt động phổ biến pháp luật trên môi trường số. Nhưng sự xuất hiện của KOL và quản trị viên các cộng đồng mạng cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý hơn: Cơ quan quản lý đang tìm cách kết nối với chính những mắt xích có khả năng làm cho một thông tin lan rất nhanh trong xã hội.
Trong môi trường truyền thông truyền thống, thông tin thường đi qua nhiều tầng biên tập và kiểm chứng. Trên mạng xã hội, một tài khoản có lượng người theo dõi lớn có thể đưa nội dung tới hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu người gần như tức thời. AI lại làm giảm mạnh chi phí tạo văn bản, hình ảnh, giọng nói và video giả. Vì thế, cùng một năng lực lan tỏa có thể tạo ra giá trị tích cực nhưng cũng có thể khuếch đại sai lệch nếu người chia sẻ bỏ qua bước kiểm chứng.
Không thể giao chức năng kiểm chứng cho KOL
Tuy nhiên, cần phân định rõ vai trò. KOL không phải nhà báo, cơ quan thẩm định hay lực lượng thực thi pháp luật. Việc hình thành một câu lạc bộ không đồng nghĩa trao cho người có ảnh hưởng quyền xác nhận đâu là thông tin đúng, sai. Trách nhiệm trước hết của họ phải là không biến sức ảnh hưởng thành chiếc loa khuếch đại những nội dung chưa được xác thực.
Ở tầng này, “niềm tin số” có thể bắt đầu bằng những thao tác rất cụ thể: Kiểm tra nguồn gốc thông tin trước khi chia sẻ; phân biệt nội dung thật với nội dung được tạo hoặc can thiệp bằng AI khi có căn cứ; dẫn nguồn rõ ràng; đính chính khi phát hiện sai; và không chạy theo lượt xem bằng thông tin gây sốc nhưng thiếu kiểm chứng. Giá trị của KOL khi đó không chỉ nằm ở số người theo dõi mà còn ở mức độ đáng tin của những gì họ đưa tới cộng đồng.
Cách tiếp cận này cũng phù hợp với xu hướng quản trị ở cấp quốc gia. Hội nghị KOL toàn quốc năm 2025 đã đặt nền móng cho Liên minh Niềm tin số. Năm 2026, Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II tiếp tục dành một chuyên đề cho “AI, thông tin sai lệch và khủng hoảng niềm tin”; Chương trình Tín nhiệm Người có ảnh hưởng hướng tới các tiêu chuẩn về tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số ban hành năm 2026 cũng xác định một trong bốn nguyên tắc nền tảng là có trách nhiệm với nội dung chia sẻ.
Thước đo nằm ở cách câu lạc bộ vận hành
Vì vậy, điều đáng theo dõi sau lễ ra mắt không phải câu lạc bộ có bao nhiêu thành viên, mà là cơ chế hoạt động có tạo ra giá trị thực tế hay không. Nếu chỉ dừng ở hội nghị, tập huấn và những lời kêu gọi chung chung, mô hình khó tạo khác biệt. Nhưng nếu hình thành được kênh trao đổi nhanh với cơ quan chức năng, cung cấp kỹ năng nhận diện nội dung giả mạo, cập nhật những thủ đoạn mới và xây dựng thói quen kiểm chứng cho người có ảnh hưởng, mạng lưới này có thể trở thành một lớp phòng vệ xã hội hữu ích.
Hiệu quả cũng cần được nhìn bằng những chỉ dấu cụ thể: Số thành viên được trang bị kỹ năng kiểm chứng; số trường hợp thông tin sai được cảnh báo hoặc đính chính kịp thời; mức độ tuân thủ nguyên tắc dẫn nguồn; và khả năng lan tỏa thông tin chính xác khi xuất hiện sự việc gây nhiễu trên mạng xã hội. Đó là cách chuyển “niềm tin số” từ một khẩu hiệu thành năng lực có thể quan sát và đánh giá.
Đà Nẵng đang có một lợi thế là tập hợp được những người vốn đã có cộng đồng của riêng mình. Nhưng sức mạnh của mô hình cũng nằm chính ở điểm dễ phát sinh rủi ro nhất: Sức ảnh hưởng. Bởi vậy, câu lạc bộ chỉ thực sự có ý nghĩa khi việc kết nối không làm mờ ranh giới giữa thông tin chính thống, quan điểm cá nhân và nội dung quảng bá; đồng thời tôn trọng tính độc lập, trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể.
Trong cuộc chạy đua giữa công nghệ tạo nội dung và khả năng nhận biết thật - giả, không một câu lạc bộ nào có thể giải quyết toàn bộ vấn đề. Nhưng nếu mỗi người có ảnh hưởng biết chậm lại một nhịp trước nút “chia sẻ”, kiểm tra thêm một nguồn và sẵn sàng sửa sai, hàng triệu lượt tiếp cận phía sau họ có thể tránh được một vòng phát tán thông tin sai. Đó có lẽ là giá trị thiết thực nhất mà “Niềm tin số Đà Nẵng” cần hướng tới.
Cần phân định rõ vai trò. KOL không phải nhà báo, cơ quan thẩm định hay lực lượng thực thi pháp luật.
Việc hình thành một câu lạc bộ không đồng nghĩa trao cho người có ảnh hưởng quyền xác nhận đâu là thông tin đúng, sai.
Trách nhiệm trước hết của họ phải là không biến sức ảnh hưởng thành chiếc loa khuếch đại những nội dung chưa được xác thực.
Đình Lương
