Nhận thức rõ tầm quan trọng chiến lược đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã gọi đích danh tài sản vô hình là một nguồn lực then chốt cần được bảo vệ hữu hiệu. Tuy nhiên, khoảng cách từ chủ trương đến thực tế vận hành vẫn còn khoảng trống lớn khi hệ thống định giá pháp lý và thương mại đối với nhãn hiệu chưa được khai thác tối ưu, khiến doanh nghiệp dễ rơi vào rủi ro pháp lý và chịu thiệt hại nặng nề trước các làn sóng hàng giả bủa vây.
Thiết lập lá chắn thép pháp lý trước làn sóng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu là nền tảng pháp lý cốt lõi để xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với tài sản trí tuệ. Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, quyền đối với nhãn hiệu được xác lập dựa trên nguyên tắc nộp đơn đầu tiên, nghĩa là quyền ưu tiên thuộc về chủ thể nộp đơn sớm nhất chứ không thuộc về người sử dụng đầu tiên trên thực tế. Một sai lầm phổ biến tại thị trường Việt Nam là việc đánh đồng giữa đăng ký tên thương mại trong Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp với đăng ký bảo hộ nhãn hiệu độc quyền. Việc được cấp phép hoạt động dưới một tên gọi tại Sở Kế hoạch và Đầu tư chỉ giúp phân biệt các chủ thể kinh doanh, trong khi việc đăng ký nhãn hiệu tại Cục Sở hữu trí tuệ mới mang lại quyền độc quyền gắn dấu hiệu đó lên hàng hóa trên phạm vi toàn lãnh thổ.
Sự lơ là trong hoạt động này đang phải trả giá đắt khi tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả mạo nhãn hiệu diễn biến ngày càng phức tạp và tinh vi. Chỉ riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng toàn quốc đã phát hiện, xử lý hơn 23.000 vụ việc vi phạm về hàng giả, hàng nhái. Bước sang năm 2026, các hành vi vi phạm đã hình thành các đường dây quy mô lớn, chuyển dịch mạnh mẽ từ chợ truyền thống lên không gian mạng, các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội.
Bức tranh thực thi pháp luật nửa đầu năm 2026 tại các địa bàn trọng điểm phơi bày quy mô đáng báo động của cuộc chiến này. Tính đến ngày 27 tháng 05 năm 2026, các bộ, ngành và địa phương trên cả nước đã phát hiện, xử lý 1.438 vụ việc xâm phạm với tổng giá trị hàng hóa vi phạm gần 36 tỷ đồng, xử lý hành chính 1.146 vụ và khởi tố hình sự 28 vụ án nghiêm trọng. Tại đầu tàu kinh tế Hà Nội, Ban Chỉ đạo 389 ghi nhận con số kỷ lục trong 6 tháng đầu năm 2026 với 9.922 vụ vi phạm, tăng hơn 16% so với cùng kỳ năm trước, trong đó có tới 1.610 vụ liên quan trực tiếp đến hàng giả và xâm phạm sở hữu trí tuệ, cơ quan chức năng đã khởi tố 147 vụ án với 201 bị can. Tại Đà Nẵng, tính lũy kế đến hết tháng 6 năm 2026, thành phố đã xử lý 250 vụ vi phạm sở hữu trí tuệ, thu giữ lượng hàng hóa trị giá trên 10,1 tỷ đồng và khởi tố 3 vụ án hình sự. Cùng thời gian này, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa cũng dồn lực thực hiện 616 cuộc kiểm tra, xử lý 487 vụ vi phạm, đấu tranh quyết liệt chống buôn lậu và gian lận thương mại.
