THCL Trong quá trình tác nghiệp thu thập thông tin, nhà báo, phóng viên (sau đây gọi chung là PV), gặp không ít áp lực, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Tuy nhiên, cơ chế bảo vệ PV tác nghiệp hiện nay - chưa thực sự hiệu quả khiến không ít ký giả thấy bất an, mất niềm tin vào nghề…

PV Vĩnh Phú ( Báo Giao Thông bị hành hung khi đang tác nghiệp tại cầu Tăng Long

Khi PV bị xâm hại

Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2015, có 3 vụ hành hung, đe dọa PV được các cơ quan báo chí đưa tin.

Sáng ngày 31/3/2015, trong khi đang tác nghiệp tại TX. Bình Minh (Vĩnh Long), PV thường trú báo Đời sống và Pháp luật tại một số tỉnh ĐBSCL, Cao Thanh Lâm bị một chủ tiệm vàng hành hung.

Sáng 3/6/2015, PV báo Dân trí Phạm Quốc Cường bị dọa đánh khi gọi điện cho một giám đốc công ty xây dựng để xác minh thông tin phục vụ cho bài viết điều tra.

Gần đây nhất, vào ngày 8/6, 2 PV báo Giao thông là Vĩnh Phú và Linh Hoàng đã bị hành hung khi đang làm nhiệm vụ tại khu vực cầu Tăng Long, phường Long Trưởng (quận 9, TP. HCM). Ngay sau đó, cơ quan công an đã tiến hành thực nghiệm hiện trường, tổ chức điều tra và đến 10h30 sáng 10/6, Công an quận 9 đã ký quyết định khởi tố vụ án cướp tài sản của 2 PV báo Giao thông…

Trước đó, ngày 17/2/2014, PV báo Thanh tra thường trú tại Gia Lai, Nguyễn Thanh Luận bị nhốt, đánh vì… không nhận phong bì khi anh điều tra một vụ việc có dấu hiệu sai phạm tại BQL các dự án đầu tư xây dựng cơ bản huyện Phú Thiện (Gia Lai).

Ngày 15/4/2014, khi PV báo Tiền phong M.D cùng một số đồng nghiệp đang tác nghiệp tại Nhà máy gạch Vũ Bình (Kiến Xương, Thái Bình) thì bị một đối tượng tự xưng là Chủ tịch xã giật phăng chiếc điện thoại trên tay của phóng viên này rồi cho vào cốp xe máy.

Sáng 29/4/2014, PV báo Nông nghiệp Việt Nam, Minh Sang bị giam lỏng tại trại giam Thạnh Hóa (Tân Thạnh, Long An) khi đang chụp ảnh tại đây.

Ngày 16/9/2014, PV các báo Nông thôn Ngày nay), Tuổi Trẻ, TTXVN - thường trú tại Quảng Ngãi và báo Quảng Ngãi cũng bị hành hung khi đang tác nghiệp…

Theo thống kê sơ bộ của báo Giao thông, năm 2013, có 40 vụ cản trở, đe dọa và hành hung PV. Ngoài ra, không có số liệu thống kê khác, nhưng chỉ có 1/5 số vụ có thông tin xử lý.

Trong năm 2014, có 16 vụ đe dọa, hành hung của PV được thông tin trên báo chí. Chỉ có 2/16 vụ được xử lý. Đó là vụ PV báo Tuổi trẻ Thủ đô bị hành hung tại xã Thiện Hưng (Bù Đốp, Bình Phước) vào ngày 19/11/2014 và vụ 4 PV, CTV các báo Tuổi trẻ, Nông thôn Ngày nay, Quảng Ngãi và TTXVN bị một đối tượng là Bạch Ngọc Tuyển (34 tuổi, xã Nghĩa Thuận, Tư Nghĩa, Quảng Ngãi) hành hung, đối tượng này sau đó bị phạt hành chính 10 triệu đồng. Còn lại phần lớn số vụ PV bị hành hung được báo chí đăng tin vẫn chưa có thông tin đã được xử lý?

Theo ông Nguyễn Bá Kiên, Tổng biên tập Báo Giao thông, hiện nay chưa có một cơ quan nào thống kê có bao nhiêu PV bị cản trở, hành hung khi đang tác nghiệp. Ông Kiên cho rằng, có thể do chưa được xử lý nên báo chí không đăng. Hoặc sau khi đăng, đối tượng bị chỉ trích đã có sự thỏa thuận với PV tòa soạn báo đó nên dừng đăng thông tin. Cũng có những trường hợp, thông tin được đăng tải nhưng không thấy ai xử lý, lâu ngày khiến vụ việc bị “chìm xuống”.

