Sự kiện có sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Bộ Công Thương, Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam, các tổ chức tài chính, hiệp hội ngành hàng cùng hàng loạt "ông lớn" trong lĩnh vực năng lượng như EVN, Petrolimex, PVGas...
Tại cuộc họp, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục TTTN, nhận định thị trường năng lượng thế giới đang trải qua giai đoạn biến động mạnh. Dưới tác động của các yếu tố địa chính trị, sự đứt gãy chuỗi cung ứng và xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu, giá các mặt hàng chủ chốt liên tục trồi sụt.
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn năng lượng nhập khẩu, nền kinh tế đang phải đối mặt với rủi ro lớn về giá cả và áp lực lạm phát bủa vây. Tuy nhiên, nghịch lý là các công cụ phái sinh năng lượng (hedging) – vốn được xem là "tấm khiên" phổ biến trên thế giới để phòng ngừa rủi ro – lại chưa phát triển đầy đủ tại thị trường trong nước. Việc thiếu vắng các sản phẩm phái sinh nội địa cùng khung pháp lý chưa đồng bộ đang trói buộc năng lực quản trị rủi ro giá của các doanh nghiệp Việt.
Tại buổi làm việc, nhu cầu sử dụng công cụ hedging của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, điện, khí và than được đánh giá là rất lớn. Để giải bài toán này, các đại biểu đề xuất lộ trình phát triển cần ưu tiên triển khai ngay các sản phẩm phái sinh có tính chuẩn hóa cao trên thế giới như: Dầu thô, xăng dầu, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), than.
Riêng đối với mặt hàng điện, do tính chất đặc thù về thanh toán, đại diện Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) kiến nghị cần nghiên cứu cơ chế riêng. Dựa trên kinh nghiệm quốc tế, NSMO đề xuất cho phép triển khai song song hai hình thức: giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa và giao dịch phi tập trung (OTC), đi kèm với việc xây dựng một hệ thống thanh toán bù trừ chuyên biệt cho ngành điện.
Các chuyên gia cũng thống nhất quan điểm cần kết hợp hài hòa giữa việc tiếp tục liên thông với thị trường quốc tế và từng bước xây dựng một thị trường nội địa vững chắc, gắn liền với sự phát triển của thị trường giao ngay và hệ thống chỉ số giá tham chiếu minh bạch.
Bên cạnh yếu tố sản phẩm, hạ tầng thị trường là điểm nghẽn cần khơi thông. Các ý kiến tại cuộc họp đặc biệt nhấn mạnh tính cấp thiết của việc xây dựng hệ thống thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) đạt tiêu chuẩn quốc tế. Quan trọng hơn, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý để tạo hành lang an toàn, mở đường cho các doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhà nước, mạnh dạn tham gia vào thị trường phái sinh.
Kết luận cuộc họp, Cục trưởng Trần Hữu Linh tái khẳng định phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh năng lượng là bước đi tất yếu. Công cụ này không chỉ giúp doanh nghiệp ổn định chi phí sản xuất mà còn hỗ trợ đắc lực cho công tác điều hành kinh tế vĩ mô của Nhà nước.
Đại diện Cục TTTN cam kết sẽ tiếp thu toàn bộ các ý kiến đóng góp, từ đó làm cơ sở quan trọng để mài giũa, hoàn thiện Dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Mục tiêu tối thượng là thiết lập một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, vừa tiệm cận với các thông lệ quốc tế, vừa bám sát điều kiện thực tiễn, giúp Việt Nam nâng cao năng lực ứng phó trước những "cơn sóng" của thị trường năng lượng toàn cầu.
Tuấn Ngọc