Những bài học đắt giá từ thực tế và cuộc chiến khốc liệt trên không gian số
Thương hiệu gạo ST25, sản phẩm được vinh danh là một trong những loại gạo ngon nhất thế giới, là nạn nhân điển hình của việc bị chiếm đoạt nhãn hiệu ở nước ngoài và bị làm giả tại thị trường nội địa. Do chậm trễ trong việc xây dựng chiến lược bảo hộ quốc tế, thương hiệu ST25 của doanh nghiệp Hồ Quang Trí từng bị các doanh nghiệp nước ngoài đăng ký bảo hộ trước tại Mỹ và Úc, dẫn đến những tranh chấp pháp lý cam go. Tại thị trường trong nước, gạo ST25 bị làm giả tràn lan để trục lợi. Ngày 26 tháng 5 năm 2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố 4 đối tượng bao gồm Phạm Thị Ánh Tuyết, Nguyễn Thị Bình, Lê Thị Nhàn và Vũ Thị Bích Ngọc về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực khi đóng gạo giá rẻ vào bao bì giả mạo thương hiệu Gạo ST25 Ông Cua, tiêu thụ trót lọt khoảng 17,3 tấn gạo giả. Tiếp đó, ngày 09 tháng 06 năm 2026, Công an tỉnh Ninh Bình khởi tố, bắt tạm giam Vũ Tiến Chanh và Nguyễn Thị Yến, thu giữ hơn 12 tấn gạo giả thương hiệu Séng Cù và ST25. Cuối tháng 6 năm 2026, tại Hải Phòng, lực lượng chức năng cũng kịp thời tịch thu 116 bao gạo ST25 có dấu hiệu làm giả tại quận Hồng Bàng.
Không dừng lại ở việc làm giả vật lý, ranh giới giữa sử dụng nhãn hiệu hợp pháp và xâm phạm quyền sở hữu cũng rất mong manh nếu thiếu cơ chế kiểm soát chất lượng. Tháng 4 năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường tạm giữ 4.800 chai nước làm mát xe máy mang nhãn hiệu HONDA do Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển CNS tại Đắk Lắk sản xuất vì hoàn toàn không có dấu đỏ kiểm soát chất lượng chính thức của Honda Việt Nam. Dù chất lượng nước làm mát có thể không phải hàng kém chất lượng, sản phẩm vẫn bị coi là hàng giả mạo về mặt pháp lý, khiến doanh nghiệp bị phạt hành chính 168 triệu đồng, đình chỉ hoạt động sản xuất hai tháng và buộc tiêu hủy toàn bộ sản phẩm.
Trận địa khốc liệt nhất hiện nay chính là không gian số. Báo cáo FortiRecon của FortiGuard Labs về bối cảnh đe dọa mùa lễ hội năm 2025 ghi nhận trong ba tháng đã phát hiện hơn 18.000 tên miền mới gắn với từ khóa mua sắm với 750 tên miền độc hại, cùng hơn 19.000 tên miền nhái thương hiệu bán lẻ lớn nhằm lừa đảo người dùng. Song song đó, việc sử dụng tính năng livestream trên mạng xã hội để kinh doanh hàng giả mạo nhãn hiệu trở thành vấn nạn nhức nhối. Ngày 30 tháng 06 năm 2026, Công an tỉnh Ninh Bình khởi tố bị can đối với Trần Thị Mơ khi đối tượng này mua quần áo, túi xách giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng rồi tổ chức livestream trên Facebook cá nhân, cơ quan chức năng đã tạm giữ 2.025 sản phẩm vi phạm. Đây chỉ là một trong số sáu vụ án xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp bị Công an tỉnh Ninh Bình khởi tố trong đợt cao điểm, thu giữ lượng hàng hóa vi phạm trị giá hơn 14 tỷ đồng. Đồng thời, tại Đà Nẵng, cơ quan chức năng đột kích một hộ kinh doanh trên đường Trần Phú, phát hiện hơn 4.000 sản phẩm thời trang giả mạo trị giá hơn 2 tỷ đồng. Tại Hà Nội, lực lượng Quản lý thị trường cũng tạm giữ hơn 2.600 sản phẩm nghi giả mạo các nhãn hiệu thời trang thể thao lớn cùng 57.000 miếng mặt nạ nghi giả mạo trong tháng 6 năm 2026.