Nhà báo Mai Phan Lợi, Phó tổng thư ký Tòa soạn, Trưởng đại diện báo Pháp luật TP. HCM tại Hà Nội cho rằng trong những vụ việc trên, trách nhiệm của các cơ quan quản lý còn “hời hợt”: “Việc can thiệp đến các cơ quan như Bộ TT&TT, Hội Nhà báo Việt Nam, cơ quan công an có phần chậm chạp, khi mà các cơ quan báo đài, chủ quản đã lên tiếng từ lâu rồi. Hội Nhà báo Việt Nam không hề có thống kê các vụ PV bị cản trở, hành hung. Có một nghịch lý là Bộ TT&TT xử phạt báo chí theo NĐ 159/2013 của Chính phủ rất nhiều, lên đến hàng tỷ đồng, nhưng chưa thấy xử phạt được trường hợp nào liên quan đến cá nhân, tổ chức bên ngoài tác động đến báo chí”.

Làm gì để bảo vệ PV?

Theo Luật sư Nguyễn Thế Truyền, Giám đốc Công ty Luật hợp danh Thiên Thanh, cần thể chế hóa các quy định cụ thể trong các bộ luật nhằm hướng đến bảo vệ quyền tác nghiệp của PV.

Nhằm bảo vệ quyền lợi tối đa cho PV khi tác nghiệp, trong dịp Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được tiếp thu ý kiến, soạn thảo, Luật sư Truyền đưa ra lời tư vấn đối với các cơ quan quản lý báo chí, các diễn đàn nhà báo. Theo đó, kiến nghị xem xét bổ sung thêm một tội danh: Cản trở tác nghiệp của PV. Trong đó, quy định rõ những tội danh liên quan đến việc cản trở tác nghiệp của PV báo chí.

Riêng đối với vụ việc 2 PV báo Giao thông bị hành hung mới đây, Luật sư Truyền cho rằng, các đối tượng đã cản trở tác nghiệp, nhưng lại quy tội danh cướp tài sản - là một cách vô lý (?!).

Luật sư Truyền khuyên các PV cần sử dụng cách tạo sự kiện pháp lý (biên bản ghi nhận sự việc được phường, xã, huyện… làm chứng), vì đây là những chứng cứ quan trọng không thể chối cãi để xử lý hành chính hay xử lý hình sự.

Ông Hoàng Mạnh Chiến, nguyên Phó cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm tham nhũng (Bộ Công an) cho biết, ngoài Bộ luật Hình sự, cơ quan thực thi pháp luật cần vận dụng Luật Báo chí trong trường hợp các PV bị đe dọa, hành hung (Điều 21 NĐ51/2002: Truy cứu trách nhiệm hình sự khi vi phạm Luật Báo chí), nếu chỉ “lôi” Luật Hình sự ra là chưa đủ.

Trong trường hợp của 2 PV báo Giao thông, theo ông Chiến, Ban lãnh đạo báo Giao thông nên có kiến nghị đổi tội danh thành cản trở người thi hành công vụ (theo Chương 12 Bộ luật Hình sự). Có thể mức phạt tương thích, nhưng bản chất của hành vi phạm tội bị thay đổi nếu chỉ dừng lại ở tội danh cướp tài sản. Bản chất đây là hành vi cản trở PV thi hành công vụ.

Ông Chiến cũng cho rằng, các cơ quan quản lý báo chí nên kiến nghị bổ sung, sửa đổi Luật Báo chí 1992, trong đó cần bổ sung thêm những điều khoản cụ thể nhằm bảo đảm quyền lợi cho những PV trực tiếp tác nghiệp tại hiện trường. Để giải quyết vấn đề hiệu quả, cần tập trung dư luận xã hội, tạo áp lực tổng hợp (bài viết kịp thời) để làm rõ bản chất của vấn đề

Nhà báo Mai Phan Lợi đưa ra lời khuyên đối với PV: “Phải thực hiện ngay các biện pháp giám định sau khi PV bị hành hung. Lâu nay, chúng ta chỉ trông mong đầu mối công an khi gặp sự cố. Tuy nhiên, việc đầu tiên cần làm là các PV phải nhanh chóng báo cáo sự việc với cơ quan chủ quản như Bộ TT&TT, Hội Nhà báo Việt Nam... Bản thân các PV cần không ngừng trau dồi nghiệp vụ, đào tạo thêm kỹ năng, học hỏi kinh nghiệm…

Đức Thế ( Thương hiệu & Công luận)