Để bảo vệ quyền lợi, các doanh nghiệp ngày càng chủ động đưa tranh chấp ra cơ quan tư pháp với nhiều tiền lệ pháp lý từ các bản án dân sự tiêu biểu. Quyết định Giám đốc thẩm số 07/2024/KDTM-GĐT về tranh chấp nhãn hiệu Quê Tôi đã khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền ưu tiên của chủ sở hữu văn bằng bảo hộ được cấp trước. Bản án số 40/2025/KDTM-PT chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh, buộc bên vi phạm nhái nhãn hiệu phải chấm dứt hành vi và bồi thường thiệt hại. Tương tự, Bản án số 17/2019/KDTM-ST buộc bị đơn phải chấm dứt hành vi xâm phạm nhãn hiệu và đổi tên doanh nghiệp để loại bỏ yếu tố gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Bản án số 01/2023/KDTM-ST cũng chấp nhận yêu cầu của Tập đoàn Đất Xanh, buộc một doanh nghiệp bất động sản khác chấm dứt sử dụng tên doanh nghiệp xâm phạm nhãn hiệu đã được bảo hộ và cải chính công khai.
Hoàn thiện gọng kìm luật pháp và bước chuyển mình trong chiến lược quản trị
Nhằm giải quyết triệt để tình trạng đầu cơ nhãn hiệu, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 quy định văn bằng bảo hộ nhãn hiệu sẽ bị hủy bỏ toàn bộ hiệu lực nếu người nộp đơn bị chứng minh là có dụng ý xấu. Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành vào mùa xuân năm 2026 hướng dẫn chi tiết hành vi có dụng ý xấu bao gồm đăng ký số lượng lớn nhãn hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đang được sử dụng rộng rãi vượt quá năng lực kinh doanh, hoặc cố ý đăng ký nhãn hiệu trùng với nhãn hiệu nổi tiếng nhằm trục lợi, ngăn chặn đối thủ hoặc ép buộc chủ sở hữu thực sự phải mua lại với giá cao. Quy định này giúp doanh nghiệp Việt Nam có vũ khí pháp lý mạnh mẽ để đòi lại công lý khi thương hiệu bị các đối tác cũ, đại lý hoặc đối thủ cạnh tranh đăng ký chiếm đoạt, tương tự các trường hợp hủy bỏ nhãn hiệu KingMax, DESYLOIA hay đơn đăng ký nhãn hiệu Aardwolf trước đây.
Đồng thời, Luật Thương mại điện tử năm 2025 chính thức có hiệu lực từ đầu tháng 7 năm 2026 quy định chủ quản các nền tảng thương mại điện tử trung gian phải có trách nhiệm pháp lý bắt buộc trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Các sàn phải thực hiện xác thực điện tử danh tính người bán, kiểm duyệt nội dung chủ động và lưu trữ dữ liệu thông tin hàng hóa ít nhất một năm phục vụ truy xuất, đồng thời chịu trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại nếu hàng hóa không đúng quảng cáo hoặc có khuyết tật.
Để đứng vững trước những rủi ro trong bối cảnh mới, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện các giải pháp chiến lược toàn diện. Đầu tiên, việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu bao vây từ sớm là bước đi tiên quyết, áp dụng triệt để nguyên tắc nộp đơn đầu tiên ngay từ giai đoạn thiết kế logo và chạy thử nghiệm sản phẩm, tận dụng cơ chế mới giúp rút ngắn thời hạn thẩm định nội dung xuống còn năm tháng thay vì chín tháng như trước đây. Thứ hai, doanh nghiệp cần tiến hành định giá nhãn hiệu chuyên nghiệp nhằm nâng cao giá trị tài sản vô hình trong các thương vụ mua bán, sáp nhập và cải thiện năng lực huy động vốn từ các tổ chức tài chính. Thứ ba, việc xây dựng giải pháp công nghệ chống giả chủ động bằng mã QR phủ cào, tem hologram hoặc cơ chế kiểm soát đại lý nghiêm ngặt sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm chính hãng. Cuối cùng, doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống giám sát, xây dựng quy trình theo dõi thị trường trực tiếp và không gian mạng hàng tháng để kịp thời phát hiện các hành vi livestream bán hàng giả, tên miền nhái hoặc đơn đăng ký có dụng ý xấu, phối hợp chặt chẽ với lực lượng Quản lý thị trường, Công an kinh tế để dập tắt các hành vi xâm phạm ngay từ khi mới manh nha.
Tâm An
